İtiraza konu kural; 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye 1/2/2018 tarihli ve 7079 sayılı Kanun’un 118. maddesiyle eklenen geçici 23. maddenin beşinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…çalıştırıldıkları teşkilat ve birimde…” ibaresine ilişkindir.

  “Sürekli işçi kadrolarına geçirilenler, birinci fıkrada öngörülen şartları taşıdıkları sürece ve çalıştırıldıkları teşkilat ve birimde geçiş işlemi yapılmadan önceki ihale sözleşmesi kapsamındaki hizmetleri yürütmek üzere istihdam edilebilir.”

  Başvuru kararında; itiraz konusu düzenleme ile sürekli işçi kadrosuna geçirilen işçilerin yer değişikliği imkânının kategorik biçimde engellendiği, diğer bir ifade ile söz konusu işçilerin farklı bir il veya bölgeye nakillerine olanak tanınmadığı ifade edilmiştir. Bu durumda, yer değişikliği taleplerinin reddine ilişkin işlemler bakımından işverenin yönetim yetkisinin yargı denetiminde olmadığı belirtilmiştir. Ayrıca düzenleme ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin geçici 23. maddesi kapsamında istihdam edilen işçilerin, sürekli işçi kadrosunda çalışan diğer işçilere kıyasla daha güvencesiz bir konuma getirildiği ve bu suretle eşitlik ilkesinin ihlal edildiği ileri sürülmüştür.

  Anayasa Mahkemesi’nin söz konusu kurala ilişkin;  Esas: 2025/100, Karar: 2025/242, 26/11/2025 Tarihli iptal kararında önem arz eden incelemeler ve belirlemeler şu yöndedir;

 “Madde uyarınca sürekli işçi kadrosuna geçirilen işçilerin bu kadroda istihdam edildikleri süreçte yer değişikliği talep etmelerini gerektirecek belirli nedenlerin ortaya çıkabileceği açıktır. Genel anlamda işçilerin yer değişikliği taleplerinin değerlendirilmesi işverenlerin iş hukuku bağlamında sahip oldukları yönetim yetkisi kapsamında kalmaktadır… işverenin işçinin yer değişikliğini değerlendirme bağlamında sahip olduğu yönetim yetkisini dürüstlük kurallarına uygun şekilde kullanması ve bu kapsamda alacağı kararda işçiyi gözetme borcunu gözönünde bulundurması gerektiği kuşkusuzdur. Bu itibarla iş ve kadro durumunun imkân tanıması durumunda işçinin makul görülebilecek nedenlere dayanan yer değişikliği talebinin ilgili işverence karşılanmasının mümkün olmadığı söylenemez.

Bununla birlikte kural söz konusu KHK’nın geçici 23. maddesi kapsamında sürekli işçi kadrosuna geçirilen işçilerin herhangi bir nedenle yer değiştirmelerine imkân tanımamakta, başka bir deyişle anılan işçilerin yerlerinin değiştirilmesine mutlak bir yasak getirmektedir. Kural, ilgili teşkilat ve birimdeki işleyişin aksamasını önlemek amacıyla öngörülmüş ise de işçilerin yer değişikliği taleplerinin karşılanmasının her durumda anılan işleyişin bozulmasına neden olacağı söylenemez. Başka bir ifadeyle ilgili teşkilat veya birimin iş ve kadro durumunun işçinin yer değişikliği talebinin karşılanmasına engel oluşturmaması mümkündür.

Bu itibarla işçilerin makul nedenlere dayanan yer değişikliği taleplerinin işverence iş ile kadro durumu çerçevesinde değerlendirilmesine ve bu kapsamda alınacak kararların hukuka uygunluğunun yargı mercilerince denetlenmesine imkân tanımayan kuralın devletin çalışanların korunmasına yönelik yükümlülükleriyle bağdaşmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Açıklanan nedenle kural, Anayasa’nın 49. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.”

  “…çalıştırıldıkları teşkilat ve birimde…” ibaresinin iptali sonucunda ortaya çıkabilecek hukuki boşluk, kamu yararını ihlal edecek nitelikte değerlendirilmiştir. Bu sebeple iptal hükmü, kararın Resmi Gazete’de yayımlanmasından (09.03.2026) dokuz ay sonra yürürlüğe girecektir.

2024 yılına ilişkin engelli indirim tutarlarını belirleyen  Gelir Vergisi Genel Tebliği (Seri No: 324), 30 Aralık  2023 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girdi.

Buna göre 2024 yılı Engelli Vergi İndirim Tutarları şöyle oldu:

Anayasanın 50. Maddesi, “dinlenmek çalışanların hakkıdır” ifadesine yer verdikten sonra, işçilerin yıllık izin hakkını ayrıca vurgulamıştır.

Bu sebeple Anayasal bir hak olan dinlenme hakkından vazgeçilemez.

Yine 4857 sayılı İş Kanunun 53. Maddesi‘nde işçinin yıllık ücretli izin hakkından vazgeçemeyeceği kurala bağlandığı belirtilmiştir. 

Yıllık izin hakkı anayasal temeli olan bir dinlenme hakkı olup, işçinin iş sözleşmesinin devamı süresince ücrete dönüşmez ve bu haktan vazgeçilemez.

Yargıtay 9.Hukuk Dairesi’nin E:2007/42572 – 16.04.2009 tarihli / 10857 sayılı Kararında;

4857 sayılı İş Kanunun 53. maddesinde işçinin yıllık ücretli izin hakkından vazgeçemeyeceği kurala bağlandığı belirtilmiştir. Yıllık izin hakkı anayasal temeli olan bir dinlenme hakkı olup, işçinin iş sözleşmesinin devamı süresince ücrete dönüşmez ve bu haktan vazgeçilemez. İşçinin iş sözleşmesinin devam ettiği sürece kullanmadığı yıllık izinlere ait ücreti istemesi mümkün değildir.” demiştir.

Sonuç olarak; kanun ve Yargıtay kararlarından da anlaşılacağı üzere yıllık izin hakkı anayasal temeli olan bir dinlenme hakkı olup, işçinin iş sözleşmesinin devamı süresince ücrete dönüşmez ve işçi kendi isteğiyle bile olsa bu hakkından feragat edemez.

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda yapılan değişiklikle, gelir ve aylık ödemesi yapılanlara, bayramın içinde bulunduğu ayda gelir ve aylık alma şartıyla, Ramazan Bayramı ve Kurban Bayramı’nda ödenen 1100’er lira 2000 liraya çıkarılacak.

Yaşlılık/malullük/ölüm aylığı alan emeklilere ve hak sahiplerine dosya bazında 5 bin 500 lira olarak öngörülen aylık asgari ödeme tutarı 7 bin 500 liraya yükseltilecek.

Geçici işçi çalıştırma süresi arttırılıyor

Kanun teklifiyle kurumların ihtiyaçları doğrultusunda geçici işçi çalıştırma süresi arttırılıyor.

Buna göre geçici iş pozisyonlarında çalışanların çalışma süreleri aynı vize dönemi içinde 11 ay 29 güne kadar uzatılabilecek. Bu sürenin belirlenmesinde idare, kurum ve kuruluşun bağlı veya ilgili olduğu bakanlık yetkili olacak.

İdare, kurum ve kuruluşlar tarafından çalıştırılan geçici işçiler, çalıştırıldıkları iş yerlerinde geçirdiği hizmet süresi esas alınarak bu işyerlerinde boş olan sürekli işçi kadrolarına geçirilecek.

Kamu kurum ve kuruluşlarında istihdam edilen uzman tabip ve tabip kadro veya pozisyonlarında bulunan personel arasında ücret dengesinin sağlanmasına yönelik olarak ilave ödeme yapılacak.

Görüşmelerden

HAK-İŞ Genel Başkanı Mahmut Arslan, geçici işçilerin kadroya alınmalarının daha sağlıklı ve adaletli olacağını belirterek, “Burada 11 ay 29 gün çalıştırma imkanı idareye bırakılıyor. Çaykur’da 9 bin geçici işçimizden sadece 800’ü kadroya geçebiliyor. Geçici işçi oldukları için başka bir işsizlik ödeneği yardımı alamıyor, başka bir işte çalışamıyor ve işten çıkarıldıkları için işe iade davası açamıyorlar. Bu insanların emekli olması büyük ihtimalle mümkün değil. Mağduriyetlerini gidermek gerekiyor.” diye konuştu.

2023 yılına ilişkin engelli indirim tutarlarını belirleyen  Gelir Vergisi Genel Tebliği (Seri No: 323), 30 Aralık  2022 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girdi.

Buna göre 2023 yılı Engelli Vergi İndirim Tutarları şöyle oldu:

Anayasanın 50. Maddesi,  “dinlenmek çalışanların hakkıdır” ifadesine yer verdikten sonra, yıllık izin hakkı ile hafta tatili ve bayram tatili haklarını ayrıca vurgulamıştır.

Bu sebeple Anayasal bir hak olan dinlenme hakkından vazgeçilemez.

İşçinin yıllık izin süresi, iznini hak ettiği tarihteki hizmet süresine ve 4857 sayılı Kanunun 55. maddesine göre belirlenir.

İşyerinde işe başladığı günden itibaren deneme süresi de içinde olmak üzere en az 1 yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir.

İşçi, istese de yıllık izin hakkından vazgeçemez.

Peki işçilerin yıllık izinlerini ne zaman kullanacağını kim belirler? İşyerinde Yıllık İzin Kurulu zorunlu mudur?

İşyerinde 100’den fazla işçi çalışması halinde kanunen bir İzin Kurulu’nun oluşturulması zorunludur.

İzin Kurulu, 1 işveren veya işveren temsilcisi ile 2 işçi temsilcisi olmak üzere toplam 3 kişiden oluşur.

İzin Kurulu üyesi olacak işçiler ve yedekleri, varsa işyeri sendika temsilcisi tarafından, yoksa işyerinde çalışan işçiler tarafından seçilir.

Sendika temsilcileri seçilmemiş işyerinde İzin Kurulu’nun işçi üyeleri ve yedekleri, o işyerindeki işçilerin yarıdan bir fazlasının katılacağı bir toplantıda açık oyla seçilir.

İzin Kurulu başkanı ile üye ve yedekleri işyerinde işveren tarafından ilan edilir.

İzin Kuruluna işveren temsilcisi olan üye başkanlık eder. İzin Kurulu üyeleri iki yılda bir yeniden seçilir.

İşçiler, yıllık izinlerini hangi tarihlerde kullanmak istediklerine ilişkin taleplerini İzin Kurulu’na iletirler.

İzin Kurulu, başkanın çağrısı üzerine toplanır. İşçilerin taleplerini, işyerindeki işçi sayısını, işçilerin kıdemlerini ve işlerin aksamaması zorunluluğunu dikkate alarak bir izin çizelgesi düzenler.

Bu çizelgede her bir işçinin hangi tarihler arasında izin kullanacağı belirtilir.

İşverence onaylanan yıllık izin çizelgeleri işyerinde ilan edilir.

İzin Kurulu ayrıca işçilerin yıllık izinlerle ilgili talep ve şikayetlerini işverene iletir.

İzin kurulu kendisine yüklenen görevleri yerine getirmek üzere yıllık izin çizelgelerinin hazırlanması sırasında ve gerektikçe başkanın çağrısı ile iş saatleri içerisinde toplanır.

Toplantılarda alınan kararlar ve yapılan işler izin kurulu karar defterine yazılarak imzalanır.

Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK), mesaiye geç kaldığı gerekçesiyle belediye çalışanına verilen disiplin cezasını hukuka ve hakkaniyete aykırı buldu. KDK, mesaiye geç kaldığı gerekçesiyle, eksik inceleme sonucu hazırlanan rapora dayanılarak verilen disiplin cezasının iptaline yönelik tavsiye kararı verdi.

SAVUNMASIZ SORUŞTURMA OLMAZ

KDK’nın kararına konu olan olay şöyle gelişti:

Bir belediye çalışanı, öğle arası mesaisine geç kaldığı ileri sürülerek, disiplin cezasına çarptırıldı. Bunun üzerine 02 Ocak 2018 tarihinde KDK’ya başvuran belediye çalışanı, olay günü geç kalmadığını, olayın soruşturulduğu süreçte tanıkların ifadesine başvurulmadığını bildirdi.

Başvuruyu incelemeye alan KDK, disiplin cezasının eksik inceleme sonucu hazırlanan rapora dayanılarak verildiğini belirledi. Başvuranın savunmasının da alınmadığını tespit eden KDK, 27 Haziran 2018 hükmedilen cezanın iptal edilmesine yönelik tavsiye kararı verdi.

YETERLİ ARAŞTIRMA YAPILMALI

Disipline konu olayla ilgili herhangi bir tutanak tutulmadığının belirtildiği KDK kararında, olaya şahit olanların ifadesinin alınmadığı bildirildi. Başvuranın izinsiz olarak işe geç geldiğinin sabit olduğu, ancak gecikmeye neden olan olayların araştırılmadığı vurgulandı.

OBJEKTİFLİKTEN UZAKLAŞILMAMALI

Kararda, “Disiplin raporunun, eksik incelemeye dayanarak hazırlandığı, cezanın dayanağı olan fiilin hiç bir şüpheye yer vermeyecek şekilde saptanmadığı anlaşılmaktadır.” tespitine yer verildi. Disiplin amirinin objektiflikten uzaklaşarak, cezaya hükmettiğine işaret edilen kararda, cezanın usul ve esas açısından hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu ifade edildi.

KDK’nın bir belediye çalışanı için verdiği bu kararın emsal nitelik taşıyacağını, işçiler için de savunmaları alınmadan soruşturma açılamayacağını değerlendiriyoruz.

Ücret kesme cezası; işverenin, toplu  iş sözleşmesi veya iş sözleşmelerinde gösterilen sebeplere (disiplin suçları) dayanarak, işçi ücretlerinden ceza olarak yaptığı kesintileri ifade eder.

İş Kanununa göre işveren, toplu sözleşme veya iş sözleşmelerinde gösterilmiş olan sebepler dışında işçiye ücret kesme cezası veremez.

Buna göre işveren, toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmelerinde gösterilmiş olan sebepler dışında işçiye ücret kesme cezası veremez.

İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesinde işçiye ücret kesme cezası verilmesini öngören hususlar açıkça yer almalıdır.

Dolayısıyla işveren, toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmesinde gösterilmiş olan sebeplerin gerçekleşmesi durumunda işçiye ücret kesme cezası verebilir.

İşçi ücretlerinden bu yolda yapılacak kesintiler bir ayda 2 günlük yevmiyelerinden fazla olamaz.

İşçi ücretlerinden ceza olarak yapılacak kesintiler, sebepleriyle birlikte işçiye bildirilmelidir.

Ücret kesme cezası ile oluşan paralar, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının hesabına bir ay içinde yatırılır. Her işveren işyerinde bu paraların ayrı bir hesabını da tutmak zorundadır.

Ücret kesme cezasıyla ilgili en çok sorulan sorulardan biri, bu cezanın brüt mü net mi olarak kesileceğidir?

İşçinin ücretinden kanunen yapılması gereken vergi, sigorta vb. gibi yasal kesintiler yapıldıktan sonra işçiye ödenmesi gereken net ücret ilgili banka hesabına yatırılır. Ücret kesme cezası işçinin sigorta prim ödeme gün sayısında herhangi bir değişikliğe yol açmaz. Çünkü işçi işyerine gelerek çalışmasına devam etmiştir.

Sonuç olarak işçinin ücretinden kanunen yapılması gereken vergi, sigorta vb. gibi yasal kesintiler yapıldıktan sonra işçiye ödenmesi gereken net ücret Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın ilgili banka hesabına yatırılır.

Dolayısıyla ücret kesinti cezasının uygulandığı durumlarda işçiye ödenecek ücrette eksilme olacak, ancak sigorta gün sayısında bir eksilme yapılmayacaktır. Zira işçi belirtilen günlerde tam olarak çalışmış, sadece mevzuat hükümlerine, iş sözleşmesinde belirtilen düzenlemelere uymaması nedeni ile cezalandırma yoluna gidilmiştir.

Yıllık izin hakkının ücrete dönüşmesi için iş sözleşmesinin feshi şarttır.

Dolayısıyla işçi çalışırken kullanmadığı yıllık izin ücretini talep edemez.

Önceki yıllardan kalan ve kullanmadığı izinlerini, izin olarak talep edebilir.

İş sözleşmesinin feshi gerçekleşmişse; bu noktada, sözleşmenin sona erme şeklinin ve haklı nedene dayanıp dayanmadığının önemi yoktur. Yani işçi haklı veya geçerli bir nedenle işten çıkarılmış olsa da kullanmadığı yıllık izni varsa, bu izne ilişkin ücretin ödenmesi gerekir.

Yıllık izinlerin kullandırıldığı noktasında ispat yükü işverene aittir.

Bu hususta çok sayıda Yargıtay kararı söz konusudur.

Bu nedenle işverenlerin yıllık izinlerin kullandırıldığına dair kayıtlı özenle tutmaları gerekir.

Aksi halde yıllık izinlerin kullandırılmadığına hükmedilebilir.

9. Hukuk Dairesi’nin 2011/31124 Esas ve 2013/25422 sayılı Kararına göre, işveren yıllık izinlerin kullandırıldığını imzalı izin defteri veya eşdeğer bir belge ile kanıtlamalıdır. Bu konuda ispat yükü üzerinde olan işveren, işçiye yemin teklif edebilir.

İş sözleşmesinin feshi halinde kullanılmayan yıllık izin sürelerine ait ücret, işçinin kendisine veya hak sahiplerine ödenir.

Böylece, iş sözleşmesinin feshinde kullanılmayan yıllık ücretli izin hakkı izin alacağına dönüşür.

Bu nedenle zaman aşımı da iş sözleşmesinin feshinden itibaren işlemeye başlar.

Dolayısıyla işçi, kullanmadığı yıllık izin alacağına dair davayı işten çıkarıldıktan itibaren 5 yıl içinde açabilir.

Sayıştay Dergisi’nin 124 Numaralı son sayısında yayınlanan Temyiz Kurulu Kararında; toplu sözleşmede yemek parası ödemesinin “fiili çalışılan gün” şartına bağlanmasına karşın uygulamada yıllık izindeki işçilere de yemek parası ödendiğine dikkat çekildi.

Konuyu değerlendiren Sayıştay Temyiz Kurulu, 01.12. 2021 tarih ve 50051 Numaralı kararıyla, yıllık izindeki işçiye yemek parası ödenmesinin 4857 sayılı İş Kanunu ve toplu iş sözleşmesi hükümlerine aykırı olacağına ve dolayısıyla kamu zararına yol açacağına karar verdi.

İşte Sayıştay Temyiz Kurulu’nun O Kararı!

Konu: 4857 sayılı İş Kanunu ve toplu iş sözleşmesi hükümlerine aykırı olarak işçilere yıllık izinlerinde yemek yardımı ödenemeyeceği hk.

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra, GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

30 sayılı İlamın 2. Maddesi ile; 4857 sayılı İş Kanunu ve toplu iş sözleşmesi hükümlerine aykırı olarak işçilere yıllık izinlerinde de yemek yardımı ödenmesi suretiyle oluşan …… TL kamu zararının tazminine hükmedilmiştir.

4857 sayılı İş Kanunu’nun “Tatil Ücretine Girmeyen Kısımlar” başlıklı 50’nci maddesinde; “ Fazla çalışma karşılığı olarak alınan ücretler, primler, işyerinin temelli işçisi olarak normal çalışma saatleri dışında hazırlama, tamamlama, temizleme işlerinde çalışan işçilerin bu işler için aldıkları ücretler ve sosyal yardımlar, ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri için verilen ücretlerin tespitinde hesaba katılmaz.” denilmiştir.

Anılan Kanun’un “ Yıllık İzin Ücreti” başlıklı 57’nci maddesinde ise yıllık izin ücretinin hesabında İş Kanunu’nun 50’nci maddesinin uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.

03.03.2004 tarihli ve 25391 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nin “Yıllık Ücretli İzinlere İlişkin İşverenin Yükümlülükleri” başlıklı dördüncü bölümünde yer alan “Ücretin Ödenmesi” başlıklı 21’inci maddesinde;

“İzin ücretinin belirlenmesinde; fazla çalışma karşılığı alınacak ücretler, primler, sosyal yardımlar ve işyerinin devamlı işçisi olup, normal saatler dışında hazırlama, tamamlama, temizleme işlerinde çalışan işçilerin bu işler için aldıkları ücretler hesaba katılmaz. …..” denilmektedir.

……. Belediyesi ile ….. Sendikası arasında imzalanan ve 01.01.2015- 31.12.2017 tarihlerini kapsayan toplu iş sözleşmesinin yemek yardımı başlıklı 38’inci maddesinde “İşverence, sendika üyesi işçilere sözleşme süresince fiilen çalıştıkları beher gün için, net 11,00 TL yemek yardımı yapılır….” denilmiştir.

Rapor dosyası ve eklerinin incelenmesi sonucu, işçilere yıllık izinlerinde de yemek yardımı ödemesi yapıldığı görülmüştür.

Sorumlular tarafından her ne kadar toplu iş sözleşmesinin 31’inci maddesinin (e) fıkrasında “Yıllık ücretli iznini kullananlar ücret ve tüm haklardan çalışanlar gibi aynen yararlanırlar” denildiği ve bu hükme göre işçilerin yıllık izinli olduğu günlerde de yemek yardımı yapıldığı savunmalarda ifade edilmiş olsa da; aynı sözleşmede birbiriyle çelişen iki maddenin bulunduğunu varsaymak mümkün değildir. Sözleşmenin tarafları irade beyanlarını ortaya koyarken açıkça yemek yardımı yapılmasını fiilen çalışmaya bağlamışlardır. 31’inci maddenin (e) fıkrasındaki hüküm, diğer maddelerde açıkça belirtilmeyen ve fiili çalışmayla ilişkilendirilmeyen ücret ve hakların yıllık izinli olunan günlerde de alınabileceğini ifade etmektedir.

Söz konusu toplu iş sözleşmesinin 38’inci maddesinde açıkça yemek yardımının fiilen çalışılan günlerde ödeneceği belirtildiğinden ve yukarıda yer alan 4857 sayılı Kanun hükümleri uyarınca işçilere ödenen yıllık izin ücretlerine yemek yardımların dahil edilmemesi gerekmektedir.

Ancak ……….. Belediyesinde işçilerin izinli oldukları süre boyunca almış oldukları izin ücretlerine sosyal yardım olan yemek yardımlarının dahil edilmesi sonucu kamu zararına neden olunmuştur.

Bu itibarla 30 sayılı ilamın 2. maddesiyle verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE

Anayasamızın 50. maddesi “Dinlenmek çalışanların hakkıdır” ifadesine yer verdikten sonra, yıllık izin hakkı ile hafta tatili ve bayram tatili haklarını ayrıca vurgulamıştır. Bu sebeple Anayasal bir hak olan dinlenme hakkından vazgeçilemez.

Ayrıca yasal zorunluluğun ötesinde,

– çalışanları yorgunluk ve onun beraberinde getireceği dikkatsizlik sonucu uğrayabilecekleri iş kazalarından korumak,

– işçinin bedensel ve ruhsal olarak iyiliğinin devamını sağlamak,

– iş tatminini artırmak,

– işçinin sosyal yaşama da katılımını sağlamak

– iş veriminin azalmasına engel olmak

– işin kalitesinin düşmesini önlemek vb. bir çok sebeple, işçinin yıllık izin, hafta tatili ve bayram tatili haklarını ve gün içinde ara dinlenmelerini tam olarak kullanabilmesi gereklidir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, işçi ve işverenlerin çalışma mevzuatının kurallarını öğrenmeleri konusunda çeşitli bilgilendirme ve bilinçlendirme faaliyetleri de yapmaktadır.

Bu bağlamda dinlenme hakkı konusunda bu el kitabı hazırlanmıştır.

Kitapta; yıllık izin, hafta tatili ve ara dinlenmesine ilişkin temel bilgilere yer verilmiştir.

Ne zaman yıllık ücretli izne hak kazanabilirim?

İşe başladığınız tarihten itibaren, deneme süreniz de dâhil en az bir yıl çalışmanız halinde yıllık ücretli izne hak kazanırsınız. Ancak ardı ardına ya da farklı tarihlerde aynı işverene ait değişik işyerlerinde çalışmış iseniz, yıllık izne hak kazanmanız için gerekli olan bir yıllık süreyi hesaplarken bu işyerlerinde geçen hizmet sürelerinizi toplamanız gereklidir.

Örneğin önce A işverenine ait X işyerinde 4 ay, sonra da yine A işverenine ait Y işyerinde 8 ay çalışmış iseniz, her iki hizmet sürenizi toplayacağımızdan, Y işyerindeki 8 aylık çalışmanız yıllık izne hak kazanmanız için yeterli olacaktır.

Yıllık izin süremi nasıl hesaplayabilirim?

Yıllık izin süreleriniz, işyerindeki kıdeminize göre hesaplanır. Eğer işyerinizde;

– bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dâhil) hizmetiniz varsa yıllık izin süreniz 14 günden;

– beş yıldan fazla on beş yıldan az hizmetiniz varsa 20 günden;

– on beş yıldan fazla hizmetiniz varsa 26 günden az olamaz.

Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) hizmeti olanlar, ancak beş yıllık hizmet sürelerini doldurduktan sonra hak kazandıkları yıllık izinlerini 20 gün üzerinden kullanabilirler.

Kanunda öngörülen yıllık izin süreleri asgari süreler olup, işverenle imzalayacağınız hizmet akti ya da işyerinizde uygulanmakta olan toplu iş sözleşmesi ile yıllık izin sürelerinizin daha uzun belirlenmesi mümkündür.

Yıllık izin süreleri ile ilgili belirli yaş gruplarına yönelik özel bir düzenleme var mıdır?

Evet. Eğer 18 yaşından küçük ya da 50 yaşından büyük işçi iseniz, yıllık ücretli izin süreniz en az 20 gün olmalıdır. Bunun anlamı; örneğin 16 yaşında bir işçi, hizmet süresi beş yıldan az dahi olsa, 18 yaşına gelinceye kadar, her yıl için yıllık izinlerini 14 gün olarak değil 20 gün üzerinden kullanacaktır.

Mevsimlik bir işte çalışıyorum, yıllık izin kullanabilir miyim?

Eğer bir yıldan az süren mevsimlik bir işte yahut kampanya işinde çalışıyor iseniz, yıllık ücretli izin hakkınız bulunmamaktadır.

Hafta tatili günleri yıllık izin süreme dahil midir?

İş Kanunu’nda belirtilen 14, 20 ve 26 günlük yıllık izin sürelerine hafta tatilleri dahil edilmemiştir. Yıllık izinlerinizi kullanırken, izin sürenize rastlayan hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil günlerinin bu sürelere ilave edilmesi gereklidir. Örneğin; 14 günlük yıllık izne ayrılan bir işçi, bu süreye 2 gün de hafta tatili rastlayacağından, fiilen 16 gün yıllık izin kullanacaktır.

Yıllık iznimi bölerek kullanabilir miyim?

Evet, işvereninizle bu hususta anlaşmanız halinde yıllık izninizi üçe bölerek kullanabilirsiniz. Ancak böyle bir durumda izinlerinizin bir parçasının 10 günden az olmaması gereklidir.

İşyerinden ayrılmam halinde kullanmadığım yıllık izin haklarım yanar mı?

Kesinlikle hayır. Hizmet akdinizin herhangi bir sebeple son bulması halinde, kullanmadığınız yıllık izin sürelerinize ait ücretlerinizin, hizmet akdinizin son bulduğu tarihteki ücretiniz üzerinden tarafınıza ödenmesi gereklidir.

Yıllık iznimi uzakta geçireceğim zaman yol izni kullanabilir miyim?

Yıllık izninizi işyerinizin kurulu olduğu yerden başka bir yerde geçirecekseniz, bu durumu belgelemeniz ve yol izni talep etmeniz halinde, işvereniniz size 4 güne kadar yol izni vermek zorundadır. Ancak bu izin ücretsiz izin niteliğinde olacaktır.

İşverenim kullandığım yıllık izinlere ilişkin kayıt tutmak zorunda mıdır?

Evet. İşvereninizin işyerinizde çalışan tüm işçilerin yıllık izinlerini gösterir bir kayıt tutma zorunluluğu vardır. Bu kayıtlar yıllık izin defteri şeklinde düzenlenebileceği gibi kartoteks biçiminde de tutulabilir.

Yıllık izne hak kazandığımda iznimi ne zaman kullanabilirim?

Her hizmet yılına ait yıllık izninizi gelecek hizmet yılı içinde kullanabilirsiniz.

Hastalığım sebebiyle uzun süre rapor kullanmak zorunda kaldığımda, bu durumdan yıllık izin hakkım nasıl etkilenir?

Uğradığınız kaza veya hastalık sebebiyle uzun süre işe gidememeniz halinde ( sağlık raporu ile belgelendirilmiş olmalıdır), o tarihteki hizmet sürenize göre hesaplanacak bildirim sürenize altı hafta daha eklenir ve eğer raporlu olduğunuz süre bu şekilde hesaplanacak süreden daha fazla ise, fazla olan kısım yıllık ücretli izninizin hesaplanmasında değerlendirmeye alınmaz.

Örneğin; işyerinde 2 yıllık bir çalışmanız varken, kaza geçirdiğinizi ve 5 ay rapor kullandığınızı düşündüğümüzde, 2 yıllık hizmeti olan bir işçi için ihbar süresi 6 hafta olacağından, bu süreye bir 6 hafta daha eklenecek ve bulunacak 12 haftalık süre yıllık izin hakkınızı hesaplarken çalışılmış gibi sayılacak, geri kalan süre ise değerlendirmeye alınmayacaktır.

İşyerinde çalışırken askere gitmem halinde, askerlikte geçen sürem, yıllık izin hakkımda değerlendirmeye alınacak mıdır?

Askerlik sürenizce hizmet aktiniz askıda sayılacağından, bu süre yıllık izin hakkınızın hesabında dikkate alınmayacaktır.

Yıl içinde aldığım mazeret izinlerimi işverenim yıllık izin hakkımdan düşebilir mi?

İster ücretli olsun isterse ücretsiz, yıl içinde almış olduğunuz mazeret izinleriniz ya da raporlu olduğunuz süreleri işvereniniz yıllık izin hakkınızdan mahsup edemez.

Yıllık izin mutlaka ücretli olarak kullandırılması gereken bir izin midir?

Evet, yıllık izin mutlaka ücretli olarak kullandırılması gereken bir izindir. İşvereniniz, kullanacağınız yıllık izin sürenize ait ücretinizi, siz izne çıkarken peşin olarak vermek ya da avans olarak ödemek zorundadır. Ancak yıllık izin süreniz için size ödenecek ücrete fazla çalışma ücretleri, pirimler ve sosyal yardımlar dahil edilmeyecektir.

Yıllık ücretli iznimi kullanırken bir başka işte çalışabilir miyim?

İşvereninizin yıllık izninizi kullandığınız süre içinde bir başka işte ücret karşılığı çalıştığınızı öğrenmesi halinde, yıllık izin için ödediği ücreti sizden geri talep edebilir.

Yıllık iznimi kullandığım süre içinde işverenim sigorta primlerimi ödemeye devam eder mi?

Evet. Tüm primleriniz yıllık izin süreniz içinde de ödenmeye devam olunur.

Toplu izin uygulaması nedir?

İşvereniniz işyerinizde çalışan işçilerin tümünün ya da bir kısmının, yıllık izinlerini Nisan ayı başı ile Ekim ayı sonu arasındaki bir tarihte toplu olarak kullanmalarına karar verebilir. Böyle bir uygulamada belirli sayıda işçi, işyerinin korunması, araç-gereç ve makinaların bakımı vb. işler ile ilgilenmek üzere toplu izin uygulaması dışında tutulabilir. İşyerinizde toplu izin uygulamasına karar verilmesi halinde, henüz yıllık izne hak kazanmamış işçiler de bu uygulamaya dahil edilebilirler.

Bu hak vazgeçilemez ve devredilemez niteliktedir.

Bu nedenle yıllık izin, işçinin iş sözleşmesinin devamı sırasında ücrete dönüşmez.

İşçinin yıllık izin hakkından vazgeçerek iş sözleşmesinin devamı sırasında kullanmadığı yıllık izinlere ait ücreti istemesi de bu nedenle mümkün değildir.

İşçinin iş sözleşmesi devam ederken kullanamadığı yıllık izinlerinin ücretini dava yolu talep etmesine de hukuken değer verilmez.

Yıllık izin hakkının niteliğinden ve düzenleniş biçiminden kaynaklı olarak, aksi yöndeki bireysel veya toplu iş sözleşmeleri düzenlemeleri de geçerli değildir.

Yani toplu sözleşmeye ve iş sözleşmesine işçinin yıllık iznini kullanmayıp bunun yerine çalışırken ücretinin ödeneceğine yönelik bir düzenleme konulsa da bu geçeriz olur.

Yıllık izin, ancak iş ilişkisinin sona ermesi hallinde ücrete dönüşür.

Yıllık izin hesabında dikkate alınması gereken önemli bir husus da, tam yıldan artan sürelerin nasıl değerlendirileceğidir.

Örneğin 12 yıl 5 ay çalışması bulunan işçinin yıllık izni hesaplanırken 5 aylık süre dikkate alınır mı?

Bu hususla ilgili olarak Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2015/27272 Esas ve 2018/23869 sayılı Kararında şu hüküm yer almaktadır:

“Somut uyuşmazlıkta, davacı yıllık izin talebinde bulunmuş, hükme esas alınan bilirkişi raporunda davacının 12 tam yıl ve 5 aylık kıdemine göre yıllık izin ücreti hesabı yapılmış ve davacının 12 tam yıl için 240 gün, 5 aylık hizmet süresi için ise 9 gün yıllık izin ücreti alacağı olduğu, davacının toplamda 245 gün yıllık izin kullandığı ve bakiye 4 gün izin alacağı bulunduğu tespit edilmiş ve mahkemece bu miktar hüküm altına alınmıştır. Ancak yıllık izin ücreti hesabında her bir tam yıl için yıllık izin ücreti hesaplanması gerekirken tam yılı doldurmayan aylar için kıstalyevm hesabı yapılarak izin ücreti hesaplanması hatalıdır.

Hükme dayanak bilirkişi raporunda belirtildiği üzere davacının kıdemine göre yıllık izin süresi 240 gün, davacının kullandığı yıllık izin ise 245 gün olmakla yıllık izin ücreti talebinin reddi gerekirken yazılı gerekçe ile kabulüne karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”

Yargıtay, 12 tam yıl ve 5 aylık çalışma süresine göre yıllık izin ücreti hesabını hatalı bulmuş, 12 tam yıl için 240 gün, 5 aylık hizmet süresi için ise 9 gün yıllık izin ücreti alacağından yola çıkılarak verilen mahkeme kararını bozmuştur.  

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin kararında; “Ancak yıllık izin ücreti hesabında her bir tam yıl için yıllık izin ücreti hesaplanması gerekirken tam yılı doldurmayan aylar için kıstalyevm hesabı yapılarak izin ücreti hesaplanması hatalıdır.” hükmüne yer verilmiştir.

Dolayısıyla yıllık izin hesabında her tam yıl için yıllık izin hakkın sözkonusu olurken tam yılı doldurmayan aylar için kıdem tazminatında olduğu gibi oranlama hesabı yapılamaz. Yani yıllık izin hesabında yıldan artan süreler, tam yıl dolmadıkça dikkate alınmaz. Bir diğer ifade ile 1 yıllık çalışmasını doldurmayan işçilerin yıllık izin hakkı doğmayacaktır.