İşçilerin, askerlik nedeniyle çalışma hayatına ara vermeleri iş hukukunda özel olarak korunmuş, işçinin askerlik görevini tamamlamasının ardından yeniden işine dönebilmesi, Kanun güvencesi altına alınmıştır.

4857 sayılı  İş Kanunu’nun 31. Maddesiyle; askerlik görevi sona eren işçi­lerin 2 ay içinde eski işlerinde veya benzeri işlerde, boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe başlatılmasını düzenlemiştir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararları da, işverenin, askerliğini tamamlayan işçiyi işine başlatmak zorunda olduğu yönündedir.

Bu yükümlülüğünü yerine getirmeyen işverenin işçiye 3 maaş tazminat ödemek zorunda olacağına hükmetmiştir.

Diğer yandan işçilerin de askerlik çağına geldiklerinde çalışma hayatına ara vererek askerlik görevini yerine getirmeleri zorunluluktur.  

Askerlik çağına geldiği halde, askere gitmek için gerekli işlemleri başlatmayan ya da geciktirenler, bakaya, asker kaçağı ya da yoklama kaçağı durumuna düşmektedir.

Peki işverenlerin yoklama ya da asker kaçağı kişileri çalıştırması mümkün müdür?

Asker veya yoklama kaçaklarıyla ilgili nasıl bir işlem yapmak gerekir?

Bu husus, 1632 Sayılı Askeri Ceza Kanunu’nun 75. Maddesiyle şöyle düzenlenmiştir:

“Asker kişileri kaçmağa kışkırtan veya kaçmalarını veya kaçaklığın devamını kolaylaştıran veya kaçakları, izinsizleri, bakayayı, yoklama kaçaklarını, saklıları ve çağrılıp ta gelmeyen yedek subaylar ve yedek astsubaylar ile yedek askeri memurları bilerek özel ve resmi hizmete alanlar veya gizleyenler veya Devlet, il ve belediyelerle bunların denetimi altındaki bütün kuruluş ve kurumlarda ve banka ve kamu faydasına çalışan dernek ve mesleki kuruluşlarda her ne suretle olursa olsun çalıştıranlar ve Hükümetten yapılacak tebligat üzerine özel işlerinden çıkarmayanlar barışta üç aydan bir yıla ve tekerrüründe bir yıldan üç yıla, seferberlikte veya olağanüstü hallerde altı aydan iki yıla kadar hapis ve bu eylemin seferberlikte veya olağanüstü hallerde tekerrüründe yedi yıla kadar ağır hapis cezasıyla cezalandırılır.”

Kanun açık şekilde, asker kaçağı, yoklama kaçağı ya da bakaya olan işçilerin işten çıkarılmasını zorunlu kılmakta, bu işlemi yapmayan işverenler için hapis cezası öngörmektedir.

Asker kaçağı, yoklama kaçağı ya da bakaya olanların durumu, askerlik şubeleri tarafından takip edilip işverenlere yazılı olarak bildirilmektedir.

Bu noktada işverenlerin, askerlik şubesinden yazı gelmesini takiben bu durumdaki işçilerin çıkışını yapmaları gerekecektir. Aksi halde hapis cezasını göze almış olurlar.

Bu husus, Yargıtay kararlarına da yansımış, 22. Hukuk Dairesi, 2016/5237E., 2016/8619 sayılı Kararında şu hükmü yer vermiştir:

“Dosya kapsamından ve davalı tarafın ibraz ettiği belgelerden; davacının askerlik erteleme işlemlerini gerçekleştirmediği, 01.10.2014-20.01.2015 arası bakaya kalmaktan arandığı, feshin gerçekleştiği 19.01.2015 tarihinden bir gün sonra 20.01.2015 tarihinde davacının askerlik işlemlerini yaptırdığı ve bakayanın ortadan kalktığı, fesih sebebi olarak davalı işverence “asker kaçağını çalıştırmaktan suçlanmamak” olarak belirtildiği anlaşılmaktadır. Bu durumda iş sözleşmesinin feshi haklı olmasa da geçerli nedene dayanmaktadır. İşveren de feshini 4857 sayılı İş Kanunu’nun 17.18. maddelerine dayandırmıştır. İşverenin asker kaçağı işçiyi çalıştırmaya zorlanamayacağı değerlendirilip davanın reddi gerekirken, işin esasına girilerek kabul kararı verilmiş olması hatalıdır.”

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi bu kararında askerlik işlemlerini yerine getirmeyip bakaya kalan işçinin iş sözleşmesinin feshini yerinde bulmuş, ancak bu feshin hâkli nedenle derhal fesih değil geçerli fesih şeklinde olması gerektiğine hükmetmiştir.

Dolayısıyla askerlik görevini yerine getirmeyip asker kaçağı durumuna düşen ya da askerlik görevini ertelemeye ilişkin yükümlülüklere uymayıp yoklama kaçağı yahut bakaya kalan işçilerin iş sözleşmesi, askerlik şubesinden gelen yazının ardından geçerli fesih kapsamında sonlandırılmalıdır.

 İşte o Yargıtay Kararı