4857 sayılı İş Kanunu ile işçiye tanınan ve yıllık iznin parçası olan bir başka hak da yol iznidir.

Yol izni, İş Kanunu’nun 56. Maddesi’nde şu şekilde yer almıştır:

“Yıllık ücretli izinleri işyerinin kurulu bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olanlara istemde bulunmaları ve bu hususu belgelemeleri koşulu ile gidiş ve dönüşlerinde yolda geçecek süreleri karşılamak üzere işveren toplam dört güne kadar ücretsiz izin vermek zorundadır.”

Bu hükme göre işçi yıllık iznini işyerinin bulunduğu yerin dışında bir yerde geçirecekse; örneğin İstanbul’da çalışan işçi yıllık izne Erzurum’a gidecekse, talep ederse 4 güne kadar yol izni hakkına sahiptir. Yol izni, yolda geçen süreyi karşılamak üzere işçiye tanınan bir haktır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2015/18758 Esas ve 2017/7248 sayılı Kararında, yol izni ile ilgili olarak şu hükme yer vermiştir:

“4857 sayılı Kanun’un 56 ncı maddesinin son fıkrasında işçinin yıllık ücretli izin sürelerini işyerinin bulunduğu yerden başka bir yerde geçireceği hallerde istemde bulunması ve bu hususu belgelendirilmesi suretiyle işverenin yolda geçecek süreler için azami 4 güne kadar ücretsiz izin vermek zorunda olduğunu kurala bağlamıştır. Görüldüğü üzere, anılan Kanun hükmü ile işverenin yolda geçecek süre için işçiye vereceği yol izni için bir kısım şartlar getirilmiş ve bu yol iznini sadece yıllık ücretli izin kullanımına hasredilmiştir. Dolayısıyla bu uygulamanın diğer izin ve tatil günleri için teşmilinden söz edilemez.”

İŞÇİ, YOL İZNİ İSTEYİP İSTEMEDİĞİNİ YAZILI OLARAK BİLDİRMEK ZORUNDADIR

Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nde işçinin yol izni isteyip istemediğini yazılı olarak bildirmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır. Buna göre yıllık izin isteyen işçi, adını soyadını, varsa sicil numarasını, iznini hangi tarihler arasında kullanmak istediğini ve ücretsiz yol izni isteyip istemediğini yazar.

Yol izni, işçiye ayrıca ve bağımsız tanınmış bir hak değildir. Yıllık ücretli izinle birlikte talep edilebilecek olan ve yıllık izne bağlı olan bir haktır.

Yol izni alan işçi, bu süreyi kullanmadan işe dönerse, işveren hemen başlatmak zorunda değildir. Öngörülen sürenin bitiminden önce işe başlatmayabilir.

YOL İZNİ 4 GÜNDEN KISA OLABİLİR Mİ?

Yol izninde 4 gün azami süredir. Kanun koyucu, günün ulaşım şartlarına göre bu hakkı en üst noktada tanımlamıştır. Dolayısıyla daha yakın mesafeler için bu izin 1, 2 veya 3 gün olarak da kullanılabilir. Örneğin Ankara’da çalışan bir işçi, yıllık izni memleketi Çorum’da geçirecekse 4 günlük yol izni talep etmesi doğru değildir. Somut örnekte 2 günlük yol izninin yeterli olacağını değerlendiriyoruz. Zira Kanun’da açıkça, yol izninin, yolda geçen süreyi karşılamak üzere işçiye verileceği belirtilmiştir. Yol izninin, yolda geçen süreleri aşacak şekilde kullanılması Kanun’un amacına aykırı olacaktır.

Dolayısıyla işçi 4 gün yol izni istese de işveren, işçinin gideceği mesafeyi dikkate alarak daha az yol izni verebilir.

Yol izninin belgelendirmesi de işçinin sorumluluğudur. Bu belgelendirme, tren ya da otobüs biletinin ibraz edilmesi şeklinde olabilir.

YOL İZNİ ÜCRETLİ İZİN MİDİR?

Yol izni, Kanun’da açıkça belirtildiği üzere ücretsiz izindir. Yani yıllık izin gibi ücretli izin değildir. Dolayısıyla işveren, işçisine kullandırdığı yol izinleri için ücret ödemez. Bu yönüyle yıllık izinden temel bir farkı söz konusudur.

Yol izni, yıllık izinden farklı olarak işçinin kıdemine göre de farklılık göstermez. İşçinin kıdemi ne kadar olursa olsun, yol izin hakkı en fazla 4 gündür.

Genel olarak; işveren tarafından yıl içinde verilmiş diğer ücretli ve ücretsiz izinler veya dinlenme ve hastalık izinlerinin yıllık izin hakkından mahsup edilemeyeceği, İş Kanunu’nun amir hükmüdür.

Örneğin bayram arifelerinde yarım günlük çalışma süresi çalışılmayarak bir bütün halinde işyeri tatil edilirse, bu yarım günlük tatil işveren tarafından verilmiş bir idari izin kabul edilir ve yıllık ücretli izinden mahsup edilemez.

Ancak Arefe gününün idari izin ilan edilmemesi durumunda işçilerin saat 13:00’a kadar çalışması gerekir. Buna karşın Arefe günü çalışmayan ve yıllık izin kullanan işçiden tam gün yıllık izin düşülür.  

Zira iş mevzuatında yarım gün yıllık izin yoktur. Bu nedenle yarım mesai günü olan Arefe günü yıllık izin kıllanan kişiden tam gün yıllık izin düşülür.   

AREFE GÜNÜ İÇİN TELAFİ ÇALIŞMASI YAPILABİLİR Mİ? 

Öte yandan işveren isterse, Arefe gününü tam gün izin olarak uygulayabilir. Bu durumda iki ay içinde, çalışılmayan ve idari izin kullanılan yarım günlük Arefe mesaisi için telafi çalışması yaptırabilir.

Telafi çalışması ise günlük 11 saatlik çalışma sınırını aşmamak üzere normal çalışma süresinden sonra günde en fazla 3 saat yaptırılabilir.

Tatil günlerinde ise telafi çalışması yaptırılmaz. Bu yapılan telafi çalışması fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma olarak da kabul edilmez.

İşçilerin kafa karışıklığı yaşadığı bir diğer husus da yol izindir.

Peki işçi, yıllık iznini uzakta geçireceği zaman yol izni kullanabilir mi?

İşçi, yıllık iznini işyerinizin kurulu olduğu yerden başka bir yerde geçirecekse, bu durumu belgelemesi ve yol izni talep etmesi halinde, işveren 4 güne kadar yol izni vermek zorundadır. Ancak bu izin ücretsiz izin niteliğinde olacaktır.

İş Hukuku’nda, ücretli yıllık izin ve mazeret izin haklarına ilişkin detaylı hükümler söz konusudur.

Ücretsiz izin ise, ücretli izinden farklı olarak işçiye bu dönemde herhangi bir ücretin ödenmediği izin türüdür.

Ücretsiz izinde iş sözleşmesi askıda sayılır ve işveren ücret ödeme borcunu yerine getirmez.

Ücretsiz izin teklifi işverenden gelmişse bu durum çalışma koşullarında esaslı değişiklik sayılacağından, İş Kanunun 22. maddesi uyarınca işverenin ücretsiz izin teklifini işçiye yazılı olarak iletmesi, işçinin de bu teklifi 6 işgünü içinde yazılı olarak kabul etmesi gerekir. İşçi kabul etmediği sürece işveren tek taraflı olarak işçiyi ücretsiz izne gönderemez.

İşçi ücretsiz izne ayrılmayı kabul etmediği halde, işveren ısrar ederse bu durum işçi açısından haklı fesih sebebi sayılır.

Dolayısıyla ücretsiz izne zorlanan işçi, isterse iş sözleşmesini kıdem tazminatı alarak feshedebilir.

4857 sayılı İş Kanunu’nda yer alan ve işçinin hakkı olan ücretsiz izinler ise şunlardır:

İş Kanunu’nun 74. Maddesine göre, kadın işçinin 16 haftalık analık izninin bitiminden itibaren 6 aya kadar ücretsiz izin hakkı bulunmaktadır. İşçi istediği halde bu izni vermeyen işverene Kanunun 104. üncü maddesi gereğince 1.560 TL idari para cezası uygulanır.
Yıllık ücretli izinlerini işyerinin kurulu bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olan işçilere istemleri ve bu hususu belgelemeleri koşulu ile toplam 4 güne kadar ücretsiz izin verilmesi gerekir.

İş Kanunu’ndaki düzenlemelerin dışında, 5620 sayılı Kanun’da çeşitli ücretiz izinler söz konusudur?

5620 Sayılı Kanun’un 1. Ek Maddesi’ndeki hükümlere göre; kamu kurum ve kuruluşlarında sürekli işçi kadrosunda çalışan işçilere; bakıma muhtaç yakınlarının bulunması halinde, en çok 6 aya kadar ücretsiz refakat izni verilebilmesi düzenlenmiştir. Bu süre, aynı şartların geçerli olması halinde 1 yıla kadar uzatılabilecektir.

Sürekli işçinin, refakat izni kullanabilmesi için bakıma muhtaç yakınının durumunu raporla belgelendirilmesi gerekir.

Aynı Kanun maddesinin ikinci fıkrası ile de 10 hizmet yılını tamamlamış olan sürekli işçilere, istekleri halinde 6 aya kadar bir kereye mahsus ücretsiz izin hakkı tanımıştır. Bu izin, bütün işçilik süreleri boyunca bir kez ve bir defada kullanılmak üzere verilecektir.

Yine 5620 sayılı Kanun’un 1. Ek Maddesinin üçüncü fıkrasıyla, memur olan eşin devlet tarafından yetiştirilmek üzere yurt dışına gönderilmesi ya da yurt içine veya yurt dışına sürekli görevle atanması durumunda, işçi olan eşlere ücretsiz izin hakkı tanınmıştır. Bu haktan, öğrenci olan eşi eğitim amacıyla yurt dışına gönderilen veya giden işçiler de yararlanabilir.

Bu ücretsiz izin, işçilik süresince her defasında 1 yıldan az olmamak üzere en çok 8 yıla kadar verilebilir.

Ayrıca Toplu İş Sözleşmelerinde, işçiye ücretsiz izin hakkı tanınmış olabilir. Kimi toplu sözleşmelerde bu ücretsiz izin hakkı 45 gün, kimilerinde daha uzundur.

Dolayısıyla İşveren, Kanunda veya Toplu İş Sözleşmesinden tanımlanmış ücretiz izin haklarını işçiye kullandırmakla yükümlüdür.

Ancak Kanun’dan ya da toplu iş sözleşmesinden kaynaklı olmayan bir ücretsiz iznin işveren tarafından kullandırılması gibi bir zorunluluk söz konusu değildir.