Asgari geçim indirimi, ücret olmadığı gibi ücretin eki de değildir.

Asgari geçim indirimi, işçinin ücretinin bir bölümünün vergi dışı bırakılarak eline geçen kazancının artırılmasıdır.

İşçilerin AGİ tutarlarının hesaplanmasında belirleyici parametreler ise;

• İşçinin medeni durumu,
• Eşinin çalışıp çalışmadığı,
• Çocuk sayısıdır.

AGİ miktarı bu üç parametreye göre değişiklik göstermektedir.

Bu noktada; işçinin yeni doğan çocuğunun hangi tarih itibariyle AGİ’den yararlanacağı zaman zaman soru işaretlerine yol açmaktadır.

Aynı şekilde, çocuğun doğumunu geç bildiren çalışanların hangi tarih itibariyle çocuğun AGİ’sinden yararlanacağı açıklığa kavuşturulması gereken bir noktadır.

Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 265 Seri No’lu Gelir Vergisi Genel Tebliği’nde şu hüküm yer almaktadır:

“Ücretliler, medeni durumları ve çocuk sayıları ile eşinin iş ve gelir durumu hakkında Tebliğ ekinde yer alan  “Aile Durumu Bildirimi” ile işverenlerine bildirimde bulunacaklardır. Durumlarında herhangi bir değişiklik olması halinde (evlenme, boşanma, ölüm, doğum vb.) bu değişiklikleri işverene bir ay içerisinde bildireceklerdir. Asgari geçim indirimi oranını etkileyen değişiklikler, söz konusu değişikliğin işverene bildirildiği tarih itibariyle uygulanacak olup, eşlerin her ikisinin de ücretli olması halinde çocuklar yalnızca sosyal güvenlik yönünden tabi oldukları eşin bildirimine dahil edilecektir.

Bu uygulamada eşin çalışmadığı ve herhangi bir gelirinin olmadığına ilişkin olarak (aksi tespit edilmediği sürece) ücretlinin beyanı yeterli olacaktır.

Sadece ücret geliri elde eden eş, “çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eş” kapsamında değerlendirilmeyecektir. Bunlar dışındakiler ise çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eş kapsamında değerlendirilecek olup, münhasıran emekli maaşı alanlar da çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eş olarak kabul edilecektir.”

Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 08/11/2010 tarih ve B.07.1.GİB.4.61.15.01-606-32-2010-46 sayılı Özelgesinde ise şu ifadeler yer verilmiştir:

“Buna göre, asgari geçim indirimi oranını etkileyen değişiklikler, söz konusu değişikliğin işverene bildirildiği tarihten itibaren uygulanmakta olduğundan adı geçen personelinizin çocuğu için uygulanacak asgari geçim indiriminin ilgilinin çocuğunun doğumunu kurumunuza bildirdiği tarihten itibaren hesaplanması gerekmekte olup, geçmişe dönük olarak asgari geçim indiriminin uygulanması mümkün değildir.”

SONUÇ

Hem 265 Seri No’lu Gelir Vergisi Genel Tebliği’ndeki hükümleri hem de Gelir İdaresi Başkanlığı’nın Özelgesini özetleyecek olursak;

• AGİ miktarını etkileyecek evlenme, boşanma ve doğum gibi değişikliklerin söz konusu olması durumunda, işçi bu değişiklikleri 1 ay içerisinde işverene bildirmekle yükümlüdür.
• AGİ’yi etkileyecek evlenme, boşanma ve doğum gibi değişiklikler, işverene bildirildiği tarih itibariyle uygulanacaktır.
• Yeni doğan çocuklar için AGİ’den faydalanılması, doğum olayının işverene bildirildiği tarih itibariyle geçerlidir.
• Yeni doğan çocukların doğumlarının işverene/kuruma geç bildirilmesi durumunda, geçmişe dönük olarak AGİ uygulanması mümkün değildir.
• İşçinin eşinin çalışmadığı ve herhangi bir gelirinin olmadığına ilişkin beyanı, aksi tespit edilmediği sürece yeterlidir.
• AGİ uygulamasında emekli maaşı alanlar da çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eş olarak kabul edilecektir.

Bu Yazının PDF formatı için tıklayınız

 İşte O Özelge:

T.C.

GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

TRABZON VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI

(Mükellef Hizmetleri Grup Müdürlüğü)

Sayı: B.07.1.GİB.4.61.15.01-606-32-2010-46

Tarih: 08/11/2010

Konu: Çocuk İçin Asgari Geçim İndirimi Hesaplanmasının Başlangıç Zamanı

İlgide kayıtlı yazınız ve ekinde alınan özelge talep formunda, … adlı personelinizin 12/03/2010 tarihli dilekçesi ile 13/03/2009 tarihinde doğan çocuğu için çocuğun doğum tarihinden itibaren asgari geçim indirimi hesaplanarak tarafına ödenmesini talep ettiği belirtilerek adı geçenin çocuğu için geçmişe dönük asgari geçim indirimi ödenmesi gerekip gerekmediğinin sorulduğu anlaşılmaktadır.

Bilindiği üzere, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 32 nci maddesinde, “Ücretin gerçek usûlde vergilendirilmesinde asgarî geçim indirimi uygulanır.

Asgarî geçim indirimi; ücretin elde edildiği takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgarî ücretin yıllık brüt tutarının; mükellefin kendisi için % 50’si, çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi için % 10’u, çocukların her biri için ayrı ayrı olmak üzere; ilk iki çocuk için % 7,5 diğer çocuklar için % 5’idir. Gelirin kısmî döneme ait olması halinde, ay kesirleri tam ay sayılmak suretiyle bu süreye isabet eden indirim tutarları esas alınır. Asgarî geçim indirimi, bu fıkraya göre belirlenen tutar ile 103 üncü maddedeki gelir vergisi tarifesinin birinci gelir dilimine uygulanan oranın çarpılmasıyla bulunan tutarın, hesaplanan vergiden mahsup edilmesi suretiyle uygulanır. Mahsup edilecek kısmın fazla olması halinde iade yapılmaz.

İndirimin uygulamasında “çocuk” tabiri, mükellefle birlikte oturan veya mükellef tarafından bakılan (nafaka verilenler, evlat edinilenler ile ana veya babasını kaybetmiş torunlardan mükellefle birlikte oturanlar dâhil) 18 yaşını veya tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış çocukları, “eş” tabiri ise, aralarında yasal evlilik bağı bulunan kişileri ifade eder.

İndirim tutarının tespitinde mükellefin, gelirin elde edildiği tarihteki medenî hali ve aile durumu esas alınır. İndirim, yukarıdaki oranlara göre hesaplanan tutarları aşmamak kaydıyla, ücret geliri elde eden aile fertlerinden her biri için ayrı ayrı, çocuklar için eşlerden yalnızca birisinin gelirine uygulanır. Boşananlar için indirim tutarının hesabında, nafakasını sağladıkları çocuk sayısı dikkate alınır….” hükümleri bulunmaktadır.

Konu ile ilgili olarak yayımlanan 265 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin “Medeni Durum ve Eşin Gelirinin Olmadığının Tespiti” başlıklı bölümünde,

“Ücretliler, medeni durumları ve çocuk sayıları ile eşinin iş ve gelir durumu hakkında Tebliğ ekinde yer alan “Aile Durumu Bildirimi” (EK:1) ile işverenlerine bildirimde bulunacaklardır. Durumlarında herhangi bir değişiklik olması halinde (evlenme, boşanma, ölüm, doğum vb.) bu değişiklikleri işverene bir ay içerisinde bildireceklerdir. Asgari geçim indirimi oranını etkileyen değişiklikler, söz konusu değişikliğin işverene bildirildiği tarih itibariyle uygulanacak olup, eşlerin her ikisinin de ücretli olması halinde çocuklar yalnızca sosyal güvenlik yönünden tabi oldukları eşin bildirimine dahil edilecektir.” açıklamaları yapılmıştır.

Buna göre, asgari geçim indirimi oranını etkileyen değişiklikler, söz konusu değişikliğin işverene bildirildiği tarihten itibaren uygulanmakta olduğundan adı geçen personelinizin çocuğu için uygulanacak asgari geçim indiriminin ilgilinin çocuğunun doğumunu kurumunuza bildirdiği tarihten itibaren hesaplanması gerekmekte olup, geçmişe dönük olarak asgari geçim indiriminin uygulanması mümkün değildir.

Bilgilerinize rica ederim.

Daha açık bir anlatımla, AGİ uygulamasında 18 yaşını veya eğitimi devam eden 25 yaşını doldurmamış çocuklar dikkate alınır.

Diğer yandan bakıma muhtaç ve engellik indiriminden faydalanan engelli çocuklara, 18 yaşını aşmış veya tahsilde olup 25 yaşını doldurmuş olmaları durumunda asgari geçim indirimi uygulanıp uygulanmayacağı zaman zaman soru işaretlerine yol açan bir husustur.

Peki Engelli Çocuklar İçin, Yaş Sınırlaması Olmaksızın AGİ’den Yararlanılabilinir mi?

Ya da Engelli Çocuklar İçin AGİ Uygulamasında Farklı Bir Durum Söz Konusu mudur?

Bu sorular Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 04/04/2011 tarih ve B.07.1.GİB.4.99.16.02-GVK-32-21 Sayılı Özelgesiyle açıklığa kavuşturulmuştur.

Özelgede özetle şöyle denilmektedir:

“Bu hüküm ve açıklamalara göre, asgari geçim indirimi mükellefin 18 yaşını veya tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış çocukları için uygulanması gerekir. Bu yaş hadlerini aşmış olan ve mükellefle birlikte oturan veya mükellef tarafından bakılan bakıma muhtaç ve sakatlık indiriminden faydalanan özürlü çocuklar için asgari geçim indiriminden yararlanılması mümkün değildir.”

Sonuç olarak; AGİ uygulamasında engelli ve bakıma muhtaç çocuklar için bir farklılık söz konusu değildir. Engelli ve bakıma muhtaç çocuklar da 18 yaşını veya tahsilde olup 25 yaşını dolduruncaya kadar AGİ uygulamasında dikkate alınırlar. Bu yaş sınırlarını aşmış engelli ve bakıma muhtaç çocuklar için AGİ’den faydalanılması mümkün değildir.

İşte O Özelge: 

T.C.

GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

BÜYÜK MÜKELLEFLER VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI

Mükellef Hizmetleri Grup Müdürlüğü

 

Sayı: B.07.1.GİB.4.99.16.02-GVK-32-21                                                        04/04/2011

Konu: Asgari geçim indirimi

 

İlgide kayıtlı özelge talep formu ile mükellefle birlikte oturan veya mükellef tarafından bakılan bakıma muhtaç ve sakatlık indiriminden faydalanan özürlü çocukların 18 yaşını aşması veya tahsilde olup 25 yaşını doldurması halinde asgari geçim indirimi uygulamasının devam edip etmeyeceği konusunda Başkanlığımızın görüşü talep edilmektedir.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun “Asgari Geçim İndirimi” başlıklı 32 nci maddesinin iki ve üçüncü fıkralarında; “İndirimin uygulamasında “çocuk” tabiri, mükellefle birlikte oturan veya mükellef tarafından bakılan (nafaka verilenler, evlat edinilenler ile ana veya babasını kaybetmiş torunlardan mükellefle birlikte oturanlar dâhil) 18 yaşını veya tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış çocukları, “eş” tabiri ise, aralarında yasal evlilik bağı bulunan kişileri ifade eder.

İndirim tutarının tespitinde mükellefin, gelirin elde edildiği tarihteki medenî hali ve aile durumu esas alınır. İndirim, yukarıdaki oranlara göre hesaplanan tutarları aşmamak kaydıyla, ücret geliri elde eden aile fertlerinden her biri için ayrı ayrı, çocuklar için eşlerden yalnızca birisinin gelirine uygulanır. Boşananlar için indirim tutarının hesabında, nafakasını sağladıkları çocuk sayısı dikkate alınır.” hükümlerine yer verilmiştir.

Konuyla ilgili olarak yayımlanan 265 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin (6) numaralı bölümünde: “Ücretliler, medeni durumları ve çocuk sayıları ile eşinin iş ve gelir durumu hakkında Tebliğ ekinde yer alan “Aile Durumu Bildirimi” (Ek:1) ile işverenlerine bildirimde bulunacaklardır. Durumlarında herhangi bir değişiklik olması halinde (evlenme, boşanma, ölüm, doğum vb.) bu değişiklikleri işverene bir ay içerisinde bildireceklerdir…” denilmiştir.

Bu hüküm ve açıklamalara göre, asgari geçim indirimi mükellefin 18 yaşını veya tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış çocukları için uygulanması gerekir.  Bu yaş hadlerini aşmış olan ve mükellefle birlikte oturan veya mükellef tarafından bakılan bakıma muhtaç ve sakatlık indiriminden faydalanan özürlü çocuklar için asgari geçim indiriminden yararlanılması mümkün değildir.

Bilgi edinilmesini rica ederim.

 

Vergi Dairesi Başkanı a.

Grup Müdürü

 

(*)     Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir.

(**)   İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.

(***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır.

 

 

 

 

 

 

Doğum sonrasında 6 aylık ücretsiz izin kullanımının yasal dayanağı 4857 sayılı İş Kanunu’nun 74. Maddesindeki düzenlemedir.

Buna göre; kadın işçiye, analık izninin bitiminden itibaren isteği hâlinde 6 aya kadar ücretsiz izin verilir. Ücretsiz izin, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinme hâlinde eşlerden birine veya evlat edinene de verilir.

Dolayısıyla kadın işçilerin doğum sonrası dönemde, analık izninin bitiminden itibaren 6 ay ücretsiz izin hakları bulunmakta ve işçilerin önemli bir bölümü bu haklarını kullanmaktadır.

Peki 6 ay ücretsiz izne çıkan işçinin eşi, (ücretsiz doğum iznindeki eşi için) Asgari Geçim İndiriminden (AGİ) yararlanabilir mi? Bir diğer ifade ile 6 aylık ücretsiz izindeki işçi, AGİ’de çalışmayan eş olarak mı değerlendirilecektir?

Bu husus, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 14/08/2020 tarihli ve 62030549-120[32-2020/283]-E.596333 sayılı Özelgesi ile açıklığa kavuşturulmuştur.

Gelir İdaresi Bakanlığı’nın Özelgesi’nde sonuç olarak şu görüşe yer verilmiştir:

“… Bu hüküm ve açıklamalara göre, doğum nedeniyle 6 ay ücretsiz (aylıksız) izne ayrılan eşiniz, ücretsiz izinli olduğu dönemde çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eş olarak kabul edileceğinden, eşiniz ve 18 yaşını veya tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış çocuğunuz için “Aile Durumu Bildirimi” ile işverene bildirimde bulunmak kaydıyla, asgari geçim indiriminden faydalanmanız mümkün bulunmaktadır.”

Sonuç olarak; doğum sonrası 6 ay ücretsiz izne çıkan işçi, AGİ uygulamasında ücretsiz izinli olduğu dönemde çalışmayan eş olarak kabul edilecek ve bu kişi için çalışan eşin AGİ alması mümkün olacaktır. Bu durumun diğer ücretsiz izinler için de geçerli olacağını değerlendiriyoruz.

Özelge‘nin PDF formatına ulaşmak için tıklayınız 

İşte o Özelge:

T.C. 

GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı

Gelir Kanunları Gelir Ve Kurumlar Vergileri Grup Müdürlüğü

Sayı: 62030549-120[32-2020/283]-E.596333                                                                                                                        14/08/2020

Konu: Doğum nedeniyle ücretsiz izne ayrılan eşten dolayı, ücretli çalışan eşin asgari geçim indiriminden yararlanıp yararlanmayacağı hk.

İlgi: 02/03/2020 tarihli 826123 ve 825583 sayılı özelge talep formlarınız.

 

İlgide kayıtlı özelge talep formlarında, evli bir çocuklu olarak bir kamu kurumunda çalıştığınız,   ilçe sağlık müdürlüğünde kamu personeli olarak çalışan eşinizin doğum nedeniyle 6 ay ücretsiz (aylıksız) izne ayrıldığı belirtilerek, eşinizin ücretsiz izinli olduğu dönemde eşinizden dolayı asgari geçim indiriminden faydalanıp faydalanamayacağınız hususunda Başkanlığımız görüşü talep edilmektedir.

193 Sayılı Gelir Vergisi Kanununun 32 nci maddesinde; “Ücretin gerçek usulde vergilendirilmesinde asgarî geçim indirimi uygulanır.

Asgarî geçim indirimi; ücretin elde edildiği takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgarî ücretin yıllık brüt tutarının; mükellefin kendisi için % 50’si, çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi için % 10’u, çocukların her biri için ayrı ayrı olmak üzere; ilk iki çocuk için % 7,5, üçüncü çocuk için %10, diğer çocuklar için % 5’idir. Gelirin kısmî döneme ait olması halinde, ay kesirleri tam ay sayılmak suretiyle bu süreye isabet eden indirim tutarları esas alınır. Asgarî geçim indirimi, bu fıkraya göre belirlenen tutar ile 103 üncü maddedeki gelir vergisi tarifesinin birinci gelir dilimine uygulanan oranın çarpılmasıyla bulunan tutarın, hesaplanan vergiden mahsup edilmesi suretiyle uygulanır. Mahsup edilecek kısmın fazla olması halinde iade yapılmaz.

İndirimin uygulamasında “çocuk” tabiri, mükellefle birlikte oturan veya mükellef tarafından bakılan (nafaka verilenler, evlat edinilenler ile ana veya babasını kaybetmiş torunlardan mükellefle birlikte oturanlar dâhil) 18 yaşını veya tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış çocukları, “eş” tabiri ise, aralarında yasal evlilik bağı bulunan kişileri ifade eder.

İndirim tutarının tespitinde mükellefin, gelirin elde edildiği tarihteki medenî hali ve aile durumu esas alınır. İndirim, yukarıdaki oranlara göre hesaplanan tutarları aşmamak kaydıyla, ücret geliri elde eden aile fertlerinden her biri için ayrı ayrı, çocuklar için eşlerden yalnızca birisinin gelirine uygulanır. Boşananlar için indirim tutarının hesabında, nafakasını sağladıkları çocuk sayısı dikkate alınır…” hükmüne yer verilmiştir.

Konuyla ilgili olarak 265 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği’nin “Medeni Durum ve Eşinin Gelirinin Olmadığının Tespiti” başlıklı 6 numaralı bölümünde;

“Ücretliler, medeni durumları ve çocuk sayıları ile eşinin iş ve gelir durumu hakkında Tebliğ ekinde yer alan “Aile Durumu Bildirimi” (EK:1) ile işverenlerine bildirimde bulunacaklardır. Durumlarında herhangi bir değişiklik olması halinde (evlenme, boşanma, ölüm, doğum vb.) bu değişiklikleri işverene bir ay içerisinde bildireceklerdir. Asgari geçim indirimi oranını etkileyen değişiklikler, söz konusu değişikliğin işverene bildirildiği tarih itibariyle uygulanacak olup, eşlerin her ikisinin de ücretli olması halinde çocuklar yalnızca sosyal güvenlik yönünden tabi oldukları eşin bildirimine dahil edilecektir.

Bu uygulamada eşin çalışmadığı ve herhangi bir gelirinin olmadığına ilişkin olarak (aksi tespit edilmediği sürece) ücretlinin beyanı yeterli olacaktır.

Sadece ücret geliri elde eden eş, “çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eş” kapsamında değerlendirilmeyecektir. Bunlar dışındakiler ise çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eş kapsamında değerlendirilecek olup, münhasıran emekli maaşı alanlar da çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eş olarak kabul edilecektir.” açıklamalarına yer verilmiştir.

Bu hüküm ve açıklamalara göre, doğum nedeniyle 6 ay ücretsiz (aylıksız) izne ayrılan eşiniz, ücretsiz izinli olduğu dönemde çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eş olarak kabul edileceğinden, eşiniz ve 18 yaşını veya tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış çocuğunuz için “Aile Durumu Bildirimi” ile işverene bildirimde bulunmak kaydıyla, asgari geçim indiriminden faydalanmanız mümkün bulunmaktadır.

Bilgi edinilmesini rica ederim.

(*)     Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir.

(**)   İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.

(***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır.

• Giriş
• AGİ Pazarlık Konusu Yapılabilir mi?
•  AGİ Net veya Brüt Ücrete Dahil Edilebilir mi?
• Günlük Ücret Sistemini Uygulayan İşverenler AGİ’yi Nasıl Ödemeli?
• AGİ Kıdem ve İhbar Tazminatlarının Hesabında Dikkate Alınır mı?
• AGİ Dikkate Alınmadan Ücret Ödenmesi İdari Para Cezasını Gerektirir mi?
• AGİ Sigorta Primine Tabi mi?
• Sonuç

Giriş

Çalışma ve sosyal güvenlik mevzuatında karışık konulardan bir tanesi de  AGİ (asgari geçim indirimi) uygulamasıdır.

AGİ 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun “asgarî geçim indirimi” başlıklı 32’nci maddesinde aşağıdaki şekilde hüküm altına alınmıştır.

“Ücretin gerçek usûlde vergilendirilmesinde asgarî geçim indirimi uygulanır.

Asgarî geçim indirimi; ücretin elde edildiği takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgarî ücretin yıllık brüt tutarının; mükellefin kendisi için % 50’si, çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi için % 10’u, çocukların her biri için ayrı ayrı olmak üzere; ilk iki çocuk için % 7,5, üçüncü çocuk için %10, diğer çocuklar için % 5’idir. Gelirin kısmî döneme ait olması halinde, ay kesirleri tam ay sayılmak suretiyle bu süreye isabet eden indirim tutarları esas alınır. Asgarî geçim indirimi, bu fıkraya göre belirlenen tutar ile 103 üncü maddedeki gelir vergisi tarifesinin birinci gelir dilimine uygulanan oranın çarpılmasıyla bulunan tutarın, hesaplanan vergiden mahsup edilmesi suretiyle uygulanır. Mahsup edilecek kısmın fazla olması halinde iade yapılmaz.

İndirimin uygulamasında “çocuk” tabiri, mükellefle birlikte oturan veya mükellef tarafından bakılan (nafaka verilenler, evlat edinilenler ile ana veya babasını kaybetmiş torunlardan mükellefle birlikte oturanlar dâhil) 18 yaşını veya tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış çocukları, “eş” tabiri ise, aralarında yasal evlilik bağı bulunan kişileri ifade eder.

İndirim tutarının tespitinde mükellefin, gelirin elde edildiği tarihteki medenî hali ve aile durumu esas alınır. İndirim, yukarıdaki oranlara göre hesaplanan tutarları aşmamak kaydıyla, ücret geliri elde eden aile fertlerinden her biri için ayrı ayrı, çocuklar için eşlerden yalnızca birisinin gelirine uygulanır. Boşananlar için indirim tutarının hesabında, nafakasını sağladıkları çocuk sayısı dikkate alınır.

(Ek fıkra: 21/3/2018-7103/6 md.) Net ücretleri, bu Kanunun 103 üncü maddesinde yazılı tarife nedeniyle bu maddedeki esaslara göre sadece kendisi için asgarî geçim indirimi hesaplanan asgarî ücretlilere, içinde bulunulan yılın Ocak ayına ilişkin ödenen net ücretin (ilgili yılda geçerli asgarî ücretin dönemsel olarak farklı tutarlarda belirlenmiş olması halinde, yeni asgarî ücretin geçerli olduğu aylar için artışın uygulandığı ilk aydaki ücret üzerinden Kanunun 103 üncü maddesinde yer alan tarifenin ilk dilimindeki oran baz alınarak hesaplanan net ücretin) altında kalanlara, bu tutar ile bu tutarın altında kalındığı aylara ilişkin olarak aylık hesaplanan net ücreti arasındaki fark tutar, ücretlinin asgarî geçim indirimine ayrıca ilave edilir. Bu fıkrada geçen net ücret, yasal kesintiler sonrası ücret tutarına asgarî geçim indiriminin ilavesi sonucu oluşan ücreti ifade eder.

(Ek fıkra: 16/6/2009-5904/2 md.) Ücretlerin vergilendirilmesinde asgari geçim indirimi uygulandıktan sonra, varsa teşvik amaçlı diğer indirim ve istisnalar dikkate alınır.

Cumhurbaşkanı, indirim konusu yapılacak toplam tutarın asgarî ücretin yıllık brüt tutarını aşmaması şartıyla ikinci fıkrada belirtilen asgarî geçim indirimi oranlarını artırmaya veya kanunî oranına kadar indirmeye yetkilidir.

Asgarî geçim indiriminin uygulama dönemleri ve mahsup şekli ile diğer hususlara ilişkin usûl ve esaslar Maliye Bakanlığınca belirlenir.”

Bu çalışmamızda işveren konumunda bulunan idareler ve idarelerin şirketlerinde AGİ uygulamasının sadece çalışma ve sosyal güvenlik mevzuatına yansımaları soru cevap şeklinde yargı kararları ve kurum görüşleri çerçevesinde işlenecektir.

Bu Makalenin PDF formatı için tıklayınız

AGİ Pazarlık Konusu Yapılabilir mi?

 193 sayılı Kanunun 32’nci maddesi gereğince, AGİ ücrete dâhil olan bir husus olmadığından pazarlık veya sözleşme konusu yapılamaz.

 AGİ Net veya Brüt Ücrete Dahil Edilebilir mi?

Asgari geçim indirimi, ücret olmadığı gibi ücretin eki de değildir. Asgari geçim indirimi, bireyin ya da ailenin asgari geçim düzeyini sağlayacak bölümünün toplam gelirden düşülerek vergi dışı bırakılmasıdır. Asgari geçim indirimi, net ücrete ya da brüt ücrete ilave edilemez, aynı şekilde asgari geçim indirimi, giydirilmiş ücret tespit edilirken, çıplak ücrete giydirilecek bir kazanç unsuru da değildir. Hüküm altına alınan alacaklar hesaplanırken ücrete asgari geçim indiriminin eklenmesi hatalı olup, bozmayı gerektirmiştir. Yerel Mahkeme yargılamasında, tazminata esas giydirilmiş brüt ücretin tespiti sırasında, asgari geçim indirimi ücrete dahil edilerek bu şekilde ücret tespit edilmiş, talep edilen alacaklar da tespit edilen bu ücret üzerinden hesaplanmıştır.[1]

Asgari ücret belirlenirken örneğin 2021 yılı günlük brüt asgari ücret 119,25 TL belirlenmiş olup, buna AGİ dahil edilmemiştir, zaten AGİ dahil edilerek belirlenemez.

Günlük Ücret Sistemini Uygulayan İşverenler AGİ’yi Nasıl Ödemeli?

Günlük ücret sistemini uygulayan işverenler ayın 28, 29, 30, 31 gün çekmesine bakmaksızın ücret ödemelerini 28, 29, 30, 31 gün üzerinden ödeyen işverenler için ilave asgari geçim indirimi söz konusu olmayacaktır.

Bu durumla ilgili olarak İzmir Vergi Dairesi Başkanlığı Özelgesinde de, “çalışanlarınıza yapılan ücret ödemelerinin 30 gün olan aylarda 30 günlük, 31 gün olan aylarda ise 31 günlük olarak verilmesi, ilave AGİ uygulamasını etkilemeyecektir.” denilmiştir.[2]

AGİ Kıdem ve İhbar Tazminatlarının Hesabında Dikkate Alınır mı?

Asgari geçim indirimi, bireyin veya ailenin asgari geçim düzeyini sağlayacak bölümünün toplam gelirden düşülerek vergi dışı bırakılmasıdır. Asgari geçim indirimi, bir kimsenin vergi ödeme gücünün ancak, o kimsenin fizyolojik varlığını sürdürebilecek gerekli vasıtalar sağlandıktan sonra söz konusu olabileceği noktasından hareket ederek vergilendirmede sosyal adaleti sağlama amacına yönelik ortaya çıkmıştır. Bu kapsamda asgari geçim indirimi, işçiye işveren tarafından sağlanan nakdi bir yardım olarak kabul edilemez. Bu nedenle de tazminata esas giydirilmiş ücretin hesaplanmasında asgari geçim indirimi miktarı çıplak ücrete dahil edilemez. Bir başka anlatımla, asgari geçim indirimi giydirilmiş ücretin bulunmasında nazara alınamaz.[3]

Davacı, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ücreti, yıllık izin ücreti, hafta tatili ücreti ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir. Asgari geçim indiriminin, işçinin ücretinin eki niteliğinde olmadığını belirtip, kıdem ve ihbar tazminatının hesaplanmasına dahil edilmesinin hatalı olduğunu belirtmiştir. Asgari geçim indiriminin dahil edilmesi kıdem tazminatı açısından tavan nedeni ile sonuca etkili değilse de, ihbar tazminatı hesabında fazla miktar hesaplanmasına neden olmuştur. Tazminata esas giydirilmiş ücretin asgari geçim indirimi dahil edilmeden belirlenmesi gerekir.[4]

AGİ Dikkate Alınmadan Ücret Ödenmesi İdari Para Cezasını Gerektirir mi?

Asgari geçim indiriminin, tahakkuk ettirilecek gelir vergisi ile yakın ilgisi bulunmaktadır. Yani, tahakkuk edecek gelir vergisi, asgari geçim indirimi kadar düşmekte ve brüt ücretten yapılacak kesintiyi etkileyerek, net ücretin miktarını belirlemektedir. O halde, işçinin alması gereken net ücretten yapılan her türlü eksik ödeme ücretin eksik ödenmesi kapsamında değerlendirilir ve 4857 sayılı İş Kanunu’nun “ücret ile ilgili hükümlere aykırılık” başlıklı 102/a “32 nci maddesinde belirtilen ücret ile işçinin bu Kanundan veya toplu iş sözleşmesinden veya iş sözleşmesinden doğan ücret ödemelerini süresi içinde kasden ödemeyen veya eksik ödeyen, işveren, işveren vekili ve üçüncü kişiye bu durumda olan her işçi ve her ay için yüzyirmibeş Türk Lirası (2021 yılı için 315,00 TL) idari para cezası” maddesinin konusunu oluşturur.

Asgari geçim indirimi; aile, yemek, taşıt, ikramiye gibi ücretin bir unsuru olmayıp, kıdem ve ihbar tazminatının hesabında geniş anlamdaki ücretin konusunu oluşturmaz.

İşverenlerin, işçi ücretlerini hesaplamada AGİ uygulamasını gözetmeyerek tahakkuk eden vergiyi doğrudan vergi dairesine yatırması veya en az geçim hesaplaması yapıp, işçiye yansıtmaması hallerinde, vergi dairelerinin mükelleflere tartışmalı olmakla birlikte vergi zıyaı kapsamında müeyyide uygulaması, işçinin ücretinin eksik ödendiği gerçeğini değiştirmeyecektir.

Sözleşmelerle, ücretlerin net belirlenmiş olması halinde, belirlenen ücretin brütü bulunarak asgari geçim indirim işlemli gelir vergisi üzerinden gelir vergisinin tahakkuk ettirilmesi gerekmektedir. [5]

AGİ Sigorta Primine Tabi mi?

AGİ uygulaması, sigortalının brüt ücreti üzerinden kesilen sigorta primi (sigortalı hissesi) tutarı düşüldükten sonra kalan vergiye esas tutardan (matrahtan) kesilmesi ve vergi dairesine ödenmesi gereken gelir vergisinden, aylık bazda mahsup edilmesi gereken asgari geçim indirimi tutarının düşülmesini ve kalanın (olması halinde) vergi dairesine ödenmesini öngören bir uygulamadır.

Asgari geçim indirimi devletin, bir işçinin kendisi ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler için uyguladığı gelir vergisi indirimidir. Diğer bir tanımla AGİ 16 yaşını doldurmuş her çalışanın kazanılan gelirinin bir kısmının vergiden muaf tutulmasıdır.

AGİ hesaplanırken çalışanın medeni durumu, varsa eşin çalışma durumu, çocuk sayısı ve çocukların yaşları dikkate alınır. Bu indirim her sene yeniden hesaplanarak yayınlanır.

AGİ işçinin yasal hakkıdır. İşverenin işçiye AGİ vermemesi söz konusu olamaz. Yani bu tutar işverenin ödediği değil işçinin gelirinden vergi dairesine ödenmesi gereken gelir vergisinin tutarından mahsup edilen kısmının işçiye iadesi olduğundan, bu tutarın işverence yapılan bir ödeme olarak değerlendirilmemesi gerekmektedir.

Dolayısıyla işçiye kendi ödeyeceği gelir vergisinden mahsup edilerek iade edilen AGİ’nin zaten brüt ücreti üzerinden sigorta primi kesintisi yapılmış olan sigortalının prime esas kazancına ayrıca bir kez daha ilave edilerek prime tabi tutulması mükerrer sigorta primi tahakkukunu gerektirecektir.[6]

Sonuç

AGİ ücrete dâhil olan bir husus olmadığından pazarlık veya sözleşme konusu yapılamaz. AGİ, ücret olmadığı gibi ücretin eki de değildir. AGİ, net ücrete ya da brüt ücrete ilave edilemez, giydirilmiş ücret tespit edilirken, çıplak ücrete giydirilecek bir kazanç unsuru da değildir. Net ya da brüt ücret dışlanarak, onlardan bağımsız olarak AGİ ödenir. 28, 29 veya 31 gün olan aylarda 2 gün veya 1 gün eksik ya da 1 gün fazla verilmesi, AGİ uygulamasını etkilemeyecektir. AGİ ödenmemesi veya eksik ödenmesi işçinin alması gereken net ücretten yapılan her türlü eksik ödeme ücretin eksik ödenmesi kapsamında değerlendirilir ve idari para cezası uygulanır. AGİ sigorta primi kesintisine tabi bir ödeme de değildir.

 [1] Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 24.03.2019 tarihli bir kararı (E.2015/28028, K.2019/1811) [2] 15.02.2019 tarihli E.63233 sayılı Özelge [3] Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 18.06.2013 tarihli bir kararı (E.2013/4101, K.2013/11443) [4] Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 23.10.2014 tarihli bir kararı (E.2012/39082, K.2014/30875) [5] Dönemin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Başkanlığı’nın 18/11/2013 tarihli 9915 sayılı görüş yazısı. [6] 18.06.2020 tarihli 2020/20 sayılı SGK Genelgesi. YASAL UYARI Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır. Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir. Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.

Daha önce, boşanmış eşlerde AGİ önceliği nafaka ödeyen eşte bulunurken yapılan değişiklikle eşlerden her ikisinin de çalışması durumunda AGİ’yi çocukların velayetine sahip olan ve sosyal güvenlik yönünden çocukların tabi olduğu eşin alabileceğine karar verildi.

Gelir İdaresi Başkanlığı, resmi internet sitesindeki ‘sıkça sorulan sorular’ kısmında, AGİ uygulamasıyla ilgili detayları soru cevap şeklinde duyuruyor.

Daha önce boşanmış eşlere ilişkin 6. sorudaki soru ve cevap şu şekildeydi:

SORU: Asgari geçim indiriminde; aile fertlerinin, emekli maaşı olanların ve boşanmış ücretlinin çocukları asgari geçim indiriminden nasıl yararlanmaktadır?

• Ücret geliri elde eden aile fertlerinden her biri için ayrı ayrı,
•  Emekli maaşı alanlar da çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eş olarak kabul edilecek,
• Eşlerin her ikisinin de ücretli olması halinde çocuklar yalnızca sosyal güvenlik yönünden tabi oldukları eşin bildirimine dahil edilecek,
• Çocuklar için asgari geçim indiriminden, boşanan eşlerden her ikisinin de çalışması durumunda nafakaya hükmedilen eşin,
• Çocuklar için nafaka ödenmesine karar verilmesine rağmen boşandığı eşi tarafından bu yükümlülüğün yerine getirilmemesinin belgelendirilmesi durumunda, çalışanın bu çocukları için, asgari geçim indiriminden yararlanması mümkündür.
• Nafakaya hükmedilen ve bu yükümlülüğünü yerine getiren eşin çalışmaması veya emekli olması durumunda, diğer çalışan eşin çocukları için asgari geçim indiriminden yararlanması söz konusu değildir.

Gelir İdaresi Başkanlığı, çeşitli tarihlerde yayınladığı Özelgelerde de boşanan eşlerde AGİ uygulamasına ilişkin bu hususları duyurmuştur.

Örneğin Gelir İdaresi Başkanlığı Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı’nın B.07.1.GİB.4.06.16.01-2010-GVK-32-2-372 sayı ve 08/06/2011 tarihli Özelgesinde, boşanan eşlerdeki AGİ uygulamasına ilişkin olarak şu hükme yer verilmiştir:

“Yukarıdaki hükümler ve açıklamalar çerçevesinde,

– Çocuklar için asgari geçim indiriminden boşanan eşlerden her ikisinin de çalışması durumunda, nafakaya hükmedilen eş,

– Çocukları için nafaka ödemesine karar verilen eş tarafından bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi durumunda ise çalışan diğer eş yararlanacaktır.

– Ancak, nafakaya hükmedilen ve bu yükümlülüğünü yerine getiren eşin çalışmaması veya emekli olması durumunda, diğer çalışan eşin çocuklar için asgari geçim indiriminden yararlanması söz konusu olmayacaktır.

Buna göre, çocukları için nafaka ödemesine karar verilmesine rağmen boşandığı eşi tarafından bu yükümlülüğün yerine getirilmediğinin ispatlanması durumunda, Kurumunuz çalışanının bu çocukları için asgari geçim indiriminden yararlanması mümkündür.”

Dolayısıyla Gelir İdaresi Başkanlığı’nın süre gelen uygulaması, boşanan eşlerde AGİ’yi nafaka ödeyen tarafın alması şeklindeydi. Diğer bir ifadeyle; çocuklar için AGİ’den boşanan eşlerden her ikisinin de çalışması durumunda, nafakaya hükmedilen eş yararlanmaktaydı. Yani Baba nafaka ödeme yükümlülüğünü yerine getiriyorsa, çalışan Anne AGİ’den yararlanamıyordu. (Baba çalışmıyor ya da emekli olsa bile.)

Ancak Gelir İdaresi Başkanlığı resmi internet sitesindeki ‘sıkça sorulan sorular’ kısmında, AGİ uygulamasıyla ilgili bölümü şu şekilde değiştirdi:

SORU 6: Asgari geçim indiriminde; aile fertlerinin, emekli maaşı olanların ve boşanmış ücretlinin çocukları asgari geçim indiriminden nasıl yararlanmaktadır?

• Ücret geliri elde eden aile fertlerinden her biri için ayrı ayrı,
• Emekli maaşı alanlar da çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eş olarak kabul edilecek,
• Eşlerin her ikisinin de ücretli olması halinde çocuklar yalnızca sosyal güvenlik yönünden tabi oldukları eşin bildirimine dahil edilecek,
• Boşanmış olan eşlerin her ikisinin de çalışıyor olması durumunda çocuklar için asgari geçim indiriminden; öncelikle, çocukların velayetine sahip olan ve sosyal güvenlik yönünden çocukların tabi olduğu eşin, bu eşin çalışmadığı durumlarda, çocuklar için nafaka ödüyor olması kaydıyla diğer eşin, asgari geçim indiriminden faydalanması mümkün bulunmaktadır.

Böylece boşanan eşlerde AGİ’yi nafaka ödeyen tarafın öncelikli olarak alması uygulamasına son verildi. AGİ’de çalışan Anne öncelikli konuma geldi.

Sonuç olarak; yeni uygulamaya göre boşanmış olan eşlerin her ikisinin de çalışıyor olması durumunda çocuklar için AGİ’den; öncelikli olarak çocukların velayetine sahip olan ve sosyal güvenlik yönünden çocukların tabi olduğu eş yararlanabilecek. Bu tanımlama, çalışıyor olması durumunda AGİ’den çoğunlukla Annenin yararlanması anlamına geliyor.

Çocukların velayetine sahip olan eşin çalışmadığı durumlarda ise çocuklar için nafaka ödüyor olması kaydıyla diğer eş, AGİ’den faydalanabilecek.

Daha açık bir anlatımla, boşanan eşlerde anne- baba çalışıyorsa, çocukların velayetine sahip olan Anne, AGİ’den öncelikli olarak yararlanacak. (Baba nafaka ödüyor olsa bile!) Ancak anne çalışmıyorsa, nafaka ödüyor olması kaydıyla Baba AGİ’den faydalanabilecek.

ÇALIŞMAYAN EŞ TANIM DEĞİŞTİ Mİ?

Gelir İdaresi Başkanlığı, AGİ’ye ilişkin soru cevap bölümünde, çalışmayan eş tanımında da değişikliğe gitti.

Daha önce “Kimler çalışmayan eş statüsündedir?” sorusunun cevabı şu şekildeydi:

“Sadece aktif ücretli olarak çalışan eş, çalışan eş statüsündedir. Örneğin eşiniz serbest avukat ya da serbest doktor olarak çalışıyorsa bu eş, asgari geçim indirimin hesabında çalışmayan eş olarak dikkate alınacaktır. Örneğin eşiniz ücretli olarak devlet hastanesinde çalışıyorsa bu çalışan eş statüsünde dikkate alınacaktır.”

Yeni düzenlemeyle birlikte bu sorunu cevabı şu şekilde değiştirildi:

“Sadece aktif ücretli olarak çalışan eş, çalışan eş statüsündedir. Örneğin eşiniz ücretli olarak devlet hastanesinde çalışıyorsa bu çalışan eş statüsünde dikkate alınacaktır.”

Gelir İdaresinin bu değişikliğinden sonra, daha önce çalışmayan eş statüsünde kabul edilen serbest avukat ya da serbest doktor gibi meslek sahiplerinin artık çalışan eş olarak mı kabul edileceğine ilişkin başkaca bir açıklamaya yer verilmedi. Bu konunun aydınlatılması önem arz etmektedir.

Bu Yazının PDF formatı için tıklayınız 

Peki ay içinde kısa süreli olarak çalışan ve ihbar tazminatı ödenen işçinin AGİ hesaplaması nasıl yapılacaktır? Ödenen ihbar tazminatı AGİ hesaplamasında dikkate alınır mı?

Bu husus, Gelir İdaresi Başkanlığı İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından 62030549-120[32-2018/1164]-E. 603624 Sayı ve 25. 07. 2019 tarihli Özelge ile açıklığa kavuşturuldu.

Bir firma, İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı’na başvurarak; “asgari ücretle çalışan personelin Haziran ayında 8 gün çalışarak işten ayrıldığını, 8 günlük çalışmanın karşılığı olan ücretin gelir vergisi tutarının 69,00 TL olduğunu ve işten ayrılan söz konusu personele ayrıca ihbar tazminatı ödendiğini, ihbar tazminatı gelir vergisine tabi olduğundan gelir vergisi tutarının 864,00 TL’ye yükseldiği belirtilerek, vergiden mahsup edilerek personele ödenmesi gereken asgari geçim indirimi tutarının 152,21 TL olarak mı dikkate alınması gerektiği, yoksa ihbar tazminatından doğan gelir vergisinin dikkate alınmayıp 69,00 TL asgari geçim indirim tutarının mı ödenmesi gerektiğini” sormuştur.

Gelir İdaresi Başkanlığı İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı’nın bu soruya verdiği cevapta şöyle denildi;

“Diğer taraftan, Gelir Vergisi Kanununun 25 inci maddesinde gelir vergisinden müstesna olan tazminat ve yardımlar bentler halinde sayılmış olup ihbar tazminatı gelir vergisinden müstesna olan tazminatlar arasında yer almadığından, çalışana ödenen ihbar tazminatının tamamı Gelir Vergisi Kanununun 61 inci maddesi uyarınca ücret kapsamında değerlendirilerek gelir vergisi tevkifatına tabi tutulacaktır.

Bu hüküm ve açıklamalara göre, asgari geçim indirimi hesaplanırken çalışılan sürenin tam ay olarak dikkate alınması gerekmekte olup, çalışana ödenen normal ücret ve ihbar tazminatı toplamı dikkate alınarak yapılan gelir vergisi kesintisi üzerinden, ödemenin yapıldığı aya ilişkin asgari geçim indirimi tutarını aşmamak üzere, asgari geçim indiriminin tam olarak uygulanması mümkün bulunmaktadır.”

Buna göre ihbar tazminatı ödenmesi durumunda, çalışana ödenen normal ücret ve ihbar tazminatı toplamı dikkate alınarak yapılan gelir vergisi kesintisi üzerinden, ödemenin yapıldığı aya ilişkin AGİ hesaplaması yapılacaktır.

Bu Yazının PDF formatına ulaşmak için tıklayınız.

İşte o Özelge;

T.C.

GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı

Gelir Kanunları Gelir Ve Kurumlar Vergileri Grup Müdürlüğü

Sayı: 62030549-120[32-2018/1164]-E.603624

Tarih: 25.07.2019

Konu: Asgari ücretle çalışan personele ödenen ihbar tazminatı için asgari geçim indirimi uygulanıp uygulanmayacağı

İlgi: 18/10/2018 tarihli ve 5209631 evrak kayıt numaralı özelge talep formunuz.

İlgide kayıtlı özelge talep formunda, şirketinizde asgari ücretle çalışan personelin Haziran ayında 8 gün çalışarak işten ayrıldığı, 8 günlük çalışmanın karşılığı olan ücretin gelir vergisi tutarının 69,00-TL olduğu ve işten ayrılan söz konusu personele ayrıca ihbar tazminatı ödendiği, ihbar tazminatı gelir vergisine tabi olduğundan gelir vergisi tutarının 864,00-TL’ye yükseldiği belirtilerek, vergiden mahsup edilerek personele ödenmesi gereken asgari geçim indirimi tutarının 152,21-TL olarak mı dikkate alınması gerektiği yoksa ihbar tazminatından doğan gelir vergisinin dikkate alınmayıp 69,00-TL asgari geçim indirim tutarının mı ödenmesi gerektiği hususunda Başkanlığımız görüşü talep edilmektedir.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 61 inci maddesinin birinci fıkrasında, ücret, işverene tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatler olarak tanımlanmıştır.

Aynı Kanunun 32 inci maddesinde ise; ücretin gerçek usulde vergilendirilmesinde asgari geçim indiriminin uygulanacağı belirtilerek gelirin kısmi döneme ait olması halinde, ay kesirleri tam ay sayılmak suretiyle bu süreye isabet eden indirim tutarlarının esas alınacağı hükme bağlanmıştır.

Öte yandan, asgari geçim indiriminin uygulanmasına ilişkin açıklamaların yapıldığı 265 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin “Asgari Geçim İndirimi Tutarının Hesaplanması” başlıklı 5 inci bölümünde; “Asgari geçim indirimi yıllık tutarı, ücretlinin asgari geçim indiriminden bir yıl boyunca faydalanacağı net menfaattir. Aylık yapılan ücret ödemelerinde ise asgari geçim indirimi, hesaplanan yıllık tutarın 12’ye bölünmesi suretiyle uygulanacak ve bir ay içerisinde yararlanılabilecek asgari geçim indirimi tutarı, yıllık olarak hesaplanan tutarın 1/12’sini geçemeyecektir.

Asgari geçim indiriminin yıllık tutarı, her ücretli için asgari ücret üzerinden hesaplanan yıllık vergi tutarını aşamayacak ve yılı içerisinde asgari ücret tutarında meydana gelen değişiklikler, asgari geçim indirimi uygulamasında dikkate alınmayacaktır.

Ücretlinin faydalanacağı azami indirim tutarı, elde ettiği ücret geliri üzerinden hesaplanan gelir vergisi ile sınırlı olduğundan, mahsup edilecek kısmın fazla olması halinde ücretliye herhangi bir iade yapılmayacaktır.” açıklamasına yer verilmiştir.

Anılan Kanunun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasında tevkifat yapmak zorunda olan mükellefler sayılmış, aynı fıkranın (1) numaralı bendinde de hizmet erbabına ödenen ücretler ile 61 inci maddede yazılı olup ücret sayılan ödemelerden Kanunun 103 ve 104 üncü maddelerine göre gelir vergisi tevkifatı yapılması gerektiği hüküm altına alınmıştır.

Diğer taraftan, Gelir Vergisi Kanununun 25 inci maddesinde gelir vergisinden müstesna olan tazminat ve yardımlar bentler halinde sayılmış olup ihbar tazminatı gelir vergisinden müstesna olan tazminatlar arasında yer almadığından, çalışana ödenen ihbar tazminatının tamamı Gelir Vergisi Kanununun 61 inci maddesi uyarınca ücret kapsamında değerlendirilerek gelir vergisi tevkifatına tabi tutulacaktır.

Bu hüküm ve açıklamalara göre, asgari geçim indirimi hesaplanırken çalışılan sürenin tam ay olarak dikkate alınması gerekmekte olup, çalışana ödenen normal ücret ve ihbar tazminatı toplamı dikkate alınarak yapılan gelir vergisi kesintisi üzerinden, ödemenin yapıldığı aya ilişkin asgari geçim indirimi tutarını aşmamak üzere, asgari geçim indiriminin tam olarak uygulanması mümkün bulunmaktadır.

Bilgi edinilmesini rica ederim.

(*) Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir.

(**) İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.

(***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır.

YASAL UYARI Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır. Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir. Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.

İşçi -memur ayrımına dikkat edilmemesi, özellikle kız çocuklarına ilişkin hatalı işleme yol açabilmektedir.

657 sayılı Kanundaki çocuk yardımına ilişkin hüküm şu şekildedir:

Madde 206 – Aşağıdaki hallerde çocuklar için aile yardımı ödeneği verilmez:

1- Evlenen çocuklar,

2- (Değişik: 21/4/2005 – 5335/28 md.) 25 yaşını dolduran çocuklar (25 yaşını bitirdiği halde evlenmemiş kız çocukları ile çalışamayacak derecede malûllükleri resmi sağlık kurulu raporuyla tespit edilenler için süresiz olarak ödeneğin verilmesine devam olunur.),

3- Kendileri hesabına ticaret yapan veya gerçek veya tüzel kişiler yanında her ne şekilde olursa olsun menfeat karşılığı çalışan çocuklar (Öğrenim yapmakta iken tatil devresinde çalışanlar hariç),

4- Burs alan veya Devletçe okutulan çocuklar

Dolayısıyla 657 sayılı Kanunda açıkça, 25 yaşını bitirdiği halde evlenmemiş olan kız çocuklarına çocuk yardımının ödenmeye devam edileceği belirtilmektedir. Bu durum, kamu kurumları tarafından matbu hale getirilmiş olan ve çoğaltılarak kullanılmaya devam edilen Aile Durumu Bildirimi formunda da yer almakta ve kamu kurumları memurlar için uygulamayı aynı şekilde yapmaktadır.

Ancak memurlar için geçerli olan bu çocuk yardımı hükümlerinin, bazı kurumlarda kafa karışıklığına yol açtığı, işçiler için de aynı uygulamaya gidildiği ve kız çocukları için, yaş şartına bakılmaksızın evleninceye kadar çocuk yardımı ödendiği görülmektedir.

Oysa 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun işçiler için uygulanamayacağı, aynı Kanunun amir hükmüdür.

Ayrıca Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından, kadroya geçen taşeron işiler için yayınlanan çocuk yardımına ilişkin görüş yazısında;

“Yüksek Hakem Kurulunun, 696 sayılı KHK kapsamında sürekli işçi kadrosuna geçirilen işçilere yönelik olarak 02.04.2018 tarihinden sonra karara bağladığı toplu iş sözleşmelerinde çocuk yardımı ile ilgili daha açık bir hükme yer vererek ilgili hükmü “işçilere üç çocukla sınırlı olmak üzere her bir çocuk için her ay 25 TL/Ay çocuk yardımı yapılır. Ancak evlenen çocuklar, 18 yaşını dolduran veya yükseköğrenime devam etmesi halinde 25 yaşını dolduran çocuklar ile kendi hesabına ticaret yapan veya gerçek veya tüzel kişiler yanında her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışan çocuklar (öğrenim görmekte iken tatil devresinde çalışanlar ile staj veya mesleki eğitim görenler hariç) için bu yardım ödenmez. Eşlerden ikisinin de aynı toplu iş sözleşmesi kapsamında çalışması halinde bu yardım eşlerden yalnız birine ödenir.” şeklinde değiştirmiştir. Bu kapsamda, çocuk yardımı hesaplanırken uygulamada birlikteliğin sağlanması için Yüksek Hakem Kurulunca karara bağlanan toplu iş sözleşmelerinde yer alan yeni hükmün emsal olarak alınabileceği düşünülmektedir.”

denilmiştir.

Dolayısıyla Bakanlığın görüşünde, kız çocuk- erkek çocuk ayrımına gidilmemiştir. Yüksek Hakem Kurulu kararlarına istinaden 18 yaşını, öğrenimdeyse 25 yaşını aşan kız çocuklarının çocuk yardımının kesileceği tartışmasızdır.

Nitekim Asgari Geçim İndirimi (AGİ) uygulamasında da kız, erkek ayrımı sözkonusu değildir. Gelir Vergisi Genel Tebliği’ne göre 18 yaşını doldurmamış, tahsilde ise 25 yaşını doldurmamış çocuklar AGİ’den faydalanabilmektedir.

5510 SAYILI KANUN AÇISINDAN KIZ ÇOCUKLARININ STATÜSÜ!

Sosyal Güvenlik Mevzuatı açısından baktığımızda ise, mülga mevzuatta kız çocuklarına tanınan ayrıcalıklı statünün 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile ortadan kaldırıldığı görülmektedir. Dolayısıyla kız çocuklarının ana veya babaları üzerinden sağlık yardımı alabilmeleri açısından 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 1 Ekim 2008 öncesi ve sonrası farklılık arz etmektedir.

Kız çocukları 1 Ekim 2008 tarihinden önce yaşları ne olursa olsun, evli olmadıkları sürece, anne ve babaları üzerinden sağlık yardımı alabilirlerken, 1 Ekim 2008 tarihinden itibaren sağlık yardımlarından yararlanma açısından erkek çocuklarla aynı şartlara tabi hale gelmişlerdir. Dolayısıyla 5510 sayılı Kanun’a göre kız çocukları, malul olmadıkları sürece, aynen erkek çocuklarda olduğu gibi lise ve dengi öğrenimde 20 yaşını, yükseköğrenim görmeleri halinde 25 yaşını doldurana kadar ana veya babaları üzerinden sağlık yardımı alabileceklerdir. Bu yaşları dolduran veya bu yaşları doldurmadan öğrencilikleri sona eren kız çocukları, artık anne veya babaları üzerinden sağlık yardımı alamayacaktır. Öğrenim durumu yoksa 18 yaşında bu hakları sona ermektedir.

Ancak mülga mevzuatta tanınan haklar, geçiş hükümleri olarak uygulanmaya devam edildiği için 1 Ekim 2008 tarihinden önce doğmuş olup bu tarihten önce bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamında ana veya babası üzerinden sağlık yardımı alma hakkı elde etmiş olan kız çocukları, evli olmadıkları sürece yaşları ne olursa olsun ana veya babaları üzerinden sağlık yardımı almaya devam etmektedirler.

SONUÇ

Sonuç itibariyle kız çocuklarına pozitif ayrımcılık tanıyan ya da ayrıcalıklı statü sağlayan mevzuat hükümlerinin kapsamı sınırlıdır. AGİ ile taşerondan kadroya geçen işçilere ödenen çocuk yardımında kız-erkek ayrımı söz konusu değildir. Dolayısıyla 18 yaşını, öğrenimde ise 25 yaşını aşan kız çocuklarına çocuk yardımı ödenmez.

5510 sayılı Kanun’da da kız-erkek ayrımı ortadan kaldırılmış, ancak eski mevzuatta tanınmış haklar geçiş hükmü olarak devam etmektedir. Sadece 657 sayılı Kanuna tabi memurların kız çocukları, yaşları ne olursa olsun evleninceye kadar çocuk yardımı alabilmektedir.

İşçiler açısından 657 sayılı Kanun’un uygulanma imkanı söz konusu olmadığından, çocuk yardımı ödemelerinde bu hususlara dikkat edilmesi, kız-erkek ayrımı yapmaksızın yaş ve eğitim durumuna göre çocuk yardımı ödenmesi önem arz etmektedir.

AGİ açısından genel hüküm; nafaka ödeyen eşin asgari geçim indirimini alacağıdır. Yani çocuğun velayeti annede olsa da, baba nafaka ödüyorsa çocuğu için AGİ alır. Ancak baba, nafaka yükümlülüğünü yerine getirmiyorsa bu durumda annenin AGİ’den yararlanması mümkündür.

Bu konudaki bir diğer detay husus ise; velayeti emekli durumdaki babada olan çocuk için işçi olan annenin AGİ alıp alamayacağıdır.

Bu konu, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 17192610-120[ÖZG-18-5]-E.71451 sayı ve 25.04.2019 tarihli Özelgesi ile açıklığa kavuşturulmuştur.

Özelgenin konusu şu şekildedir:

“… Genel Müdürlüğünüzün işçi kadrosunda çalışan ve eşinden 22.08.2001 tarihinde boşanan personelin, ortak kızlarının velayetinin babasına verildiği ve nafaka talebinin bulunmadığı, 17.12.2014 tarihinde verdiği aile durumu bildiriminde kızının 26.10.2014 tarihinde 18 yaşına girdiği, babasının da emekli olmasından dolayı kendisinin asgari geçim indirimi ve çocuk yardımından faydalanmak istediğini beyan ettiği belirtilerek, velayeti babada bulunan, 18 yaşını dolduran ve üniversitede okuyan çocuk için çalışan personelinizin çocuk yardımından ve asgari geçim indiriminden yararlanıp yararlanamayacağı hususunda bilgi verilmesi istenilmektedir.”

Gelir İdaresi Başkanlığı bu soruya ise şekilde cevap vermiştir:

“… Bu hüküm ve açıklamalara göre, çocuklar için asgari geçim indiriminden sadece nafakasını sağlayan eşin veya sosyal güvenlik yönünden tabi oldukları eşin yararlanması mümkün bulunmaktadır.

Bu kapsamda, herhangi bir nafakaya hükmedilmeyen, mahkeme kararına göre velayeti babaya verilen 18 yaşını doldurmuş ve yüksek öğrenim gören çocuğun sosyal güvenlik yönünden babaya tabi olması nedeniyle kurum çalışanınızın bu çocuk için asgari geçim indiriminden yararlanması mümkün bulunmamaktadır.

Diğer taraftan, çocuk yardımı ödeneği hususunda Bakanlığımız Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünden (mülga) görüş talep etmeniz gerekmektedir.”

Sonuç itibariyle;

Mahkeme kararına göre velayeti babaya verilen çocuğun sosyal güvenlik yönünden babaya tabi olması nedeniyle işçi olan annenin bu çocuk için asgari geçim indiriminden yararlanması mümkün değildir.

Öte yandan Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü’nün 27.08.2018 tarihli yazısında, Yüksek Hakem Kurulunun kararına dayanılarak çocuk yardımına ilişkin olarak şöyle denilmiştir: “… İşçilere üç çocukla sınırlı olmak üzere her bir çocuk için her ay 25 TL/Ay çocuk yardımı yapılır. Ancak evlenen çocuklar, 18 yaşını dolduran veya yükseköğrenime devam etmesi halinde 25 yaşını dolduran çocuklar ile kendi hesabına ticaret yapan veya gerçek veya tüzel kişiler yanında her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışan çocuklar (öğrenim görmekte iken tatil devresinde çalışanlar ile staj veya mesleki eğitim görenler hariç) için bu yardım ödenmez. Eşlerden ikisinin de aynı toplu iş sözleşmesi kapsamında çalışması halinde bu yardım eşlerden yalnız birine ödenir.”

Bu bağlamda çocuk yardımı açısından da AGİ’ye paralel uygulama yapılmasının yerinde olacağını değerlendiriyoruz.

İşte o Özelge;

T.C.

GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

Bursa Vergi Dairesi Başkanlığı

Gelir Kanunları Grup Müdürlüğü

 

Sayı: 17192610-120[ÖZG-18-5]-E.71451 25.04.2019

 

Konu: Velayeti babada olan ve 18 yaşını doldurmuş üniversite öğrencisi çocuk için nafakaya hükmedilmeyen annenin asgari geçim indiriminden yararlanıp yararlanmayacağı.

İlgi: 06/06/2018 tarihli özelge talep formu.

İlgide kayıtlı özelge talep formu ile; Genel Müdürlüğünüzün işçi kadrosunda çalışan ve eşinden 22.08.2001 tarihinde boşanan personelin, ortak kızlarının velayetinin babasına verildiği ve nafaka talebinin bulunmadığı, 17.12.2014 tarihinde verdiği aile durumu bildiriminde kızının 26.10.2014 tarihinde 18 yaşına girdiği, babasının da emekli olmasından dolayı kendisinin asgari geçim indirimi ve çocuk yardımından faydalanmak istediğini beyan ettiği belirtilerek, velayeti babada bulunan, 18 yaşını dolduran ve üniversitede okuyan çocuk için çalışan personelinizin çocuk yardımından ve asgari geçim indiriminden yararlanıp yararlanamayacağı hususunda bilgi verilmesi istenilmektedir.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 32 nci maddesinde,

“Ücretin gerçek usûlde vergilendirilmesinde asgarî geçim indirimi uygulanır.

Asgarî geçim indirimi; ücretin elde edildiği takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgarî ücretin yıllık brüt tutarının; mükellefin kendisi için % 50’si, çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi için % 10’u, çocukların her biri için ayrı ayrı olmak üzere; ilk iki çocuk için % 7,5, üçüncü çocuk için %10, diğer çocuklar için % 5’idir. Gelirin kısmî döneme ait olması halinde, ay kesirleri tam ay sayılmak suretiyle bu süreye isabet eden indirim tutarları esas alınır. Asgarî geçim indirimi, bu fıkraya göre belirlenen tutar ile 103 üncü maddedeki gelir vergisi tarifesinin birinci gelir dilimine uygulanan oranın çarpılmasıyla bulunan tutarın, hesaplanan vergiden mahsup edilmesi suretiyle uygulanır. Mahsup edilecek kısmın fazla olması halinde iade yapılmaz.

İndirimin uygulamasında “çocuk” tabiri, mükellefle birlikte oturan veya mükellef tarafından bakılan (nafaka verilenler, evlat edinilenler ile ana veya babasını kaybetmiş torunlardan mükellefle birlikte oturanlar dâhil) 18 yaşını veya tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış çocukları, “eş” tabiri ise, aralarında yasal evlilik bağı bulunan kişileri ifade eder.

İndirim tutarının tespitinde mükellefin, gelirin elde edildiği tarihteki medenî hali ve aile durumu esas alınır. İndirim, yukarıdaki oranlara göre hesaplanan tutarları aşmamak kaydıyla, ücret geliri elde eden aile fertlerinden her biri için ayrı ayrı, çocuklar için eşlerden yalnızca birisinin gelirine uygulanır. Boşananlar için indirim tutarının hesabında, nafakasını sağladıkları çocuk sayısı dikkate alınır.

…” hükmü yer almaktadır.

265 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin “Medeni Durum ve Eşin Gelirinin Olmadığının Tespiti” başlıklı 6 ncı bölümünde; “Ücretliler, medeni durumları ve çocuk sayıları ile eşinin iş ve gelir durumu hakkında Tebliğ ekinde yer alan ” Aile Durumu Bildirimi” (Ek:1) ile işverenlerine bildirimde bulunacaklardır. Durumlarında herhangi bir değişiklik olması halinde (evlenme, boşanma, ölüm, doğum vb.) bu değişikleri işverene bir ay içerisinde bildireceklerdir. Asgari geçim indirimi oranını etkileyen değişiklikler, söz konusu değişikliğin işverene bildirildiği tarih itibariyle uygulanacak olup eşlerin her ikisinin de ücretli olması halinde çocuklar yalnızca sosyal güvenlik yönünden tabi oldukları eşin bildirimine dahil edileceklerdir.

…” açıklamalarına yer verilmiştir.

Bu hüküm ve açıklamalara göre, çocuklar için asgari geçim indiriminden sadece nafakasını sağlayan eşin veya sosyal güvenlik yönünden tabi oldukları eşin yararlanması mümkün bulunmaktadır.

Bu kapsamda, herhangi bir nafakaya hükmedilmeyen, mahkeme kararına göre velayeti babaya verilen 18 yaşını doldurmuş ve yüksek öğrenim gören çocuğun sosyal güvenlik yönünden babaya tabi olması nedeniyle kurum çalışanınızın bu çocuk için asgari geçim indiriminden yararlanması mümkün bulunmamaktadır.

Diğer taraftan, çocuk yardımı ödeneği hususunda Bakanlığımız Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünden (mülga) görüş talep etmeniz gerekmektedir.

Bilgi edinilmesini rica ederim

(*) Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir.

(**) İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.

(*) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır.

Özelge metnine ulaşmak için tıklayınız.

Peki işçinin 31 gün çeken aylarda eline geçen ücretinin yüksek olması, Asgari Geçim İndirimi (AGİ) tutarını değiştirir mi?

Bu husus Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) tarafından açıklığa kavuşturulmuştur. GİB’in 03/10/2018 tarihli Özelgesi’ne konu olan soru şu şekildedir:

“İlgide kayıtlı Özelge talep formunda, asgari ücretli sigortalı çalışanlarınıza 30 gün olan aylarda 30 günlük, 31 gün olan aylarda ise 31 günlük asgari ücret verdiğiniz, Eylül bordrolarını düzenlerken 31 gün olan aylarda 31 günlük tahakkuk ettirdiğiniz ücretlerden dolayı kümülatif vergi matrahının yükseldiği ve ilave asgari geçim indiriminden yararlanamadığınız belirtilerek, konuyla ilgili Başkanlığımızın görüşü talep edilmektedir.”

Gelir İdaresi Başkanlığı, bu soruya şu şekilde cevap vermiştir:

“… Çalışanlarınıza yapılan ücret ödemelerinin 30 gün olan aylarda 30 günlük, 31 gün olan aylarda ise 31 günlük olarak verilmesi, ilave asgari geçim indirimi uygulamasını etkilemeyecektir. Söz konusu ücret ödemelerinin, 2018 yılı için 1.603.12 TL’nin altında kalması halinde, ilave asgari geçim indirimi uygulanması mümkün olup, ödenen ücretlerin bu tutarın üzerinde olması halinde ise ilave asgari geçim indirimi uygulanması söz konusu olmayacaktır.”

GİB’in Özelgesi’nden açıkça anlaşılacağı üzere, 31 gün çeken aylarda işçilere ilave AGİ ödemesi söz konusu değildir.

İşte Gelir İdaresi Başkanlığı’nın söz konusu Özelgesi’nin tam metni:

T.C

GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

İzmir Vergi Dairesi Başkanlığı

(Gelir Kanunları Gelir Vergileri Grup Müdürlüğü)

Sayı: 84098128-120.03.06.01[32-2018/1]-E.63233 15.02.2019

Konu: Asgari günlük ücretle çalışan işçilere 31 gün çeken aylarda ücretin hesaplanmasında asgari geçim indiriminin uygulanması hk.

İlgi: 03/10/2018 tarihli özelge talep formunuz.

 

İlgide kayıtlı özelge talep formunda, asgari ücretli sigortalı çalışanlarınıza 30 gün olan aylarda 30 günlük, 31 gün olan aylarda ise 31 günlük asgari ücret verdiğiniz, Eylül bordrolarını düzenlerken 31 gün olan aylarda 31 günlük tahakkuk ettirdiğiniz ücretlerden dolayı kümülatif vergi matrahının yükseldiği ve ilave asgari geçim indiriminden yararlanamadığınız belirtilerek, konuyla ilgili Başkanlığımızın görüşü talep edilmektedir.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 61 inci maddesinde, ücretin tanımı yapılmış olup, aynı Kanunun 63 üncü maddesinde ise ücretin gerçek safi değeri işveren tarafından verilen para ve ayınlarla sağlanan menfaatler toplamından söz konusu maddedeki bentlerde belirtilen indirimler yapıldıktan sonra kalan miktar olduğu belirtilmiştir.

Aynı Kanunun 32 nci maddesinde;

“Ücretin gerçek usûlde vergilendirilmesinde asgarî geçim indirimi uygulanır.

Asgarî geçim indirimi; ücretin elde edildiği takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgarî ücretin yıllık brüt tutarının; mükellefin kendisi için % 50’si, çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi için % 10’u, çocukların her biri için ayrı ayrı olmak üzere; ilk iki çocuk için % 7,5, (6445 Sayılı Kanunun 8 inci maddesiyle eklenen ibare Yürürlük;01.05.2015)üçüncü çocuk için %10, diğer çocuklar için % 5’idir. Gelirin kısmî döneme ait olması halinde, ay kesirleri tam ay sayılmak suretiyle bu süreye isabet eden indirim tutarları esas alınır. Asgarî geçim indirimi, bu fıkraya göre belirlenen tutar ile 103 üncü maddedeki gelir vergisi tarifesinin birinci gelir dilimine uygulanan oranın çarpılmasıyla bulunan tutarın, hesaplanan vergiden mahsup edilmesi suretiyle uygulanır. Mahsup edilecek kısmın fazla olması halinde iade yapılmaz.

……..

Net ücretleri, bu Kanunun 103 üncü maddesinde yazılı tarife nedeniyle bu maddedeki esaslara göre sadece kendisi için asgarî geçim indirimi hesaplanan asgarî ücretlilere, içinde bulunulan yılın Ocak ayına ilişkin ödenen net ücretin (ilgili yılda geçerli asgarî ücretin dönemsel olarak farklı tutarlarda belirlenmiş olması halinde, yeni asgarî ücretin geçerli olduğu aylar için artışın uygulandığı ilk aydaki ücret üzerinden Kanunun 103 üncü maddesinde yer alan tarifenin ilk dilimindeki oran baz alınarak hesaplanan net ücretin) altında kalanlara, bu tutar ile bu tutarın altında kalındığı aylara ilişkin olarak aylık hesaplanan net ücreti arasındaki fark tutar, ücretlinin asgarî geçim indirimine ayrıca ilave edilir. Bu fıkrada geçen net ücret, yasal kesintiler sonrası ücret tutarına asgarî geçim indiriminin ilavesi sonucu oluşan ücreti ifade eder.”

hükmüne yer verilmiştir.

303 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin “İlave Asgari Geçim İndirimi Düzenlemesi” başlıklı beşinci bölümünün “uygulama esasları” başlıklı 14 üncü maddesinde;

“(1) Net ücretleri, 193 sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde yazılı tarife nedeniyle aynı Kanunun 32 nci maddedeki esaslara göre sadece kendisi için asgarî geçim indirimi hesaplanan asgarî ücretlilere, içinde bulunulan yılın Ocak ayına ilişkin ödenen net ücretin altında kalanlara, bu tutar ile bu tutarın altında kalındığı aylara ilişkin olarak aylık hesaplanan net ücreti arasındaki fark tutar, ücretlinin asgari geçim indirimine ayrıca ilave edilecektir.

…

(7) Hizmet erbabına yapılan ve ücret olarak kabul edilen tazminat ve prim gibi mutat olmayan ödemeler, esas itibarıyla yıllık bazda ücretlinin gelirini artırdığından, bu ödemeler nedeniyle üst dilime girilmesi nedeniyle aylık net ücretin düştüğünden söz edilemeyecek ve ilave asgari geçim indirimi uygulanmayacaktır.

(8) Hizmet erbabının, ücret aldığı dönemde işe başlaması veya işten ayrılması, ücretsiz izin ve benzeri nedenlerle net ücretinin Ocak ayında sadece kendisi için asgari geçim indirimi hesaplanan asgari ücretlilere ödenen net ücretin altına düşmesi durumunda ilave asgari geçim indirimi uygulanmayacaktır.

(9) Asgari geçim indiriminin hesaplanması ve uygulanmasına ilişkin olarak bu Tebliğde yer almayan hususlar hakkında, 265 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde yer alan açıklamalar dikkate alınacaktır.

…” açıklamalarına yer verilmiştir.

Yukarıda yer alan hüküm ve açıklamalar uyarınca, ilave asgari geçim indirimi; net ücretleri, 193 sayılı Kanunun 103 üncü maddesinde yazılı tarife nedeniyle aynı Kanunun 32 nci maddedeki esaslara göre sadece kendisi için asgarî geçim indirimi hesaplanan asgarî ücretlilere, içinde bulunulan yılın Ocak ayına ilişkin ödenen net ücretin altında kalanlara uygulanmaktadır.

Buna göre, çalışanlarınıza yapılan ücret ödemelerinin 30 gün olan aylarda 30 günlük, 31 gün olan aylarda ise 31 günlük olarak verilmesi, ilave asgari geçim indirimi uygulamasını etkilemeyecektir. Söz konusu ücret ödemelerinin, 2018 yılı için 1.603.12 TL’nin altında kalması halinde, ilave asgari geçim indirimi uygulanması mümkün olup, ödenen ücretlerin bu tutarın üzerinde olması halinde ise ilave asgari geçim indirimi uygulanması söz konusu olmayacaktır.

Bilgi edinilmesini rica ederim.

(*) Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir.

(**) İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.

(***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır.

Bu husus, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 38418978-120[32-15/3]-4323 sayı ve 01/02/2016 tarihli Özelge’siyle açıklığa kavuşturulmuştur. Söz konusu Özelge’de sorulan somut soru şu şekildedir:

“Müdürlüğünüzde daimi işçi olarak çalışan …’nın çalışmayan eşinin eski eşinden çocuğunun bulunduğu, çocuğun velayetinin annede olduğu ve birlikte ikamet ettikleri belirtilerek, adı geçen personelinizin bu çocuktan dolayı asgari geçim indiriminden yararlanıp yararlanamayacağı hususunda görüş talep edilmektedir.”

Gelir İdaresi Başkanlığı bu soruya;

“- Çalışmayan eşinin nafaka almaması,

– Mahkeme tarafından nafaka ödemesine karar verilmesine rağmen boşandığı eşinin bu yükümlülüğü yerine getirmemesi,

– Çocuğun babasının asgari geçim indiriminden yararlanmaması,

– Velayeti mahkeme kararıyla anneye verilen çocuğun anne ile birlikte oturması ve geçim giderlerinin çalışan eş (kurumunuz personeli) tarafından karşılanması kaydıyla söz konusu çocuk için …’nın asgari geçim indiriminden yararlanması mümkün bulunmaktadır.” şeklinde cevap vermiştir.

Sonuç olarak işçinin, eşinin önceki evliliğinden olan ve velayeti eşinde bulunan ve birlikte ikamet ettiği çocuk için asgari geçim indiriminden yararlanabilmesi, yukarıdaki şartları karşılıyorsa mümkündür?

Gelir İdaresi Başkanlığı’nın Özelgesi şu şekildedir:

Sayı: B.07.1.GİB.4.06.16.01-120[32-15/3]-4323 Tarih: 01/02/2016

T.C.

GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

ANKARA VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI

(Mükellef Hizmetleri Gelir Vergileri Grup Müdürlüğü)

Konu: Mükellefin eşinin önceki evliliğinden olan ve velayeti eşinde bulunan çocuk için asgari geçim indiriminden yararlanıp yararlanamayacağı

İlgide kayıtlı özelge talep formunda, Müdürlüğünüzde daimi işçi olarak çalışan …’nın çalışmayan eşinin eski eşinden çocuğunun bulunduğu, çocuğun velayetinin annede olduğu ve birlikte ikamet ettikleri belirtilerek, adı geçen personelinizin bu çocuktan dolayı asgari geçim indiriminden yararlanıp yararlanamayacağı hususunda görüş talep edilmektedir.

193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 32 nci maddesinde; “(5615 sayılı kanunun 2 nci maddesiyle değişen madde Yürürlük; 1/1/2008 tarihinden itibaren elde edilecek gelirlere uygulanmak üzere 04.04.2007) Ücretin gerçek usûlde vergilendirilmesinde asgarî geçim indirimi uygulanır.

Asgarî geçim indirimi; ücretin elde edildiği takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgarî ücretin yıllık brüt tutarının; mükellefin kendisi için % 50’si, çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi için % 10’u, çocukların her biri için ayrı ayrı olmak üzere; ilk iki çocuk için % 7,5, (6445 Sayılı Kanunun 8 inci maddesiyle eklenen ibare Yürürlük;01.05.2015)üçüncü çocuk için %10, diğer çocuklar için % 5’idir. Gelirin kısmî döneme ait olması halinde, ay kesirleri tam ay sayılmak suretiyle bu süreye isabet eden indirim tutarları esas alınır. Asgarî geçim indirimi, bu fıkraya göre belirlenen tutar ile 103 üncü maddedeki gelir vergisi tarifesinin birinci gelir dilimine uygulanan oranın çarpılmasıyla bulunan tutarın, hesaplanan vergiden mahsup edilmesi suretiyle uygulanır. Mahsup edilecek kısmın fazla olması halinde iade yapılmaz.

İndirimin uygulamasında “çocuk” tabiri, mükellefle birlikte oturan veya mükellef tarafından bakılan (nafaka verilenler, evlat edinilenler ile ana veya babasını kaybetmiş torunlardan mükellefle birlikte oturanlar dâhil) 18 yaşını veya tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış çocukları, “eş” tabiri ise, aralarında yasal evlilik bağı bulunan kişileri ifade eder.

İndirim tutarının tespitinde mükellefin, gelirin elde edildiği tarihteki medenî hali ve aile durumu esas alınır. İndirim, yukarıdaki oranlara göre hesaplanan tutarları aşmamak kaydıyla, ücret geliri elde eden aile fertlerinden her biri için ayrı ayrı, çocuklar için eşlerden yalnızca birisinin gelirine uygulanır. Boşananlar için indirim tutarının hesabında, nafakasını sağladıkları çocuk sayısı dikkate alınır…” hükmüne yer verilmiştir.

Diğer taraftan asgari geçim indiriminin uygulamasına ilişkin olarak yayımlanan 265 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin “Medeni Durum ve Eşin Gelirinin Olmadığının Tespiti” başlığını taşıyan 6. bölümünde, ” Ücretliler, medeni durumları ve çocuk sayıları ile eşinin iş ve gelir durumu hakkında Tebliğ ekinde yer alan “Aile Durumu Bildirimi” (EK:1) ile işverenlerine bildirimde bulunacaklardır. Durumlarında herhangi bir değişiklik olması halinde (evlenme, boşanma, ölüm, doğum vb.) bu değişiklikleri işverene bir ay içerisinde bildireceklerdir. Asgari geçim indirimi oranını etkileyen değişiklikler, söz konusu değişikliğin işverene bildirildiği tarih itibariyle uygulanacak olup, çocuklar sosyal güvenlik yönünden tabi oldukları eşin bildirimine dahil edilecektir.

Bu uygulamada eşin çalışmadığı ve herhangi bir gelirinin olmadığına ilişkin olarak (aksi tespit edilmediği sürece) ücretlinin beyanı yeterli olacaktır.” denilmiştir.

Yukarıda yer alan hüküm ve açıklamalar uyarınca;

– Çalışmayan eşinin nafaka almaması,

– Mahkeme tarafından nafaka ödemesine karar verilmesine rağmen boşandığı eşinin bu yükümlülüğü yerine getirmemesi,

– Çocuğun babasının asgari geçim indiriminden yararlanmaması,

– Velayeti mahkeme kararıyla anneye verilen çocuğun anne ile birlikte oturması ve geçim giderlerinin çalışan eş (kurumunuz personeli) tarafından karşılanması kaydıyla söz konusu çocuk için …’nın asgari geçim indiriminden yararlanması mümkün bulunmaktadır.

Bilgi edinilmesini rica ederim.

(*) Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir.

(**) İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.

(***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır.

Bilindiği gibi çalışanın eline geçecek olan net asgari ücrete, Asgari Geçim İndirimi (AGİ) dahildir.

Eş çalışma durumu ve çocuk sayısına göre AGİ’deki artışlar, net asgari ücretin üzerine eklenmektedir.

Buna göre 2.020,90 TL asgari ücret, bekar bir işçinin alacağı net ücrettir. İşçinin eline geçecek olan net asgari ücret, eş çalışma durumuna ve çocuk sayısına göre şöyle olacaktır:

Asgarî geçim indirimi; yıllık asgari ücret toplamının,

İşçinin kendisi için %50’si,

Çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi için %10’u,

Çocukların her biri için ayrı ayrı olmak üzere; ilk iki çocuk için %7,5, üçüncü çocuk için %10 ve diğer çocuklar için %5’i esas alınarak hesaplanmaktadır. Fakat bu oranların toplamı %85’i geçemez. İşçinin kaç çocuğu olursa olsun, alacağı AGİ tutarı, işçinin ödemesi gereken vergi tutarının üstüne geçemez.

Anne ve babanın her ikisinin de çalıştığı bir ailede, çocukların asgari geçim indirimi oranından, anne ya da babadan her hangi biri faydalanabilir.

Boşanan eşler için Asgari Geçim İndiriminden kimin faydalanacağı konusunda ise, nafakanın kim tarafından ödendiği hususu önem kazanmaktadır. Yani nafaka ödemesi kim tarafından yapılıyorsa AGİ’den o faydalanır. Fakat bu durum çocuk sayısına göre değişmektedir. Örneğin, 4 çocuğu olan işçi bir baba eşinden boşanıp, 2 çocuğu için nafaka ödüyorsa, babanın faydalanacağı AGİ 2 çocuk için olacaktır.

Gelir İdaresi Başkanlığı bu hususta şu açıklamayı yapmaktadır:

– Çocuklar için asgari geçim indiriminden, boşanan eşlerden her ikisinin de çalışması durumunda nafakaya hükmedilen eşin,
– Çocuklar için nafaka ödenmesine karar verilmesine rağmen boşandığı eşi tarafından bu yükümlülüğün yerine getirilmemesinin belgelendirilmesi durumunda, çalışanın bu çocukları için,
asgari geçim indiriminden yararlanması mümkündür.

Dolayısıyla boşanan eşlerde baba nafaka ödemekle yükümlüyse ve bu yükümlülüğünü yerine getiriyorsa AGİ’yi baba alır. Ancak nafaka yükümlüsü baba, bu yükümlülüğünü yerine getirmiyorsa bu durumda anne AGİ’yi alabilir.

Boşanmış eşlerde nafaka yükümlülüğünü yerine getiren babanın çalışmaması ya da emekli olması durumunda AGİ’den anne yararlanabilir mi?

Gelir İdaresi’nin bu konudaki görüşü de şöyledir:

– Nafakaya hükmedilen ve bu yükümlülüğünü yerine getiren eşin çalışmaması veya emekli olması durumunda, diğer çalışan eşin çocukları için asgari geçim indiriminden yararlanması söz konusu değildir.

Dolayısıyla baba nafaka ödüyorsa, AGİ’den faydalanmasa da anne AGİ’yi alamaz.