Bu düzenleme, işçinin iş güvencesini güçlendirmeye ve fesih sonrası sürece uyumunu kolaylaştırmaya yönelmiş olup esasında kamu düzenini ilgilendiren bir hükümdür. Bu sebepledir ki emredici nitelikteki bu düzenlemeye karşın iş sözleşmelerine veya toplu iş sözleşmelerine bu iznin ücrete dönüştüğüne veya kullanılmayacağına dair konulan hükümler geçersizdir.

  Yeni iş arama iznini düzenleyen İş Kanunu m.27 uyarınca;

“Bildirim süreleri içinde işveren, işçiye yeni bir iş bulması için gerekli olan iş arama iznini iş saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmadan vermeye mecburdur. İş arama izninin süresi günde iki saatten az olamaz ve işçi isterse iş arama izin saatlerini birleştirerek toplu kullanabilir. Ancak iş arama iznini toplu kullanmak isteyen işçi, bunu işten ayrılacağı günden evvelki günlere rastlatmak ve bu durumu işverene bildirmek zorundadır. İşveren yeni iş arama iznini vermez veya eksik kullandırırsa o süreye ilişkin ücret işçiye ödenir. İşveren, iş arama izni esnasında işçiyi çalıştırır ise işçinin izin kullanarak bir çalışma karşılığı olmaksızın alacağı ücrete ilaveten, çalıştırdığı sürenin ücretini yüzde yüz zamlı öder.”

  Yeni iş arama izni, yalnızca belirsiz süreli iş sözleşmelerinin bildirim öneli tanınarak feshedilmesi hâlinde işçiye tanınan bir haktır. Dolayısıyla haklı nedenle derhal fesihlerde, belirli süreli iş sözleşmesinin sürenin sona ermesiyle kendiliğinden bitmesinde ya da ihbar süresine ilişkin ücretin peşin ödenerek iş ilişkisinin derhal sonlandırılmasında yeni iş arama izni hakkı doğmayacaktır.

  Madde metninde görüldüğü üzere iş arama izni bildirim süreleri içindedir. Bu bağlamda izne konu toplam zaman işçinin hizmet süresi esasında belirlenen ihbar sürelerine bağlı olarak değişecektir. Bu çerçevede; işçinin kıdemi 6 aya kadar ise 2 hafta, 6 ay ile 1,5 yıl arasında ise 4 hafta, 1,5 yıl ile 3 yıl arasında ise 6 hafta ve 3 yıldan fazla ise 8 hafta olarak belirlenen bildirim süresi boyunca, her gün 2 saat yeni iş arama izni kullanma hakkı bulunmaktadır. İşverenin iş arama iznini kullandırma zamanı, yazının devamında sunulacak olan Hukuk Genel Kurulu kararında da belirtildiği üzere yönetim hakkına dayanılarak takdir edilecektir. İzin saatleri ve günlerinin belirlenmesinde hem işyerinin hem de işçinin haklı menfaatlerinin gözetilme gerekliliği açıktır.

  Düzenleme kapsamında önem arz eden noktalar; bu sürenin günde iki saatten az olmayacağı, bu sürenin asgari nitelikte olup sözleşme ile daha uzun süreler öngörülebileceği, bu süre boyunca ücretten kesinti yapılamayacağı, iznin kullandırılmadığı ya da eksik kullandırılması halinde süreye ilişkin ücretin ödeneceği, izin süresinde işçinin çalıştırılması durumunda çalıştırılan süre ücretinin yüzde yüz zamlı ödeneceğidir.

  Bu hak, yalnızca tam süreli çalışanlarla sınırlı olmayıp, kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler bakımından da uygulama alanı bulmaktadır. Kısmi süreli çalışan işçilerin yeni iş arama izni bağlamında ise işçinin günlük çalışma süresi esas alınarak oransal hesaplamaya gidilecektir.

“İş Kanunu’nun 27. maddesinde iş arama izninin günde 2 saatten az olamayacağı hükmü tam süreli çalışanlar içindir. Bu durumda günlük iş arama süresi de kısmi süreye göre belirlenmelidir. Günde 4 saat çalışan işçinin bunun yarısı kadar süreyi günde 2 saati iş arama izni olarak kullanması doğru olmaz. İşçinin günde 4 saat dışında çalışmadığı anlaşılmakla, iş arama süresi kısmi çalışma süresine göre oranlanarak belirlenmeli…” (Yarg. 9.HD. E.2014/24965 K. 2014/28564 T.30.09.2014

  İşçinin hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil günlerinde fiilen çalışmaması sebebiyle, anılı günler yönünden ayrıca iş arama izni kullandırılması zorunlu değildir. Çalışılmayan bu süreler bakımından yeni iş arama izni söz konusu olmayacağından, bu süreler yönünden ayrıca bir iş arama izni ücretinden de söz edilemeyecektir.

  Öte yandan yeni iş arama izninin bildirim süreleri içinde kullandırılmamasının ihbar önelini geçersiz kılmayacağı bu duruma özgülenen yaptırımın izin süresine ilişkin ücret ödemesi olduğu belirtilmelidir.

“…işçiye bildirim süresi içinde yeni iş arama izninin kullandırılmaması, tanınan ihbar önelinin geçersiz olduğu sonucunu doğurmayacağı izin yükümlülüğüne aykırılığın yaptırımının ancak işçiye hak ettiği izin süresine ait ücretin ödenmesi olduğu, buna göre davacının yasal ihbar önellerini kullandığı…” Yarg. 9. HD. E.2016/6499 K. 2019/16776 T. 26.09.2019

  Yeni iş arama izni ile işçi talebi ilişkisine değinilecek olursa, bu konuya işaret eden 15.04.2021 tarihli Hukuk Genel Kurulu kararında da vurgulandığı üzere işçinin talebi olmasa dahi işverenin iş arama izni verme ve kullandırma zorunluluğu 27. maddede talep koşulu belirtilmediğinden bahisle sabittir. Aksine bir yorum, işçinin talebi olmadığında işverenin iş arama iznine yönelik yükümlülüğünün bulunmadığı sonucunu doğuracak bu ise Kanun hükmü ile çelişecektir. Bu nedenle işçinin işverenden izin talep etmesine gerek olmadığı gibi talep edilmesi hâlinde de işverenin bunu kabul edip etmeme yetkisi yoktur. İşçinin bu yöndeki talebi sadece iznin kullanım şekli ve zamanı açısından dikkate alınacak bir unsurdur. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E.2018/757 K.2021/488 T. 15.04.2021)

Eğer işveren işçiyi işten çıkartırsa işçinin kıdemine göre belli bir süre öncesinden bildirimde ( ihbar önelinde) bulunması  gerekiyor.

Bu bildirim süreleri içinde işveren, işçiye yeni bir iş bulması için gerekli olan iş arama iznini iş saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmadan vermek durumundadır. 

Yeni iş arama izninin süresi günde 2 saatten az olamaz.

İşçi isterse iş arama izin saatlerini birleştirerek toplu olarak da kullanabiliyor.

Ancak iş arama iznini toplu kullanmak isteyen işçi, bunu işten ayrılacağı günden evvelki günlere rastlatmak ve bu durumu işverene bildirmek zorundadır.

İş arama izninin gün içinde ne zaman kullanılacağına işveren karar veriyor ve işçi de buna uymak zorundadır.

Bildirim süresi içinde işçi, eskisi gibi işini görür, işveren de ücreti ödemeye devam eder.

Bununla birlikte işveren, iş arama iznini vermez veya eksik kullandırırsa o süreye ilişkin ücreti işçiye ödemesi gerekir.

İşveren, iş arama izni esnasında işçiyi çalıştırır ise işçinin izin kullanarak bir çalışma karşılığı olmaksızın alacağı ücrete ilaveten, çalıştırdığı sürenin ücretini yüzde yüz zamlı ödemek zorundadır.

İşçinin hafta tatili, bayram ve genel tatil izinlerini kullandığı günler için iş arama izni verme zorunluluğu yoktur. İşçi bugünler için ayrıca iş arama izni ücretine hak kazanamaz. 

İş Kanunu‘nun 17. maddesine göre, işveren bildirim süresine ait ücreti peşin vermek suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir. İşçinin iş sözleşmesinin ihbar ücretinin peşin ödenerek feshedilmesi halinde, işçi yeni iş arama izni ücreti isteyemez.

Bilindiği gibi, eğer işveren işçiyi işten çıkarıyorsa çalışanın kıdemine göre belirli bir süre öncesinden ihbar bildiriminde bulunması gerekir. Yani işveren, işçiye işten çıkarılacağını önceden haber vermekle yükümlüdür.

İhbar süreleri, İş Kanunu’na göre;

6 aydan az çalışılmışsa, 2 hafta
6 aydan 1,5 yıla kadar çalışılmışsa 4 hafta
1,5 yıldan 3 yıla kadar çalışılmışsa 6 hafta,
3 yıldan fazla çalışılmışsa 8 haftadır.
Bu ihbar süreleri, iş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleriyle artırılabilmektedir.

İşverenin bir diğer yükümlülüğü, bu ihbar süreleri içerisinde işçiye, yeni bir iş bulması için gerekli olan iş arama iznini vermesidir.

İş arama izni, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 27. Maddesiyle düzenlenmiştir. Bu izin mesai saatleri içinde ve ücret kesintisi yapılmadan verilir. İş arama izninin süresi, günde 2 saatten az olamaz.

İŞÇİ ÇALIŞIRSA YÜZDE 100 ZAMLI ÜCRET ALIR!

İşveren yeni iş arama iznini vermez veya eksik kullandırırsa, o süreye ilişkin ücreti işçiye öder. İşveren, iş arama izni esnasında işçiyi çalıştırırsa, işçinin izin kullanarak bir çalışma karşılığı olmaksızın alacağı ücrete ilaveten, çalıştırdığı sürenin ücretini yüzde 100 zamlı öder.

İş hukukundan önemli bir yeri olan yeni iş arama izin, işçiyi mevcut işinden ayrılmadan yeni iş hayatına hazırlama amacına dönüktür. Böylece ihbar süresi sonunda işten ayrılacağını bilen işçi, bu süre içinde başka bir iş yeri ile anlaşabilecek, mevcut işinden ayrıldıktan sonra boşta kalmayacaktır.

İŞ ARAMA İZNİ, İŞ SÖZLEŞMESİ İLE ORTADAN KALDIRILAMAZ

Zira kişilerin işsiz kalmasının etkisi, yalnızca kendi hayatlarıyla sınırlı değildir. Bireylerin çalışma hayatından koparak işsiz kalması, aile hayatını, sosyal hayatı, sosyal güvenlik kurumlarını ve nihayetinde ekonominin genelini etkilemektedir.

Bu nedenle Yargıtay içtihatlarında, ihbar süresi içinde işçiye verilmesi gereken iş arama izni, kamu düzenini ilgilendiren nitelikte kabul edilmiştir. Bu yönüyle de işverenin, bu yükümlüğünü azaltan ya da tamamen ortadan kaldıran sözleşme hükümlerinin geçersiz olacağı kabul edilmiştir.

İŞ ARMA İZNİ EN AZ GÜNDE 2 SAATTİR!

Yeni iş arama süresinin günde 2 saatten az olamayacağı kurala bağlanmışken bu süre asgarî olup, işverence daha fazla verilmesi mümkündür. İş sözleşmesi yada toplu iş sözleşmesiyle de daha fazla iş arama süresi kararlaştırılabilir.

İş arama izni, ancak işçinin isteği ile toplu olarak kullandırılabilir. İşçinin bu konudaki talebini işverene önceden bildirmesi ve iş arama izni toplamını işten ayrılacağı günden önceki günlere karşılık gelecek şekilde ayarlaması şarttır. İşçinin usulüne uygun toplu kullanma talebini işverenin kabulü zorunludur.

İŞ ARAMA İZNİNİN KULLANILMA SAATİNİ İŞVEREN BELİRLER!

İş arama izninin ne zaman kullanılacağını ise işveren belirler. İşçinin kendiliğinden bu izni kullandığını belirterek ayrılması doğru değildir. Yani işçi, mesai saatinin herhangi bir diliminde, “ben iş arama iznimi kullanıyorum ya da iş aramaya gidiyorum” diyerek işyerini terk edemez. Çünkü ihbar süresi içinde işçinin iş görme borcu eksiksiz devam etmektedir.

Yasal düzenlemenin amacına bakıldığında; işten ayrılacak olan işçiye “yeni iş bulması için” fırsat sağlamak olduğu açıktır. İş arama izni, dinlenme hakkı değildir. Bu hakkını kullanmayan işçi, işten ayrıldıktan sonra hak iddia edemez.

Ayrıca İş Kanunu’nun 17. maddesine göre işveren, ihbar süresine ait ücreti peşin vererek iş sözleşmesini feshedebilir. İşçinin iş sözleşmesinin ihbar ücretinin peşin ödenerek feshedilmesi halinde, yeni iş arama izin ücreti istenemez. Zira iş arama izni, ihbar süresinin bir parçasıdır.

Ayrıca ihbar sürelerine uyulmadan iş sözleşmenin işverence usulsüz feshedilmesi halinde de işçi, iş arama izni veya ücretini isteyemez. İhbar süresi kullandırılmamışsa, ihbar tazminatı hakkı saklıdır ancak ayrıca iş arama izin ücreti talep edilemez.

Buna göre; işveren, ihbar süreleri içinde işçiye yeni bir iş bulması için gerekli olan iş arama iznini iş saatlerin içinde ve ücret kesintisi yapmadan vermeye mecburdur.

İş arama izninin süresi günde iki saatten az olamaz. İşçi isterse iş arama izin saatlerini birleştirerek toplu kullanabilir. Ancak iş arama iznini toplu kullanmak isteyen işçi, bunu işten ayrılacağı günden evvelki günlere rastlatmak ve bu durumu işverene bildirmek zorundadır.

İşveren yeni iş arama iznini vermez veya eksik kullandırırsa o süreye ilişkin ücret işçiye ödenir.

İşveren, iş arama izni esnasında işçiyi çalıştırır ise işçinin izin kullanarak bir çalışma karşılığı olmaksızın alacağı ücrete ilaveten, çalıştırdığı sürenin ücretini yüzde yüz zamlı öder.

İş arama izni işçinin talebi ile toplu olarak kullanılabilir.

İşçi toplu izin kullanımını işten ayrılacağı günden önceki günlere rastlamak ve işverene bildirmekle yükümlüdür.

Aksi hâlde işveren iş arama iznini her iş günü itibariyle kullandırma imkânına sahip olur.

İşveren iş süresinin hangi zamanında iş arama iznini kullandıracağını yönetim hakkına dayanarak taktir eder.

Yeni iş arama izni, işçinin ihbar öneli içinde çalıştırıldığı günler için geçerli olur. İşçinin hafta tatili, bayram ve genel tatil izinlerini kullandığı günler için iş arama izni verme zorunluluğu bulunmamaktadır. Çalışılmayan günler için iş arama izni verilmesi gerekmediğine göre, iş arama izin ücretine de hak kazanılamaz.

Ayrıca kısmi süreli iş sözleşmelerinde de oranlama yapılarak alacak hesaplanmalıdır.

Yeni iş arama izni ve kısmi süreli çalışanların iş arama izninin nasıl hesaplanacağı Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2020/4142 E, 2021/433 sayılı Kararıyla açıklığa kavuşturulmuştur.

“Somut olayda davalı işveren, ihbar öneli içinde yeni iş arama izinlerini kullandırdığını kanıtlayabilmiş değildir. İşçinin ihbar öneli içinde çalıştığı günler bakımından her gün için iki saat iş arama izin ücretinin hüküm altına alınması gerekir. Davacı iş sözleşmesine göre haftanın 5 günü 13.30-17.00 saatleri arasında kısmi zamanlı olarak çalışmaktadır. Çalışılmayan hafta tatilleri ve yılbaşı tatili için de iş arama izin ücreti hesaplanarak sonuca gidilmesi hatalı olup kararın bu yönden de bozulması gerekmiştir.”

Buna göre; işveren, bildirim süreleri içinde işçiye yeni bir iş bulması için gerekli olan iş arama iznini iş saatlerin içinde ve ücret kesintisi yapmadan vermeye mecburdur.

İş arama izninin süresi günde 2 saatten az olamaz.

İşçi isterse iş arama izin saatlerini birleştirerek toplu kullanabilir. Ancak iş arama iznini toplu kullanmak isteyen işçi, bunu işten ayrılacağı günden evvelki günlere rastlatmak ve bu durumu işverene bildirmek zorundadır.

İşveren, yeni iş arama iznini vermez veya eksik kullandırırsa o süreye ilişkin ücret işçiye ödenir.

İşveren, iş arama izni esnasında işçiyi çalıştırır ise işçinin izin kullanarak bir çalışma karşılığı olmaksızın alacağı ücrete ilaveten, çalıştırdığı sürenin ücretini %100 zamlı öder.

İş Kanunu’ndaki bu düzenleme paralel olarak 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 421. Maddesiyle de iş arama izni aynı minvalde düzenlenmiştir.

Öte yandan ihbar süresi öngörülmesinin amacı, işçinin bir anda işsiz ve ücretsiz kalmasını engellemek ve bu süre zarfında yeni bir iş aramasına fırsat vermektir.

Bu amacın bir gereği olarak da İş Kanunu ve Borçlar Kanununda işçiye yeni iş arama izni hakkı tanınmıştır. İş arama izni, sözleşmenin kim tarafından feshedildiğine bakılmaksızın belirsiz süreli iş sözleşmelerinde bildirim öneli içinde kullanılmak üzere işçiye tanınan bir hak olarak tanımlanabilir.

Yeni iş arama izniyle ilgili pek çok husus da Yargıtay kararlarıyla açıklığa kavuşturulmuştur.

Hukuk Genel Kurulu’nun 2018/757 E., 2021/488 sayılı güncel Kararı, yeni iş arama izniyle ilgili kafa karışıklıklarını giderecek niteliktedir.

Buna göre işveren, ihbar süresi içinde iş arama iznini kullandırmak zorundadır. İşverenin bu yükümlülüğünü azaltacak ya da ortadan kaldıracak sözleşme hükümleri geçersizdir.

İş Kanunda belirlenen 2 saatlik süre asgari niteliktedir. Sözleşme ile iş arama süresinin daha uzun bir süre olarak kararlaştırılabilmesi mümkündür.

İş arama izni, işçinin talebi ile toplu olarak kullanılabilir. İşçi toplu izin kullanımını işten ayrılacağı günden önceki günlere rastlamak ve işverene bildirmekle yükümlüdür. Aksi hâlde işveren iş arama iznini her iş günü itibariyle kullandırma imkânına sahip olur.

İşveren iş süresinin hangi zamanında iş arama iznini kullandıracağını yönetim hakkına dayanarak takdir eder.

Hemen belirtilmelidir ki, işveren tarafından iş arama izninin kullandırılmaması ya da eksik kullandırılması hâlinde işçinin iş sözleşmesini derhal  fesih hakkı mevcuttur.

Ayrıca yeni iş arama izni ihbar süresi içindeki çalışılan günler için söz konusu olur. Dolayısıyla hafta tatili, ulusal bayram genel tatil günleri gibi çalışılmayan günler için işverenin yeni iş arama izni vermesi ya da bu sürelerde dahil olacak şekilde iş arama izni alacağı hesaplaması söz konusu olmaz.

Nitekim çalışılmayan tatil günleri için iş arama izin ücreti hesaplanmaması gerektiği HGK’nun 27.01.2010 tarihli ve 2009/9-593 E.,2010/20 K. sayılı kararında da kabul edilmiştir.

İşçinin talebi olmaksızın işveren, iş arama izni vermek ve kullandırmak zorundadır. İş arama iznine ilişkin düzenlemede işverenin talep koşulundan bahsetmeksizin işçiye iş arama izninin verilmesi gerektiği belirtilerek bu zorunluluk hükme bağlanmıştır. Aksi hâlde işçinin talebi bulunmadığında işverenin iş arama izni verme yükümlülüğünün bulunmadığı sonucuna varılır ki bu sonuç Kanun hükmüyle bağdaşmaz. Dolayısıyla bu borç bizzat Kanundan kaynaklanmakta olup işçinin işverenden iş arama izin isteğinde bulunması gerekmediği gibi izin istenmesi hâlinde de işverenin kabul edip etmeme yetkisi bulunmamaktadır. Maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarında düzenlendiği gibi işçinin talebi sadece iznin kullanılma şekli ve zamanı yönünden dikkate alınması gereken bir şarttır. (Hukuk Genel Kurulu, 2018/757 E., 2021/488 K.)

Gerçekten de İş Kanunundaki amir hükme göre iş arama izninden yararlanma işçinin isteği koşuluna bağlı tutulmamıştır. Talep bulunmasa da işçiye iş arama izni verilmesi zorunlu olup işveren bu konuda bir taktir hakkına sahip değildir.

Somut olayda olduğu gibi davalı işveren tarafından iş arama izninin kullanılması için yapılan bildirimler de işvereni bu yükümlülükten kurtarmaz. İşverenin izin verildiğini belirttiği gün ve saatlerde çalışılmak istenmesi durumunda işçiye iş verilmemesi gerekir. Ayrıca davacı işçi bildirimlere yaptığı itirazında feshin yasaya ve işyeri uygulamasına aykırı olduğunu belirtmiş olup iş arama iznini kullanmak istemediği yönünde bir beyan veya bir itiraz ileri sürmemiştir. Bu nedenle iznin kullandırılması gerekirken çalıştırılan davacıya izin kullanmaksızın alacağı ücrete ilaveten çalıştırıldığı sürenin ücreti de yüzde yüz zamlı ödenmelidir. (Hukuk Genel Kurulu 2018/757 E., 2021/488 K.)