Yüzbinlerce güvenlik görevlisini yakından ilgilendiren AYM kararı şöyle gelişti;

Danıştay 12. Dairesi, hakkında yapılan güvenlik soruşturmasının olumlu bulunmadığı gerekçesiyle  sürekli işçi kadrosuna geçirilmeyen işçinin davasına bakarken,  5188 sayılı Kanunun 10. maddesinin (h) bendinde yer alan “Güvenlik soruşturması olumlu olmak” maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına vararak söz konusu maddesin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurdu.

Davayı görüşen AYM, 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunun 10. maddesinin (h) bendinde yer alan “Güvenlik soruşturması olumlu olmak” ibaresinin Anayasa aykırı olduğuna karar vererek söz konusu maddeyi iptal etti. 

Bu karar, güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlandığı için 696 KHK kapsamında kadroya alınmayan binlerce işçi için durumlarının yeniden değerlendirilmesi imkanı verecek.

Ayrıca daha önce güvenlik soruşturmasından dolayı kimlik kartı iptal olup dava açan fakat kazanamayan kişiler AYM’nin bu kararı sonrası yeniden dava açabilecektir.

Anayasa Mahkemesi Genel Sekreterliği, iptal kararına ilişkin şu açıklamayı yaptı!

Özel Güvenlik Görevlisi Olabilmek İçin Güvenlik Soruşturmasının Olumlu Sonuçlanmış Olması Şartını Öngören Kuralın İptali

Anayasa Mahkemesi 21/4/ 2022 tarihinde E.2021/42 numaralı dosyada, 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun’un 10. maddesine 7072 sayılı Kanun’un 67. maddesiyle eklenen (h) bendinin “mülga 26/10/1994 tarihli ve 4045 sayılı Kanun uyarınca yapılan güvenlik soruşturması” yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline karar vermiştir.

İtiraz Konusu Kural

İtiraz konusu kuralda özel güvenlik görevlisi olabilmek için güvenlik soruşturmasının olumlu sonuçlanmış olması şartı öngörülmektedir.

Başvuru Gerekçesi

Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralın özel güvenlik görevlisi olabilmek için güvenlik soruşturmasının olumlu sonuçlanması şartını aradığı ancak güvenlik soruşturmasını düzenleyen kanunun yalnızca hangi kamu görevlileri bakımından güvenlik soruşturması yapılacağını belirttiği, güvenlik soruşturmasıyla ilgili diğer hususları yönetmeliğe bıraktığı, güvenlik soruşturmasına konu bilgi ve belgelerin neler olduğu, bu bilgi ve belgelerin ne şekilde kullanılacağı, hangi mercilerin soruşturmayı yapacağı hususunda herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği, güvenlik soruşturması sonucunda özel güvenlik görevlisi olarak alınmada esas alınacak kişisel veri niteliğindeki bilgilerin alınmasına, kullanılmasına ve işlenmesine yönelik güvence ve temel ilkelerin kanunla belirlenmediği belirtilerek kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Mahkemenin Değerlendirmesi

İtiraz konusu kural “mülga 26/10/1994 tarihli ve 4045 sayılı Kanun uyarınca yapılan güvenlik soruşturması” yönünden incelenmiştir.

Anayasa’nın 20. maddesinin birinci fıkrasında herkesin özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğu, özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamayacağı belirtilmiş; üçüncü fıkrasında da “Herkes, kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak; kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar. Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen hâllerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenir.” denilerek kişisel verilerin korunması özel hayatın gizliliğinin korunması kapsamında güvenceye kavuşturulmuştur.

Kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı, insan onurunun korunması ve bireyin kişiliğini serbestçe geliştirebilmesi hakkının özel bir biçimi olarak bireyin hak ve özgürlüklerini kişisel verilerin işlenmesi sırasında korumayı amaçlamaktadır. Bununla birlikte güvenlik soruşturmasıyla elde edilen veriler kişisel veri niteliğindedir. İtiraz konusu kural, güvenlik soruşturması yapmakla görevli birimler tarafından güvenlik soruşturması kapsamında kişilerin kişisel veri niteliğindeki özel hayatı, iş ve sosyal yaşamıyla ilgili bilgilerinin alınmasına ve bu kayıtların kullanılmasına imkân tanıması nedeniyle kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sınırlama getirmektedir.

Anayasa’nın 20. maddesi uyarınca kişisel veriler ancak kanunda öngörülen hâllerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir. Anayasa’nın 13. maddesinde de temel hak ve özgürlüklerin ancak kanunla sınırlanabileceği ifade edilmiştir. Anayasa’nın 13. ve 20. maddeleri uyarınca kişisel verilerin korunmasını isteme hakkını sınırlamaya yönelik kanuni bir düzenlemenin şeklen var olması yeterli olmayıp yasal kuralların keyfîliğe izin vermeyecek şekilde belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir düzenlemeler niteliğinde olması gerekir.

Esasen temel hakları sınırlayan kanunun bu niteliklere sahip olması, Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye bağlanan hukuk devleti ilkesinin de bir gereğidir. Hukuk devletinde, kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu ilke hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. Dolayısıyla Anayasa’nın 13. ve 20. maddelerinde sınırlama ölçütü olarak belirtilen kanunilik, Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye bağlanan hukuk devleti ilkesi ışığında yorumlanmalıdır.

5188 sayılı Kanun’un 1. maddesinde anılan Kanun’un amacının, kamu güvenliğini tamamlayıcı nitelikteki özel güvenlik hizmetlerinin yerine getirilmesine ilişkin esas ve usulleri belirlemek olduğu ifade edilmiştir.

Kanun’un 7. ve 8. maddelerinde ise özel güvenlik görevlilerinin yetkileri ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Buna göre özel güvenlik görevlileri, koruma ve güvenliğini sağladıkları alanlara girmek isteyenleri duyarlı kapıdan geçirme, bu kişilerin üstlerini arama 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 90. ve 168. maddelerine göre yakalama, görev alanında haklarında yakalama emri veya mahkûmiyet kararı bulunan kişileri yakalama ve arama, yangın, deprem gibi tabiî afet durumlarında ve imdat istenmesi hâlinde görev alanındaki işyeri ve konutlara girme, genel kolluk kuvvetlerine derhal bildirmek şartıyla, aramalar sırasında suç teşkil eden veya delil olabilecek ya da suç teşkil etmemekle birlikte tehlike doğurabilecek eşyayı emanete alma, zor kullanma, silah taşıma ve bulundurma gibi yetkilere sahiptir.

Anılan yetkiler gözetildiğinde özel güvenlik görevlileri bakımından güvenlik soruşturması yapılması yönünde düzenlemeler getirilmesi kanun koyucunun takdir yetkisindedir. Ancak bu alanda düzenleme öngören kuralların kamu makamlarına hangi şartlarda ve hangi sınırlar içinde tedbirler uygulama ve özel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkına yönelik müdahalelerde bulunma yetkisi verildiğini yeterince açık olarak göstermesi ve muhtemel kötüye kullanmalara karşı yeterli güvenceleri sağlaması gerekir.

Kuralla güvenlik soruşturmasının olumlu olması özel güvenlik görevlilerinde bulunması gereken şart olarak düzenlenmesine karşın 17/4/2021 tarihinden önceki süreç yönünden kanunda güvenlik soruşturmasına konu edilecek bilgi ve belgelerin ne şekilde kullanılacağına, hangi mercilerin soruşturmayı yapacağına, bu bilgilerin ne suretle ve ne kadar süre ile saklanacağına, ilgililerin söz konusu bilgilere itiraz etme imkânının olup olmadığına, bilgilerin bir müddet sonra silinip silinmeyeceğine, silinecekse bu sırada izlenecek usulün ne olduğuna, yetkinin kötüye kullanımını önlemeye yönelik nasıl bir denetim yapılacağına ilişkin herhangi bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Diğer bir ifadeyle güvenlik soruşturmasının yapılmasına, elde edilecek verilerin kullanılmasına ilişkin temel ilkeler belirlenmeksizin kuralla sadece güvenlik soruşturmasının olumlu olması özel güvenlik görevlisi olmada aranacak şartlar arasında sayılmıştır.

Güvenlik soruşturması sonucunda kişisel veri niteliğindeki bilgilerin alınmasına, kullanılmasına, işlenmesine yönelik güvenceler ve temel ilkeler kanunla belirlenmeksizin bunların alınmasına ve kullanılmasına izin verilmesi Anayasa’nın 13. ve 20. maddeleriyle bağdaşmamaktadır.

Anayasa Mahkemesi açıklanan gerekçelerle kuralın Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline karar vermiştir.  

İşte AYM’nin O Kararı!

Özel güvenlik görevlisi olarak çalışmakta iken çeşitli nedenlerle özel güvenlik kartının ve çalışma izninin iptal edilmesi, sık karşılaşılan bir durumdur.

Peki sürekli işçi kadrolarına geçirildikten sonra özel güvenlik kartı ve çalışma izni iptal edilen personel hakkında hangi işlem yapılmalıdır?

Kartı iptal edilen özel güvenlik görevlilerinin SGK çıkışı hangi kod ile yapılmalıdır?

Bu kişilere kıdem ve ihbar tazminatı ödenir mi? Yargıtay kararları hangi yöndedir?

Kartı iptal edilen özel güvenlik görevlileriyle ilgili yapılacak işleme ilişkin Devlet Personel Başkanlığı’nın bir görüş yazısı bulunmaktadır. Bu görüş yazısına buradan ulaşabilirsiniz.

Ayrıca Yargıtay 9. ve 22. Hukuk Dairelerinin, kartı iptal olan özel güvenlik görevlilerine yapılacak işleme ilişkin kararları bulunmaktadır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2016/9116 Esas ve 2019/16141 sayılı Kararında, güvenlik kartı iptal olan işçiye ilişkin şu hüküm yer almaktadır:

“İşçinin iş sözleşmesinin zorlayıcı nedenlerle 25/III bendi uyarınca feshi halinde, işverenin bildirim şartına uyma ya da ihbar tazminatı yükümlülükleri bulunmamaktadır. Ancak, 1475 sayılı Yasa’nın 14’üncü maddesi uyarınca kıdem tazminatının ödenmesi gerekir.

Somut uyuşmazlıkta, davalı alt işveren emrinde asıl işveren iş yerinde silahlı güvenlik görevlisi olarak çalışan davacının silahlı güvenlik görevini ifa edebilmesi için şart olan silahlı güvenlik izninin işyeri dışında işlediği suç nedeni ile iptal edilmesi üzerine iş akdinin feshi zorlayıcı sebebe dayandığından davacının kıdem tazminatı talebinin kabulü yerinde ise de zorlayıcı sebebe dayanan fesihlerde ihbar tazminatı hakkı olmayacağından davacının ihbar tazminatı isteğinin reddi yerine kabulü hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”

Yine 9. Hukuk Dairesi’nin 2016/7091 Esas ve 2019/14564 sayılı Kararında şu hükme yer verilmiştir:

“İşçinin iş sözleşmesinin zorlayıcı sebeplerle 25/III. bendi uyarınca feshi halinde, işverenin bildirim şartına uyma ya da ihbar tazminatı yükümlülükleri bulunmamaktadır. Ancak, 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesi uyarınca kıdem tazminatının ödenmesi gerekir.

Somut olayda … davacının 13/03/2014 tarihinde çalışma izninin bitecek olması nedeniyle güvenlik görevlisi olarak çalıştırılmasının imkansız hale geldiğine göre feshin 4857 sayılı Kanun’un 25/III. maddesi kapsamında olduğunun kabulü ile fesih işveren tarafından zorlayıcı sebeple gerçekleştirildiğinden dava konusu kıdem tazminatı talebinin kabulü yerine hatalı değerlendirme ile yazılı şekilde reddine karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.”

Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin 2018/12781 Esas ve 2018/22946 sayılı Kararında ise şu hüküm yer almaktadır:

“Somut olayda, dosya içeriğine göre davacıya 21.06.2009 tarihinde imzası mukabili tebliğ edilen … Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü’nün 2009/93248 sayılı ‘Özel Güvenlik Yenileme Eğitimi’ konulu yazısı ile 31.12.2009 tarihine kadar yenileme eğitimi almayan özel güvenlik görevlilerinin çalışma izinlerinin ve kimlik kartların Valilikçe iptal edileceği belirtilmiş ve bu husus davacıya bildirilmiştir. Davacının özel güvenlik kartını yenileme eğitimini 25.08.2010 tarihinde almaya başladığı ve 06.09.2010 tarihinde yenileme eğitiminin sona erdiği ve 22.10.2010 tarihinde de sınava girdiği Emniyet Müdürlüğünün cevabi yazısından anlaşılmaktadır. Davalı işveren nezdinde güvenlik görevlisi olarak çalışan davacının alması gerekli olan özel güvenlik kartını yenileme eğitimini 25.08.2010 tarihinde aldığı sabittir.

Çalışmasının sürdürebilmesi için zorunlu olan güvenlik sertifikasının geçerlilik süresi dolmasına rağmen yenilemediği, yenilemek için gerekli eğitimi 31.12.2009 tarihine kadar almadığı ve … akdinin de işveren tarafından bu sebeple feshedildiği tüm dosya kapsamı ile sabittir.

Bu durumda … akdinin işveren tarafından 4857 sayılı Yasa’nın 25/III bendi uyarınca zorlayıcı nedenlerle feshedildiği anlaşılmaktadır. Bu nedenle kıdem tazminatı isteğinin kabulü yerinde ise de 4857 sayılı Yasa 25/III gereğince … akdinin zorlayıcı sebeplerle feshedildiğinde işverenin bildirim şartına uyma ya da ihbar tazminatı ödeme yükümlüğü bulunmamaktadır. Bu nedenle ihbar tazminatı talebinin reddi gerekirken kabulüne karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2017/11091 Esas ve 2019/11043 sayılı Kararındaki hüküm ise şöyledir:

“İşçinin iş sözleşmesinin zorlayıcı sebeplerle 25/III. bendi uyarınca feshi halinde, işverenin bildirim şartına uyma ya da ihbar tazminatı yükümlülükleri bulunmamaktadır. Ancak, 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesi uyarınca kıdem tazminatının ödenmesi gerekir.

Dosya içeriğine göre davacının … Şubat 2014 tarihindeki sınavın ücretini yatırdığı ve kontenjanın dolu olması sebebiyle sınava giremediği için çalışma belgesini uzatamadığı anlaşılmasına göre feshin 4857 sayılı Kanun’un 25/III. maddesi kapsamında olduğunun kabulü ile fesih işveren tarafından zorlayıcı sebeple gerçekleştirildiğinden dava konusu kıdem tazminatı talebinin kabulü yerine hatalı değerlendirme ile yazılı şekilde reddine karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.”

Yargıtay 9. ve 22. Hukuk Daireleri bu kararlarından açıkça anlaşılacağı üzere; kartı iptal olan özel güvenlik görevlisinin iş sözleşmesinin, 4857 sayılı İş Kanunun 25/III maddesi uyarınca “zorlayıcı nedenle” feshedilebileceğine ve bu şekilde yapılan fesihte işçiye kıdem tazminatı ödenmesi gerekirken ihbar tazminatı ödenmeyeceğine hükmetmiştir.

Bu noktada iş sözleşmesinin feshine ilişkin SGK çıkış kodu da önem taşımaktadır. İşten çıkarma nedeninin doğru tespiti ve buna uygun SGK kodunun seçilmesi, işçinin işsizlik maaşı alıp almayacağını da belirlemektedir. Hatalı bir kod seçimi, işçiyi mağdur edebileceği gibi aynı şekilde işvereni de haksız bir yükümlülük altına sokabilecektir.

Yargıtay kararları, kartı iptal edilen güvenlik görevlilerinin 4857 sayılı Kanun’un 25/III maddesi uyarınca, “zorlayıcı nedenlerle” işten çıkarılabileceğine hükmettiği için SGK çıkış kodu da buna uygun olarak 27 numaralı “İşveren tarafından zorunlu nedenlerle ve tutukluluk nedeniyle fesih” olmalıdır.

Özel güvenlik görevlilerinin en çok merak ettiği hususlardan biri de, 5 yılda bir yenilenmesi gereken sertifika ücretlerinin kim tarafından ödeneceğidir.

Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı, Bakanlığın taşra teşkilatına gönderdiği 23 Ocak 2019 tarihli güncel yazısında, sertifika yenileme ücretlerinin özel güvenlik görevlileri tarafından karşılanması gerektiğini açıkladı.

Bakanlığın yazısında şöyle denildi:

“Başkanlığımıza muhtelif tarihlerde gelen özel güvenlik görevlilerinin beş yılda bir yenilenen kurs, eğitim ve sertifika işlemleriyle ilgili olarak kurum bütçesinden ödeme yapılıp yapılmayacağı hakkında görüş talep edilmektedir.

Söz konusu işlemler için kurum bütçesine tefrik edilen ödenek bulunmadığı gibi bu işlemlerin kişiye özel işlemler (güvenlik görevlisinin işe girişi ile alakalı bir belgenin yenilenmesi) olduğundan dolayı kişiler tarafından karşılanması mütaala edilmektedir.”

Çok Sayıda Kurum Kendi Bütçesinden Karşılıyor

Ancak öte yandan daha önce Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) ve Sağlık Bakanlığı Hatay İl Müdürlüğü’nün, Maliye Bakanlığı’nın yazısına dayanarak verdiği görüşte, özel güvenliklerin sertifika yenileme ücretlerinin kurum bütçelerinden karşılanması gerektiği belirtilmişti.

SGK’nın 09/10/2018 tarihli yazısında, sürekli işçi kadrosuna geçişi yapılan güvenlik görevlilerinin 5188 sayılı Kanun hükümlerine tabi olması nedeniyle, bu kişilerin alması gereken zorunlu eğitime ait giderlerin Kurum bütçesinden ödenmesi gerektiği belirtilmişti.

Sağlık Bakanlığına bağlı Hatay İl Sağlık Müdürlüğü de, Maliye Bakanlığı’nın yazısına dayanarak verdiği görüşte, KHK ile kadroya geçen ve bağlı sağlık tesislerinde çalıştırılan Özel Güvenlik Görevlilerinin her 5 yılda bir yenilenen kurs eğitimi ve sertifika işlemleriyle ilgili ödeme tutarının, bağlı bulundukları sağlık tesisleri bütçesinden ödenmesi gerektiğini açıklamıştı.

Bunun dışında birçok kamu kurumunun, özel güvenlik personelinin kadroya geçmesiyle birlikte, bu personellerin 657 sayılı Kanuna tabi “kamu personeli” olmaları sebebiyle, sertifika yenileme ücretlerini artık kendi bütçelerinden karşıladığı biliniyor. Konuyla ilgili olarak Maliye Bakanlığından görüş alınmasının yerinde olacağı değerlendirilmektedir.