Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, törendeki konuşmasında, 2023-2024 dönemini kapsayan Toplu İş Sözleşmesi Çerçeve Anlaşma Protokolünün 9 Mayıs 2023’te imzalandığını anımsattı.

Mayıs ayındaki sözleşmeyle işçilerin en düşük ücretinin 15 bin liraya yükseltildiğini hatırlatan Işıkhan, “Bu 15 bin lira ücretin üzerine 2023 yılı ilk 6 ayı için refah payı dahil olmak üzere yüzde 45 oranında zam yapılmış ve diğer kalemlerde de iyileştirmeler gerçekleştirilmişti. Bu dönemde işçi konfederasyonlarımız ve sendikalarımızın tam bir mutabakatıyla toplu iş sözleşmesini imza altına almıştık.” dedi.

Işıkhan, işçi konfederasyonlarının toplu iş sözleşmelerinin ücret dönemlerine ilişkin takvim farklılıklarından dolayı yeni bir ek protokol talebi kendilerine ilettiğini belirtti.

Toplu iş sözleşmelerinde başlangıç tarihlerinin, alınacak ücretin ve enflasyon farkının belirlenmesinde önemli bir etken olduğuna dikkati çeken Işıkhan, şöyle devam etti:

“Yıl içinde enflasyon oranlarının belirli aylarda farklılaşması, enflasyon farkının hesaplanması nedeniyle kamu işçilerinin farklı ücret artış almasına sebep olmaktadır. Bu nedenle ocak ayında kamu işçilerinin aldığı ücret artışlarının, yürürlük tarihi farklı dönemlerde olan kamu işçileriyle eşitlenmesine dair bir karar almış durumdayız. İşçi konfederasyonlarımızla yaklaşık bir aydır yürüttüğümüz çalışmalar neticesinde bu ek protokol ortaya çıkmıştır.”

Kamu işçilerine ocak 2024’te yapılan artıştan, süreleri henüz gelmeyen kamu işçilerinin de toplu sözleşme süreleri içinde yararlanmalarını sağladıklarını belirten Işıkhan, yeni dönem toplu iş sözleşmelerinde bir daha söz konusu farklılıkların olmaması için kamu işçileri toplu iş sözleşmelerinin yürürlük tarihinin 1 Ocak 2025 olması yönünde düzenleme yapılmasının da ek protokolle kararlaştırıldığını bildirdi.

Kamu çalışanlarının refahını Türkiye’nin refahı olarak gördüklerini vurgulayan Işıkhan, şunları kaydetti:

“Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın güçlü iradesiyle, her fırsatta defalarca dile getirdiği gibi, hiçbir vatandaşımızı enflasyona ezdirmeyeceğiz dedik, ezdirmedik. Hepimiz çok iyi biliyoruz ki alın teri, emek bizim için kutsaldır. Bu sebeple, ülkemiz adına taş üstüne taş koyan, kalkınmamızda ve büyümemizde emekleri olan işçilerimizin refahını kendi meselemiz olarak gördük. Bugünkü ek protokolümüzde de gereken tüm mali ve sosyal dengeleri korumaya azami hassasiyet gösterdik.”

– “Kaybın büyük bölümünü attığımız imza ile gideriyoruz”

TÜRK-İŞ Genel Başkanı Ergün Atalay da bir süredir Türkiye’nin çalışma hayatının gündeminde vergi ve taşeron konusunun olduğunu belirtti.

Basına kapalı yaklaşık 2 saat süren toplantının ardından Atalay, bakanlık girişinde basın mensuplarına açıklamada bulundu.
Atalay, kamudaki 700 binden fazla işçinin 2023-2024 dönemindeki mali ve sosyal haklarının belirlendiği Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Protokolü’nü mayıs ayında imzaladıklarını anımsattı.

Sözleşmeyle en düşük kamu işçisi ücretinin 15 bin liraya çıkarıldığını, 2023’ün ilk altı ayında refah payı dahil ücretlere yüzde 45, ikinci altı ayında yüzde 15 artış yapıldığını belirten Atalay, şöyle konuştu:

“O dönem güzel bir kamu sözleşmesi imzaladık ama aradan geçen süredeki enflasyondan kaynaklı sıkıntının bedelini ödüyoruz. Geldiğimiz noktada ortada bir ücret dengesizliği var. Çeyrek asırdır görmediğimiz bir sıkıntı söz konusu. Bir elektrik işçisiyle teknisyen arasında yaklaşık 18 bin lira ücret farklılığı var. Arkadaşlarımız işveren sendikası TÜHİS ile geçen hafta ve bugün görüştü. Bu konu, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığıyla ilgili. Toplantıda arkadaşlarımızın tamamı görüşlerini paylaştı.”

“Ocak ayına başka, mart ayına başka enflasyon çıkıyor”

Enflasyonun yüksek çıkması nedeniyle işyerlerinde ücret dengesinin ve iş barışının bozulduğunu savunan Atalay, “Sözleşmelerimiz ocak ayında başlayıp, şubat, mart, haziran, temmuz ve ağustos dönemlerinde başlayanlarla devam ediyor. Ocak ayına başka enflasyon oranı çıkıyor, şubat ayına başka, mart ayına başka bir enflasyon oranı çıkıyor.” dedi.

Kamudaki ücret dengesizliğinin bir an evvel çözülmesi gerektiğini dile getiren Atalay, şöyle devam etti:

“Sayın Bakan, bu hafta işveren sendikası TÜHİS ile görüşeceğini, önümüzdeki hafta bununla ilgili bize bilgi vereceğini dile getirdi. Bundan önceki gayrı resmi toplantıydı. Bu akşam kamu koordinasyon kuruluyla resmi toplantı yaptık. Ücretlerimiz öyle eridi ki. TÜİK’e göre enflasyon yüzde 65 civarında. Pazara ve raflara baktığınız zaman yüzde 90’ların üzerinde. Haklı talebimize bir an evvel müspet bir cevap bekliyoruz. Bize nefes aldıracak bir düzenleme yapsınlar. Sözleşme başlangıcını da ocak ayına çeksinler.”

Bu kapsamda, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 2’nci maddesinin ikinci fıkrasına “ğ” bendinden sonra gelmek üzere, “13/1/1943 tarihli ve 4357 Sayılı Hususi İdarelerden Maaş Alan İlkokul Öğretmenlerinin Kadrolarına, Terfi, Taltif ve Cezalandırılmalarına ve Bu Öğretmenler İçin Teşkil Edilecek Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı ile Yapı Sandığına ve Öğretmenlerin Alacaklarına Dair Kanun ile Milli Eğitim Bakanlığına bağlı olarak kurulan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı (İLKSAN) ile İLKSAN’a bağlı veya ait işletme veya iştiraklerine yapılacak alımlar” maddesi eklendi.

Buna göre, Milli Eğitim Bakanlığı, İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Genel Müdürlüğü (İLKSAN), yönetmelik hükümlerinden istisna tutulan kamu kurum ve kuruluşları arasına alındı.

Bununla birlikte İLKSAN Genel Müdürlüğü ile İLKSAN Genel Müdürlüğüne bağlı veya ait olan işletme veya iştiraklerine yapılacak işçi alımlarının İŞ-KUR’a bildirilmesi zorunlu olacak, İLKSAN ile İLKSAN’a bağlı veya ait işletme veya iştiraklere yapılacak işçi alımlarına ilişkin ilanlar, İŞ-KUR internet sitesinde yayınlanacak ve İLKSAN Genel Müdürlüğünce uygun görülen iletişim araçları ile kamuoyuna duyurulacak.

YSK, istifa etmesi gereken meslek grupları olarak şunları saydı;

• Hâkimler ve savcılar,
• Yüksek yargı organları mensupları,
• Yüksek öğretim kurumlarındaki öğretim elemanları,
• Yükseköğretim Kurulu, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu üyeleri,
• Kamu kurumu ve kuruluşlarının memur statüsündeki görevlileri ile yaptıkları hizmet bakımından işçi niteliği taşımayan diğer kamu görevlileri,
• Subay ile astsubaylar,
• Siyasi partilerin il, ilçe yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile
• Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile sendikalar, kamu bankaları ile üst birliklerin ve bunların üst kuruluşlarının ve katıldıkları teşebbüs veya ortaklıkların yönetim ve denetim kurullarında görev alanların,

YSK, kararında yukarıda sayılan meslek grubu mensuplarının en geç 1 Aralık Cuma günü mesai bitimine kadar istifa etmelerinin gerektiğine dikkat çekerken, istifa edecekler arasında “yaptıkları hizmet bakımından işçi niteliği taşımayan diğer kamu görevlileri” tanımına yer verdi.

Buna göre “işçi niteliği taşıyanlar” aday olmak isterlerse istifa etmeleri gerekmiyor. Dolayısıyla belediye başkanı, belediye meclis üyesi, muhtar veya ihtiyar heyeti adayı olmak isteyen işçiler, çalışırken adaylık başvurusu yapabilecekler.

Kamu Çerçeve Protokolü ortak talep metni TÜRK-İŞ Konfederasyonu adına; Genel Mali Sekreter Ramazan AĞAR ile Genel Teşkilatlandırma Sekreteri Eyüp ALEMDAR tarafından iletilirken, HAK-İŞ Konfederasyonu adına Genel Başkan Yardımcıları Yunus DEĞİRMENCİ ile Dr. Osman YILDIZ tarafından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile TUHİS’e iletildi.

2023-2024 yılı Kamu Kesimi Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolü ortak teklifinin temel maddelerini içeren ve üzerinde müzakerelerinin sürdürüldüğü ortak teklifin metni şöyle:

2023-2024 YILI KAMU KESİMİ TOPLU İŞ SÖZLEŞMELERİ TÜRK-İŞ ve HAK-İŞ ORTAK TEKLİFİ

I. TABAN ÜCRET

Toplu iş sözleşmelerinin yürürlük başlangıç tarihinde aylık brüt çıplak ücretleri; 15.000 TL’nin altında olan işçilerin aylık brüt çıplak ücretleri 15.000 TL’ye çekilmiştir.

II. REFAH PAYI

İşçilerin ücretleri birinci fıkradaki taban ücrete çekildikten sonra bütün ücretlere %15 (On beş) oranında refah payı ilave edilecektir.

III. ÜCRET ZAMLARI
a) Birinci Yıl Birinci Altı Ay Zammı:

İşçilerin ücretleri (I) fıkradaki taban ücrete çekildikten ve (II) fıkradaki refah payı ilave edildikten sonra, toplu iş sözleşmesinin yürürlük başlangıç tarihindeki (aylık/günlük/saatlik) brüt çıplak ücretlerine, yürürlük başlangıç tarihinden geçerli olmak üzere birinci altı ay için yüzde 45 (kırkbeş) oranında zam yapılacaktır.

b) Birinci Yıl İkinci Altı Ay Zammı:

İşçilerin 01.07.2023 tarihinde aldıkları brüt çıplak ücretlerine (aylık/günlük/saatlik), birinci yıl ikinci altı ayının birinci gününden geçerli olmak üzere Türkiye İstatistik Kurumunun 2003—100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Türkiye Geneli, Haziran 2023 indeks sayısının Aralık 2022 indeks sayısına değişim oranının % 5 (Beş) fazlası oranında zam yapılacaktır.

c) İkinci Yıl Birinci Altı Ay Zammı:

İşçilerin 01.01.2024 tarihinde aldıkları brüt çıplak ücretlerine (aylık/günlük/saatlik), ikinci yıl birinci altı ayının birinci gününden geçerli olmak üzere Türkiye İstatistik Kurumunun 2003—100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Türkiye Geneli, Aralık 2023 indeks sayısının Haziran 2023 sayısına değişim oranının % 5 (Beş) fazlası oranında zam yapılacaktır.

d) İkinci Yıl İkinci Altı Ay Zammı:

İşçilerin 01.07.2024 tarihinde aldıkları brüt çıplak ücretlerine (aylık/günlük/saatlik), ikinci yıl ikinci altı ayının birinci gününden geçerli olmak üzere Türkiye İstatistik Kurumunun 2003—100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Türkiye Geneli, Haziran 2024 indeks sayısının Aralık 2023 sayısına değişim oranının % 5 (Beş) fazlası oranında zam yapılacaktır.

NOT: Yukarıda belirlenen zam oranları 01.01.2023 yürürlük süreli toplu iş sözleşmeleri içindir. Her toplu iş sözleşmesinin yürürlük başlangıç süresi esas alınarak madde metinleri ayrıca düzenlenecektir.

1. İKRAMİYE

Toplu iş sözleşmelerinde 6772 sayılı kanuna göre ödenen ilave tediye, kapsamdaki tüm işçilere
(Belediye şirketleri ve il özel idare şirketleri dahil) ödenir. İş bu ilave tediye dışında işçilere toplu iş
sözleşmesi ile ödenen ikramiye gün sayısı 60 günden az olan işyerlerinde ikramiye gün sayısı 60 güne tamamlanacaktır.

2. SOSYAL YARDIMLAR

Toplu iş sözleşmeleri kapsamındaki işçilere; sosyal yardım olarak 2023 yılı için Net 2.500 TL/Ay, 2024 yılı için Net 3.500 TL/Ay olarak ödenecektir.

3. EK ÖDEME

Toplu iş sözleşmeleri kapsamındaki işçilere; her yıl Mayıs ayında Net 4.000 TL tutarında “ek ödeme” yapılır. Bu tutar, 2023 yılı Kamu Çerçeve Anlaşma Protokolü ile belirlenen ücret zamları oranında ve ücretin zamlandığı tarih itibariyle arttırılarak ödenir. İlk defa toplu iş sözleşmesi imzalanan işyerlerinde de aynı tutarda ödeme yapılır.

4. HAFTALIK ÇALIŞMA SÜRESİ ve FİİLİ ÇALIŞMA SÜRESİ

Kamu işyerlerinde haftalık çalışma süresi 40 saat olarak uygulanır. Fiili çalışmaya bağlı yapılan ödemeler (iş primi ile yemek ve yol yardımı vb.) aylığa dönüştürülerek düzenli olarak ödenir.

5. FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİ

Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin % 70 fazlasıyla ödenir. Resmi ve dini bayramlar ile genel tatil günlerinde yaptırılan fazla mesailerden günlük normal çalışma süresini geçen kısmı % 200 zamlı olarak ödenir. Mevcut uygulamanın bu oranların üzerinde olması durumunda yüksek olan oranlar uygulanır.

6. KIDEM TAZMİNATI

Bütün işçilere çalıştıkları her tam yıl için 35 günlük ücret tutarında kıdem tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır. Mevcut uygulamanın bu miktarın üzerinde olması durumunda yüksek olan uygulanır.

7. MAKTU ÖDEMELER

Maktu ödemeler adı altında sosyal yardım taleplerimiz protokol kapsamında karara bağlanacaktır.

8. İŞİN GEREKTİRDİĞİ BELGELER

İşçilerin görev tanımlarındaki işleri yapmaları için gerekli olan tüm sertifika ve belge maliyetleri ile gerekli olan izinler işverence karşılanır.

9. İŞYERİNE/İŞLETMEYE ÖZGÜ SORUNLAR

İşyeri/işletme/işkoluna özgü idari ve mali konular (yatay ve dikey skaladaki farkın ayarlanması, iş riski ve sorumluluk zammı, yıpranma-üretim-kampanya primi, işyerindeki günlük yevmiye farklılığı vb.) ile çalışma şartları sorunları, toplu iş sözleşmelerinin tarafları arasında görüşülerek sonuca bağlanır.

Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışmakta olan veya naklen/açıktan atanarak ya da kanunla geçiş yapan işçilerin toplu iş sözleşmelerinden doğan her türlü hak ve menfaatleri (intibakın) gittikleri işyerlerindeki benzer işçilerin seviyesine, geldikleri işyerlerindeki hizmet yılları emsal alınarak getirilir.

10. 696 SAYILI KHK KAPSAMI DIŞINDA BIRAKILAN TÜM KAMU ALT İŞVEREN (TAŞERON) İŞÇİLERİNİN DAİMİ KADROYA GEÇİRİLMESİ

696 sayılı KHK kapsamı dışında bırakılan tüm kamu alt işveren (taşeron) işçilerinin Kamu Kurum ve
Kuruluşlarında istihdam edilmesi ile ilgili çalışmalar ivedilikle sonuçlandırılacaktır.

11. GEÇİCİ İŞÇİLER

Kamu kurum ve kuruluşlarında çalıştırılan geçici işçilerin daimî işçi kadrolarına geçirilmesi yönünde
gerekli yasal düzenleme ivedilikle yapılacaktır.

12. 696 SAYILI KHK İLE KADROYA GEÇEN İŞÇİLERİN ÖZLÜK HAKLARI

İşçilerin iş ve işyeri değişikliği ile özlük hakları (hastalık, engellilik, sağlık, eş durumu vb. zorunlu
nedenler) konularında mevcut mevzuattaki sınırlandırıcı hükümlerin kaldırılması çalışmaları ivedilikle sonuçlandırılacaktır.

İşçilerin kadroda belirtilen iş unvanları ile fiilen yaptıkları işler dikkate alınarak iş/görev tanımları toplu iş sözleşmesinin eki olarak ilave edilir. İşçilerin fiilen yaptıkları iş ile SGK’ya bildirilen meslek kodları uyumlu hale getirilecektir. Bu kapsamda kadroya geçirilen işçilerin emeklilik/ yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazandıkları tarihe kadar çalışmalarına ilişkin sınırlandırıcı hükmün kaldırılması için yasal düzenleme yapılacaktır.

13. YETKİ UYUŞMAZLIĞI DEVAM EDEN İŞYERLERİ

Yetki uyuşmazlığı devam eden işyerlerinde çalışan işçilere işbu “Çerçeve Anlaşma Protokolü” ile
belirlenen ücret zamları, avans niteliğinde uygulanır. İmzalanacak olan toplu iş sözleşmesi farklarından mahsup edilir.

14. FARKLARIN ÖDENME ZAMANI

a) Toplu iş sözleşmelerinin yürürlük tarihi ile imza tarihi arasında oluşacak ücret ve diğer tüm
ödemelere ilişkin farklar kurumların bütçe imkânları göz önüne alınarak geciktirilmeden ödenecektir.
b) 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 127nci maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnameye eklenen geçici 23 üncü madde kapsamında sürekli işçi kadrolarına geçirilen işçiler ile işe ilk defa alınan işçilere işverence yapılan ödemeler ile yeni dönem de imzalanacak olan toplu iş sözleşmesi ile yapılacak olan ödemeler mükerrerliğe yer vermeyecek şekilde mukayese edilerek mahsuplaşma işlemi yapılacaktır. Bu işlem sonucunda işçi lehine fark doğması halinde oluşan farklar, kurumun bütçe imkânları göz önüne alınarak gecikmeden ödenecektir. Yeni dönem toplu iş sözleşmelerinde düzenlenmeyen herhangi bir ödeme veya uygulama varsa bu ödeme veya uygulamaya yeni toplu iş sözleşmesinin imza tarihinden itibaren son verilecektir.

15. GELİR VERGİSİ DÜZENLEMESİ

Gelir vergisi yükünü hafifletmeye yönelik olarak ücretlerdeki gelir vergisinin %15’i aşması halinde aşan kısım işveren tarafından karşılanır.

16. GÜVENLİK GÖREVLİLERİNİN İŞ GÜVENCESİ

Güvenlik görevlisinin, yüz kızartıcı suçlar hariç, ceza alması durumunda, işveren uygun göreceği bir başka göreve geçirir. Sağlık sorunları nedeniyle görevini yapamayacak duruma gelirse, başka bir işte çalıştırılmasına devam edilir.

TÜRK-İŞ ve HAK-İŞ Konfederasyonlarının ortaklaşa hazırladığı 2023-2024 yıllarını kapsayan Ortak Talep Metni aşağıda yer almaktadır.

Kamu çalışanlarına, özellikle emekliliklerinde fayda sağlayacak 3600 ek gösterge düzenlemesiyle yeni haklar verdiklerini anımsatan Bilgin, sözleşmeli kamu personelinin de kadroya geçirildiğini kaydetti.

Asgari ücreti vergi dışı bırakarak tarihsel bir adım attıklarını ifade eden Bilgin, şöyle konuştu:

“Bununla sadece asgari ücret alan işçilerin ücretleri vergi dışında kalmadı, bütün çalışanların asgari ücret kadar olan ücretlerine de bunu uyguladık. Dolayısıyla emekçiler, asgari ücret kadar olan gelirlerinden vergi alınmayan bir dönemi yaşamaya başladı. Bu onların hakkıydı, bu hakkı onlara teslim ettik. Kamuda geçici işçiler sorunu vardı. Geçici işçiler sorununu çözmek üzere önemli bir adım attık. Onu Meclis’e intikal ettirdik. Kamu işçileriyle ilgili sürdürdüğümüz toplu iş sözleşmesi çerçeve protokolü çalışmamız başlamıştı. Deprem nedeniyle onu askıya aldık ama hiçbir hak kaybı olmayacak şekilde bunu da gerçekleştireceğiz.”

“Toplum Yararına Çalışma Programı’nı 50 bin kişiye kadar çıkartmayı planlıyoruz”

Enflasyonun tahribatını en fazla ücretlilerin hissettiğini dile getiren Bilgin, şunları kaydetti:

“Ücretlileri ve emekçileri korumak için sosyal politika tedbirleri ortaya koymak bizim bu süreçlerde birincil görevimiz. Bu tedbirler arasında da ilk sıralarda, toplu iş sözleşmesi ve asgari ücret mekanizması geliyor. Depremin ardından da aynı şekilde sosyal politika uygulamalarını arka arkaya devreye soktuk. Önce kısa çalışma ödeneğini bir kalkan olarak uygulamaya başladık. Kısa çalışma ödeneğine şartları tutmayanlar için nakdi ücret desteği imkanını başlattık. Yine bölgede işsiz olan ailelerin çalışmak isteyen bireylerine asgari ücret düzeyinde bir gelir sağlayan Toplum Yararına Çalışma Programı’nı (TYP) uygulamaya koyduk. Bir ay içerisinde yaklaşık 25 bin kişi kapsayan bu uygulamayı 50 bin aileye kadar çıkartmayı planlıyoruz. Bunu program haline getirdik.”

 “Taşeron işçilerin kadro beklentisi devam ediyor”

TÜRK-İŞ Genel Başkanı Ergün Atalay da geçici işçilerin kadroya alınmasıyla ilgili yasal sürecin başlamasından memnuniyet duyduklarını söyledi.

Kapsam dışında kalan taşeron işçilerin kadro sorunun devam ettiğini belirten Atalay, “Çalışma hayatıyla ilgili taleplerimizin tamamına yakını halloldu. KİT’lerdeki taşeronlar ile kamuda kapsam dışında kalan taşeron işçilerin kadro beklentisi devam ediyor.” dedi.

İşçi, işsiz ve emeklilerin toplumun yaklaşık yüzde 60’ını oluşturduğuna dikkati çeken Atalay, “TÜRK-İŞ’in üye sayısı birçok partinin üye sayısında fazla ama kimse bize bir şey sormuyor. Bunun kabahati, işçiler olarak bizde. Biz sorunlarımızı çözmek için hep ağlayacak mıyız? Biz toplumun yüzde 60’ıyız ama Mecliste üç tane işçi yok. Bunun kabahatlisi de biziz. Biz, emeğimizden yana olmak durumundayız. Biz bunu yapamazsak ağlamaya devam ederiz.”

Hatırlarsanız daha önce 696 sayılı KHK ile taşerondan kadroya geçen işçilerin endişe ettiği konulardan biri EYT düzenlemesi sonrasında emekliliği hak etmeleri neticesinde işlerinden zorunlu olarak çıkarılıp çıkarılmama durumu idi. Zira, 696 sayılı KHK’da kadroya geçme koşulları arasında “Bunların istihdam süreleri hiçbir şekilde sosyal güvenlik kurumlarından emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazandıkları tarihi geçemez.” şeklinde bir hüküm bulunmaktaydı.

Neyse ki bu sıkıntılı konu EYT düzenlemesinde unutulmadı ve yukarıdaki KHK hükmü ortadan kaldırıldı ve bu sorun çözüldü.

Şimdi ise bir başka konu gündemde. 696 sayılı KHK ile taşerondan kadroya geçen işçiler, EYT kapsamında işten ayrıldıktan 30 gün sonra başvurmaları halinde, SGDP’ye (Sosyal Güvenlik Destek Primine) tabi olarak, belediye şirketlerinde emekli maaşı alarak çalışmaya devam edebilir mi?

Öncelikle EYT düzenlemesine bir bakalım:

“GEÇİCİ MADDE 95- Bu maddenin yürürlük tarihinden sonra aylık bağlanması için talepte bulunanlardan 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi, 1479 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesinin ikinci fıkrası, 2925 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi ve 5434 sayılı Kanunun geçici 205 inci maddesi hükümlerine göre yaşlılık veya emekli aylığı bağlanacak olanlar, söz konusu hükümlerde yaş dışındaki diğer şartları taşımaları halinde yaşlılık veya emekli aylığından yararlanırlar. Bu fıkra esas alınarak geriye dönük herhangi bir ödeme yapılmaz ve geriye dönük hak talep edilemez.

Birinci fıkra kapsamında yaşlılık veya emekli aylığı talebinde bulunarak ilk defa yaşlılık veya emekli aylığı bağlananlardan, yaşlılık veya emekli aylığı talebi nedeniyle işten ayrılış bildirgesi verilenlerin işten ayrılış tarihini takip eden 30 gün içerisinde en son çalışılan özel sektör işyerinde sosyal güvenlik destek primine tabi çalışmaya başlamaları halinde, sosyal güvenlik destek primine tabi çalışılmaya başlandığı tarihten itibaren bu Kanunun geçici 14 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sosyal güvenlik destek primi işveren hissesinin beş puanlık kısmına isabet eden tutar Hazinece karşılanır. Sosyal güvenlik destek primi işveren hissesi indiriminden yararlanılan sigortalının işten ayrılması halinde, söz konusu sigortalıdan dolayı bu indirimden tekrar yararlanılamaz. Bu fıkrada yer alan indirimden, bu Kanunun 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde yer alan diğer şartlar sağlanmak kaydıyla yararlanılır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ile Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirlenir.”

Düzenlemenin birinci fıkrasında yaş dışındaki şartların sağlanması durumunda (ilk sigortalılık tarihi, sigortalılık süresi, toplam prim gün sayısı…) emekli aylığından yararlanılacağı ifade ediliyor ki EYT düzenlemesi dediğimiz esas düzenleme budur.

İkinci fıkrasında ise EYT kapsamında ilk kez emekli aylığı bağlanacak olanların işten ayrılmalarını takip eden 30 (otuz) gün içinde en son çalıştığı özel sektör işyerinde SGDP’ye tabi olarak çalışmaya başlamaları halinde SGDP işveren hissesininden (%22,5) beş puanlık kısmı Hazinece karşılanır diyor. Yani EYT sonrası emekli olan çalışanları sebebiyle mağdur olan işverenlerin (kıdem tazminatı ve diğer toplu ödemeler ve tecrübeli eleman kayıpları… vs.) işverenlerin yükünü bir nebze hafifletmek amacıyla yapılan bir düzenleme diyebiliriz.

Yukarıda ifade edilen 5 (beş) puanlık Hazine indirimi bu şekilde emekli olup, tekrar işe başlayan işçilere ilk kez Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) ödeyecek olan özel sektör işyerlerine ve işverenlerine yönelik bir düzenlemedir. Zaten “…en son çalışılan özel sektör işyerinde…” şeklinde belirtilmiştir.

Belediye Şirketleri Kamu Kurumu mudur? Özel Sektör İşyeri midir?

Bu sorunun cevabının aslında Kime göre? ve Neye göre? diyerek cevabın biraz karışık olduğunu baştan ifade edebiliriz.

Öncelikle Belediye şirketleri, bağımsız bütçeli ve özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren tüzel kişiliklerdir. Bunlar Türk Ticaret Kanunu hükümlerine tabi sermaye şirketleri olup, bağlı bulundukları belediyelerin tüzel kişiliğinden ayrı ve bağımsız özel hukuk tüzel kişilerdir.

Belediye şirketleri anonim ve limited şirket şeklinde kurulmaları sebebiyle ticaret şirketidir ve Türk Ticaret Kanununa göre “Tacir” kabul edilirler. Tıpkı bir süpermarket, benzinlik, giyim mağazasının tabi olduğu gibi aynı hükümlere tabidir.

Belediyelerin kurdukları veya ortak oldukları bu şirketlere, kamu tüzel kişiliği kazandıran herhangi bir Kanun hükmü yoktur. Bunlara kamusal yetki ve ayrıcalıklar da tanınmamıştır.

Bu şirketlerin çalışanları 657’ye tabi değil, 4857 sayılı İş Kanunu’na tabidir.

Danıştay, belediye şirketlerinin kamu kurumu değil özel hukuk tüzel kişileri olduğunu ifade etmiş ve belediye şirket çalışanlarının aylık ve yolluklarının özel hukuk hükümlerine göre belirlenmesi gerektiği ve bunların 3659 sayılı Kanun ve 6245 sayılı Harcırah Kanunu kapsamında olmadıklarına karar vermiştir.

Belediye şirket işçilerine 6772 sayılı Kanun kapsamında 52 günlük İlave Tediye ödenmemektedir.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2017 yılına kadar belediye şirket işçilerinin ilave tediye alabileceğine karar verirken, 22. ve 9. Hukuk Dairesi 2017 yılında bu içtihattan vazgeçerek belediye şirketlerini ‘özel şirket’ olarak kabul etmiş ve buna dayanarak belediye şirket işçilerini ilave tediye kapsamı dışında tutmuştur.

Görüleceği üzere Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay… ve ilgili Kanun ve mevzuat hükümleri Belediye şirketlerinin “özel şirket” statüsünde olduğunu açıkça gösteriyor.

Buna göre EYT ile emeklilik hakkı kazanan 696 KHK’lı belediye şirket işçilerinin, tıpkı diğer özel şirketlerde olduğu gibi emekliği aylığı alarak çalışması gayet mümkün görünüyor. Ama maalesef fiili uygulamada buna pek imkân yok.

Emekli Aylığı Alanlar Bu Aylıkları Kesilmeksizin Kamu Kurumlarında Çalışamazlar

5535 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 30 uncu maddesinde;

“Cumhurbaşkanı tarafından (…)(3) atanan veya görevlendirilenler, Türkiye Büyük Millet Meclisince yapılan seçimler sonucunda görev verilenler ile yükseköğretim kurumlarının öğretim üyeliklerine ve Sağlık Bakanlığının tabip ve uzman tabip kadrolarına yapılacak atamalar hariç olmak üzere, herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılık aylığı alanlar, genel bütçeye dahil dairelerin, katma bütçeli idarelerin, döner sermayelerin, kefalet sandıklarının, sosyal güvenlik kurumlarının ve bütçeden yardım alan kuruluşların kadrolarına açıktan atanamazlar. Diğer kanunların bu fıkraya aykırı hükümleri uygulanmaz.

Herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılık aylığı alanlar bu aylıkları kesilmeksizin; genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, döner sermayeler, fonlar, belediyeler, il özel idareleri, belediyeler ve il özel idareleri tarafından kurulan birlik ve işletmeler, sosyal güvenlik kurumları, bütçeden yardım alan kuruluşlar ile özel kanunla kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşları, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bunların bağlı ortaklıkları ile müessese ve işletmelerinde ve sermayesinin %50’sinden fazlası kamuya ait olan diğer ortaklıklarda herhangi bir kadro, pozisyon veya görevde çalıştırılamaz ve görev yapamazlar.

Diğer kanunların emeklilik veya yaşlılık aylığı almakta iken emeklilik veya yaşlılık aylıkları ve/veya diğer tazminatları kesilmeksizin atanmaya, çalıştırılmaya veya görevlendirilmeye izin veren hükümleri ile 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun ek 11 inci maddesine göre 1.1.2005 tarihinden önce alınmış Bakanlar Kurulu kararları uygulanmaz.”

Hükümleri yer almaktadır. Ancak yine ifade edelim söz konusu madde kamu kurumlarında çalışanları ilgilendiriyor. Özel sektör iş yerlerinde SGDP’ye tabi olarak çalışmaya devam edilebiliyor.

Sosyal Güvenlik Kurumu Belediye Şirketlerini Kamu Kurumu Sayıyor

Evet. Yukarıda anlattığımız AYM, Yargıtay, Danıştay… ve çok sayıda yargı kararlarına göre kamu kurumu sayılmayan ve bu nedenle en basitinden işçilerine İlave Tediye ödemesi yapamayan belediye şirketleri, SGK’ya göre kamu kurumu statüsünde kabul ediliyor.

Belediye şirketleri bu nedenle SGK tarafından özel sektör işyerlerine uygulanan destek ve indirimlerden faydalanamıyor.

Sosyal Güvenlik Kurumu ve Maliye Bakanlığı;

5335 sayılı Kanunun 30’ncu maddesinde bahsedilen,

“Herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılık aylığı alanlar bu aylıkları kesilmeksizin; genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, döner sermayeler, fonlar, belediyeler, il özel idareleri, belediyeler ve il özel idareleri tarafından kurulan birlik ve işletmeler, sosyal güvenlik kurumları, bütçeden yardım alan kuruluşlar ile özel kanunla kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşları, kamu iktisadî teşebbüsleri ve bunların bağlı ortaklıkları ile müessese ve işletmelerinde ve sermayesinin % 50’sinden fazlası kamuya ait olan diğer ortaklıklarda herhangi bir kadro, pozisyon veya görevde çalıştırılamaz ve görev yapamazlar”

Kamu kurumları arasında Belediye Şirketlerinin de yer aldığını düşünüyor ve 01/01/2005 tarihinden sonra Belediye şirketlerinde çalışan (sonradan ayrılanlar dahil) personellere varsa aynı dönemde ödenen emekli maaşlarını yasal faizleri ile birlikte geriye dönük tahsil etmektedir.

SONUÇ olarak Yargı ve içtihat kararları öyle demese de Sosyal Güvenlik Kurumu ve Maliye Bakanlığı belediye şirketlerini özel sektör değil kamu işyeri olarak kabul etmektedir. Uzun yıllardır da bu konudaki görüş ve uygulamaları değişmemiştir. Bu durumda EYT ile emekli maaşı bağlanan işçilerin tekrar Belediye şirketlerinde işe başlaması durumunda emekli aylığının kesilmesi gerekmektedir.

https://www.kamuiscileri.net/yargitaydan-belediye-sirket-iscilerini-uzecek-ilave-tediye-karari

Bilindiği üzere; taşerondan kadroya geçen işçilerin, emekliliği hak ettikleri tarih itibariyle emekliye sevk edilmeleri 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin (KHK) amir hükmüydü.

KHK’daki söz konusu düzenleme şu şekilde:

“Sürekli  işçi kadrolarına geçirilenler, birinci fıkrada öngörülen şartları taşıdıkları sürece ve çalıştırıldıkları teşkilat ve birimde geçiş işlemi yapılmadan önceki ihale sözleşmesi kapsamındaki hizmetleri yürütmek üzere istihdam edilebilir. Bunların istihdam süreleri hiçbir şekilde  sosyal güvenlik kurumlarından emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazandıkları tarihi geçemez.”  

Bu nedenle kamu kurumları, çalıştırdıkları 696 KHK’lı işçilerini bu hüküm çerçevesinde, emekliliği hak ettikleri tarih itibariyle emekli ediyorlardı. Yapılan EYT düzenlemesiyle birlikte 696 sayılı KHK ile taşerondan kadroya geçirilen kamu işçilerinin zorunlu emekliliği kaldırıldı.

Emeklilikte yaşa takılanlarla ( EYT) ilgili düzenlemeleri içeren SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU İLE 375 SAYILI KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN’ un  2.Maddesine göre;

MADDE 2- 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 23 üncü maddesinin beşinci fıkrasının ikinci cümlesi ile geçici 24 üncü maddesinin birinci fıkrasının dördüncü cümlesi yürürlükten kaldırılmıştır.

 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 23 üncü maddesinin beşinci fıkrasının ikinci cümlesi; (Mülga cümle:1/3/2023-7438/2 md.)

Geçici 24 üncü maddesinin birinci fıkrasının dördüncü cümlesi; (Mülga cümle:1/3/2023-7438/2 md.)

EYT düzenlemesiyle birlikte 696 sayılı KHK ile taşerondan kadroya geçirilen kamu işçilerinin zorunlu emekliliği kaldırılmış olup, emeklilik hakkını kazanmış olanlar bu tarihten itibaren kurumları tarafından emeklilik nedeniyle işten çıkarılamayacaklar.

Sözleşmeye dair talepleri oluşturmak için bünyesinde TÜRK-İŞ Genel Mali Sekreteri ve YOL-İŞ Genel Başkanı Ramazan Ağar başkanlığında Kamu Koordinasyon Kurulu oluşturan ve üç kez toplanan TÜRK-İŞ, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına sunulacak ortak bir taslak metin için de HAK-İŞ ile görüşmelerini sürdürüyor.

TÜRK-İŞ bünyesindeki Kamu Koordinasyon Kurulu, kamu işçilerinin ücretlerine 2023-2025 döneminde yapılacak zammın belirleneceği Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Protokolü’ne ilişkin talepleri neticelendirmek için yarın bir kez daha toplanacak.

Bu toplantının ardından son şekli verilecek olan kamu işçisinin zam talebini içeren metin, hafta başı itibarıyla Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına sunulacak.

“Uzlaşıyla imzalanmasını istiyoruz”

TÜRK-İŞ Genel Mali Sekreteri Ağar, AA muhabirine yaptığı açıklamada, 2021’de imzaladıkları protokol kapsamındaki sözleşmelerin bir bölümünün süresinin ocak ayında sona erdiğini, geri kalanının ise mart ayında biteceğini söyledi.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına sunacakları taleplerin büyük bir bölümünü belirlediklerini, kalanları da en kısa sürede tamamlayacaklarını belirten Ağar, şunları kaydetti:

“Bakanlığa sunacağımız ortak metne son şeklini vermek için HAK-İŞ ile de temas halindeyiz. Bu kapsamda iki kez bir araya geldik. Faydalı ve verimli bir süreç oldu. Bu hafta bitmeden mali ve sosyal hakları içeren taleplerimizi netleştireceğiz. Ardından metni, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına sunacağız. Sözleşmelerin bir kısmının süresinin de dolduğu göz önünde bulundurularak, anlaşmanın bir an evvel uzlaşıyla imzalanmasını istiyoruz.”

Memurların sözleşmesini de yakından ilgilendiriyor

Öte yandan, yaklaşık 3,5 milyon memur ile 2,5 milyon memur emeklisinin maaşlarına yapılacak zam oranının belirleneceği 2024-2025 yıllarını kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşme görüşmeleri, 1 Ağustos itibarıyla başlayacak.

Bu doğrultuda, kamu işçilerini ilgilendiren 2023 Yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Protokolü, memurların toplu sözleşmesi başta olmak üzere özel sektörde imzalanacak toplu iş sözleşmelerinin çerçevelerinin belirlemesi açısından da önem taşıyor.

Buna göre Yönetmeliğin 12 nci maddesinin 3 üncü fıkrasında yer alan “temizlik hizmetleri, güvenlik ve koruma hizmetleri ile bakım ve onarım hizmetleri için yapılacak alımlar hariç olmak üzere” ibaresi yürürlükten kaldırılmıştır.

Yapılan değişiklik sonrasında kamu kurum ve kuruluşlarının kuraya tabi işgücü taleplerinde, işe alınacak işçiler sadece noter kurasıyla da belirlenebilecektir. Önceki düzenlemeye göre temizlik hizmetleri, güvenlik ve koruma hizmetleri ile bakım ve onarım hizmetleri için yapılacak alımlar kura usulünün dışında tutulabilmekteydi.

Daha açık ifadeyle KPSS şartı aranmadan yapılan kura sonrasında belirlenen listeler tekrar sözlü sınava tabi tutulmadan doğrudan alım yapılabilecektir. Yönetmeliğe göre bu durum zorunlu olmamakla birlikte buna imkan sağlanmıştır. Önceki düzenlemeye göre temizlik hizmetleri, güvenlik ve koruma hizmetleri ile bakım ve onarım hizmetleri için yapılacak alımları noter kurası sonrasında sözlü sınava tabi tutulmaktaydı.

Doğrudan noter kurası ile alım yapmak isteyen kamu kurumları için mezkur Yönetmelikte geçici maddeler ile düzenleme yapılmaktaydı. Örneğin Tarım ve Orman Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü gibi kurumlar Yönetmeliğe geçici madde koydurarak belirli sürelerle doğrudan noter kurasıyla işçi alınmasını sağlamaktaydılar. Yapılan düzenleme sonrasında tüm kamu kurumları geçici madde düzenlemesi yapmadan benzer şekilde kura ile işçi alımı yapabileceklerdir.

Yapılan değişiklik sonrasında madde metnine aşağıdaki yer verilmiştir:

Kura usulüne tabi taleplerle ilgili aday listelerinin belirlenmesi

MADDE 12 – (1) (Değişik:RG-9/11/2018-30590-C.K.-322/8 md.) Kamu kurum ve kuruluşlarınca, ortaöğretim ve daha alt eğitim düzeyinde istihdam edilecek işçilerle, temizlik hizmetlerinde, güvenlik ve koruma hizmetlerinde, bakım ve onarım hizmetlerinde, eğitim şartı aranmaksızın kömür ve maden işletmelerinin yeraltı işlerinde çalıştırılacak işçilerle ilgili listeler, başvuranlar arasından çekilecek kura ile belirlenir. Kura çekimi, talebi veren kamu kurum ve kuruluşu tarafından iş ilanında belirtilen gün, saat ve adreste noter huzurunda yapılır. Adaylar, istemeleri halinde kura çekimini izleyebilir.

(2) Kamu kurum ve kuruluşlarınca, sınava alınacak asıl adayların listesi;

a) Kurumun gönderdiği ve talep şartlarına uyan başvuru sahiplerinin tamamının yer aldığı listeler esas alınmak suretiyle, açık iş sayısının dört katı,

b) Kurumun gönderdiği ve talep şartlarına uyan öncelik hakkına sahip olarak başvuranların tamamının yer aldığı listeler esas alınmak suretiyle, açık iş sayısının dört katı, olarak kura çekimi sonucu belirlenir. Kura ile ayrıca, aynı sayıda yedek adayın isimlerini kapsayan bir liste oluşturulur. 5 inci maddenin birinci fıkrasının (c) bendinde belirtilenlerden talep şartlarına uygun adaylardan başvuranların tamamı öncelik hakkı sahiplerine ilişkin listelere dahil edilir.

(3) (Ek: 3/4/2015-2015/7525 K.) Ancak (çıkarılan ifade: (temizlik hizmetleri, güvenlik ve koruma hizmetleri ile bakım ve onarım hizmetleri için yapılacak alımlar hariç olmak üzere) kamu kurum ve kuruluşlarının kuraya tabi işgücü taleplerinde, işe alınacak işçiler sadece noter kurasıyla da belirlenebilir. Bu durumda, öncelikliler de dahil olmak üzere talep şartlarına uygun tüm başvuru sahipleri arasından açık iş sayısı kadar asıl ve ihtiyaç duyulacak sayıda yedek, doğrudan kurayla belirlenir.

(4) Kuraya tabi engelli taleplerine eğitim durumlarına bakılmaksızın zihinsel engelliler de istemeleri halinde başvurabilir.

Resmi Gazete’de yapılan değişiklik aşağıdaki şekildedir;

4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesinin (I) numaralı bendinde sağlık sebepleriyle işçinin iş sözleşmeni haklı nedenle feshi iki durumla sınırlı olarak kabul edilmiştir.

İlgili maddenin (I) numaralı bendinin (a) alt bendinde; iş sözleşmesinin konusu olan işin yapılmasının işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olması durumunda işçinin haklı fesih imkânının olduğu açıklanmıştır.

Bu hükme göre işçi lehine sağlık nedeniyle fesih hakkının doğabilmesi için her şeyden önce yapılan iş işçinin yaşamı veya sağlığı için tehlike yaratmalıdır.

Bunun gibi söz konusu tehlike işin niteliğinden kaynaklanmış olmalıdır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2019/(22)9-834 Esas, 2021/1402 sayılı Kararına konu olan dava şöyle gelişmiştir:

“Davacı vekili engelli kadrosunda çalıştığını ileri sürdüğü, sağ ayağında platin bulunan müvekkilinin 2014 yılı Mayıs ayında ağrılarının artması sebebiyle yer değişikliği başvurusunda bulunduğunu ancak kabul edilmediğini ve bel fıtığı rahatsızlığının da başlaması üzerine iş sözleşmesini sağlık nedeniyle feshettiğini ileri sürmüş; davalı vekili ise idari ve sosyal işler işçi mutfağında çalışan davacının sağlık durumunun bu yerde çalışmaya elverişli olduğunu, yaptığı işin niteliğinden kaynaklı bir sebeple sağlığı bozulmadığı gibi, yaptığı iş nedeniyle oluşan bir rahatsızlığının bulunmadığını savunmuştur.

Davacının davalı işyerinde 13.12.2004 tarihinde çalışmaya başladığı ve iş sözleşmesini feshettiğini 20.10.2014 tarihine kadar yaklaşık 10 yıl çalıştığı anlaşılmaktadır.

Ancak tanık anlatımları davacının sağlık sebebiyle iş sözleşmesini haklı feshettiğini kabule yeterli değildir. Kaldı ki, işe girdiği tarihten yaklaşık 10 yıl kadar sonra iş sözleşmesini fesheden davacının feshe dayanak olacak bir doktor raporu da bulunmamaktadır.

Öte yandan işe girdiği tarihte sağlık problemleri olan davacının en son 2004 yılında durumunu tespite yönelik işyeri hekimi tarafından yapılan değerlendirme bulunmakta olup fesih tarihi olan 2014 yılı itibariyle davacının çalıştığı mutfak işlerinin çalışmasına uygun olup olmadığını belirlemeye yeterli ve elverişli değildir. Dosya içerisindeki bel ağrısı sebebiyle aldığı istirahat raporları da davacının fesih tarihindeki sağlık durumunu ve yaptığı işin sağlığı ile yaşayışı için tehlikeli olduğunu ispata yeterli değildir.

Öyle ise mahkemece bozma kararında belirtildiği gibi davacının rahatsızlığı sebebiyle çalıştırılabileceği uygun bir iş olup olmadığı araştırılıp mevcut işi yapmasının işin niteliğinden doğan bir sebeple sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olup olmadığı yönünde sağlık kurulu raporu alındıktan sonra sonucuna göre davacı tarafından yapılan feshin haklı nedene dayanıp dayanmadığının değerlendirilmesi gerekirken, eksik inceleme ile sonuca gidilmesi hatalı olmuştur.”

Sonuç olarak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, işçinin sağlık nedeniyle iş sözleşmesini feshedip kıdem tazminatı alabilmesi için; mevcut işi yapmasının işin niteliğinden doğan bir sebeple sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olup olmadığı yönünde sağlık kurulu raporu alınması gerektiğine, ancak böyle bir rapor varsa işçinin sağlık nedeniyle istifa edip kıdem tazminatı alabileceğine karar vermiştir.

Somut olayda; işçinin bu yönde bir raporu olmadığı için kıdem tazminatı alamayacağını hükme bağlamıştır.

İşte O Karar

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu

Esas No. 2019/(22)9-834
Karar No. 2021/1402
Tarihi: 11.11.2021

DAVA: 1. Taraflar arasındaki “işçilik alacağı” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, Konya 2. İş Mahkemesince verilen davanın kısmen kabulüne ilişkin karar davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay (Kapatılan) 22. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, mahkemece Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.
2.Direnme kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
3.Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü.
I.YARGILAMA SÜRECİ
Davacı İstemi:  
4.Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı işyerinde engelli kadrosunda işe başlayan, sağ ayağının iki yerinde platin bulunan müvekkilinin 2014 yılı Mayıs ayında ağrılarının artması sebebiyle yer değişikliği için davalı işverene başvurmasına rağmen olumsuz cevap verildiği gibi, mevsimlik işçi olması sebebiyle de işten çıkışının verilerek baskı yapılmaya başlandığını, daha sonra da bel fıtığı hastalığı başlayan ve işveren yetkililerinin baskıları ile çalışamaz hâle gelen müvekkilinin iş sözleşmesini sağlık sebebiyle haklı olarak 20.10.2014 tarihinde feshettiğini, her yıl ortalama on ay çalışan müvekkilinin sürekli işçi gibi değerlendirilerek yıllık izin hakkının kullandırılması gerektiğini ancak çalıştığı dönemde yıllık izinleri kullandırılmadığı, ücretlerinin de ödenmediğini ileri sürerek kıdem tazminatı ile yıllık izin ücreti alacağının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı Cevabı:
5. Davalı vekili cevap dilekçesinde; müvekkili şirkette idari ve sosyal işler işçi mutfağında çalışan davacının 20.10.2015 (doğrusu:20.10.2014) tarihli istifa dilekçesi ile işten ayrıldığını, bu durumun işyerinde tutulan tutanaklarla tespit edilerek Sosyal Güvenlik Kurumuna “03” işten çıkış kodu ile bildirildiğini, işyeri şahsi sicil dosyasındaki işe giriş/ periyodik muayene formuna göre davacının sağlık durumunun işçi mutfağı kısmında bedenen çalışmaya elverişli olduğunun anlaşıldığını, davacının yaptığı işin niteliğinden kaynaklı bir sebeple sağlığı bozulmadığı gibi bu konuda müvekkiline sunduğu bir sağlık raporunun da bulunmadığını, 2004 yılında sunduğu sağlık raporu sebebiyle durumuna uygun bir iş verilen davacının mevcut durumunda ağırlaşmaya neden olacak ya da yaptığı işten kaynaklanacak bir rahatsızlığının bulunduğunu ispatlanması gerektiğini, yapılan iş ile rahatsızlığı arasında illiyet bağı bulunmayan davacının emsal Yargıtay kararları, 4857 sayılı İş Kanunu 53. maddesinin 2. fıkrası gereği de mevsimlik işçi olarak çalıştığından yıllık izin hakkı bulunmadığını belirterek davanın reddi gerektiğini savunmuştur.
Mahkeme Kararı:
6.Konya 2. İş Mahkemesinin 11.07.2016 tarihli ve 2015/750 E., 2016/551 K. sayılı kararı ile; dosyadaki sağlık raporlarından davacının askerliğe elverişli olmayıp %40 oranında sürekli engelli olduğunun, oturarak hafif işler yapabileceği ayakta ağır işler yapamayacağının, 21.12.2004 tarihli işyeri hekimi raporundan da işyeri mutfağında çalışmasının uygun olduğunun belirtilmesi, tanıkların da davacının aşçı yamağı, bulaşıkçı olup birçok kez yer değişikliği isteyerek daha rahat çalışabileceği yer talep etmesine rağmen bu talebinin kabul edilmediğini, tabak ve tepsi taşıması istenen davacının ayak ve kollarından rahatsız olduğunu ifade etmeleri karşısında davacının görevlendirildiği yerde çalışmasını engelleyecek şekilde sağlık problemlerinin olduğunun ve talebine rağmen davalı işveren tarafından raporlara uygun koşullarda çalışmasının temin edilmemesi sebebiyle iş sözleşmesini haklı nedenle feshettiği ancak yıllık izne hak kazanmadığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
Özel Daire Bozma Kararı:
7.Konya 2. İş Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
8.Yargıtay (Kapatılan) 22. Hukuk Dairesince 08.02.2019 tarihli ve 2017/30325 E., 2019/2841 K. sayılı kararı ile; “…..Dosya kapsamına göre davacının davalıya ait işyerinde 13.12.2004-20.10.2014 tarihleri arasında çalıştığı, işyerinin mutfak bölümünde çalışan davacının iş sözleşmesini sağlık sebebiyle feshettiği dosyadaki bilgi ve belgelerden anlaşılmaktadır. Dosyada davacının %40 oranında engelli olduğunda ilişkin 30.05.1996 tarihli sağlık kurulu raporu ile işyeri hekimi tarafından verilen ve mutfak işinde bedenen çalışmaya elverişli olduğunu belirten 21.12.2004 tarihli rapor bulunmaktadır. Davacı tanıkları davacının mutfak bölümünde çalıştığını, iki kez yer değişikliği talebinde bulunduğu halde bölümünün değiştirilmediğini belirtmişlerdir. Bir davalı tanığı ise davacının işyerinin başka bir mutfağında çalışmak istediğini, talebinin kabul edildiğini, diğer mutfakta 3 ay kadar çalıştıktan sonra tekrar önceki mutfakta görevlendirildiğini belirtmiştir. Mahkemece işyerinde davacının rahatsızlığı nedeniyle çalıştırılabileceği uygun iş olup olmadığı araştırılmamıştır. Diğer yandan İş Kanunun 24/I-a.maddesi kapsamında mevcut işin yapılmasının işin niteliğinden doğan bir sebeple davacının sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olup olmadığı yönünde sağlık kurulu raporu da alınmamıştır. Feshin haklı nedene dayanıp dayanmadığının takdir ve değerlendirilmesi bakımından belirtilen yönlerden araştırma ve inceleme yapılmadan eksik inceleme ile yazılı şekilde karar verilmiş olması hatalı olup, bozmayı gerektirmiştir…” gerekçesi ile karar bozulmuştur.
Direnme Kararı:
9.Konya 2. İş Mahkemesinin 19.06.2019 tarihlive 2019/326 E., 2019/732 K.sayılıkararı ile; iş mevzuatında sosyal devlet anlayışı çerçevesinde emredici hüküm niteliğinde olan belli sayıda işçi çalıştıran işyerlerinde engelli kadrosunda işçi çalıştırılmasına ilişkin düzenleme ile engelli çalışanın mevcut engellerine uygun işlerde çalışmasının temininin amaçlandığı, ayrıca engelli kadrosunda çalışan işçiler açısından pozitif ayrımcılık yapılması gerektiği, çalışmasındaki zorluklar ve işyerindeki koşullar nedeniyle yer değiştirme talebi kabul görmeyen davacının son çare olarak engelli kadrosunda çalışmış olduğu işyerinde sağlık nedenlerini bildirerek iş sözleşmesini feshetmesinin haklı fesih niteliğinde olup, yaşamış olduğu zorluklara rağmen aynı işi yapmaya devam etmesini beklemenin ve iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilmesini doktor raporuna bağlamanın hakkaniyete uygun olmadığı, olağan bir sağlık problemini ileri sürmeyip aksine devamlı şekilde kendisine engel teşkil eden engeli nedeniyle yapmış olduğu işin elem ve ızdırap verici hâle geldiğini ileri süren davacı tarafından yapılan feshin haklı olduğu gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.
Direnme Kararının Temyizi:
10.Direnme kararı süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
II.UYUŞMAZLIK
11.Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; davacı işçinin sağlık nedenine dayalı olarak yaptığı feshin haklı nedene dayanıp dayanmadığının tespiti yönünde dosya içerisinde bulunan raporların ve tanık beyanlarının yeterli olup olmadığı; buradan varılacak sonuca göre işyerinde davacının rahatsızlığı nedeniyle çalıştırılabileceği uygun iş olup olmadığının araştırılmasının ve mevcut işin yapılmasının işin niteliğinden doğan bir sebeple davacının sağlığı ve yaşayışı için tehlike arz edip etmeyeceği hususunda sağlık kurulu raporu aldırılmasının gerekli olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.
III.GEREKÇE
12. İş sözleşmesini sona erdiren en önemli sebeplerden biri fesihtir. Fesih, sürekli (belirli ya da belirsiz süreli) bir iş sözleşmesini derhal veya belirli bir sürenin geçmesi ile sona erdiren, tek taraflı ve karşı tarafa ulaşması gerekli bozucu yenilik doğuran bir haktır. Dolayısıyla fesih karşı tarafa ulaştığı andan itibaren hüküm ve sonuçlarını doğuran, karşı tarafın kabulünü gerektirmeyen bir irade açıklamasıdır (Senyen Kaplan, Emine Tuncay: Belirli Süreli İş Sözleşmesinin Haksız Feshinin Hüküm ve Sonuçları, Sicil İş Hukuku Dergisi, 2016, Sayı: 36, s. 23).
13.İş sözleşmesi işçi ile işveren arasında kurulan ve her iki tarafa borç yükleyen bir sözleşme olup, işçi ile işveren arasında karşılıklı güvene dayanan kişisel ve sürekli bir ilişki yaratır. Bu nedenle işçi veya işveren taraflarından birinin davranışı ile bu güveni sarsması hâlinde güveni sarsılan tarafın objektif iyi niyet kurallarına göre artık bu ilişkiyi sürdürmesinin kendisinden beklenemeyeceği durumlarda iş sözleşmesi ile bağlı kalamayacağı gerçeğinden hareket eden kanun koyucu, yaptığı düzenleme ile taraflara iş sözleşmesini haklı nedenle tazminatsız fesih hakkı tanımıştır.
14.Hukukumuzda “olağanüstü fesih”, “bildirimsiz fesih”, “süresiz fesih”, “önelsiz fesih”, “derhal fesih”, “muhik sebeple fesih” gibi terimlerle ifade edilen haklı nedenle fesih Türk Borçlar K. md. 435, İş K. md. 24 ve 25; Deniz İş K. md. 14, 16; Basın İş K. md. 11’de düzenlenmiş bulunmaktadır. Bu nedenle, haklı nedenle fesih kanunla tanınmış bir haktır. Bir tarafın işte bu haklı nedenle fesih hakkına dayanarak, karşı tarafa yöneltilmesi gereken irade beyanıyla iş sözleşmesine geçmişe etkili olmaksızın derhal son vermesi, haklı nedenle fesih olarak tanımlanmaktadır. Bu itibarla İş Kanunu, haklı nedenle fesih hakkını “Haklı nedenle derhal fesih” başlığı altında düzenlemektedir (Mollamahmutoğlu, Hamdi / Astarlı, Muhittin / Baysal, Ulaş: İş Hukuku, 6. Bası, Ankara 2014, s. 794).
15.4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. ve 25. maddeleri, iş sözleşmesinin işçi ve işveren tarafından haklı nedenle derhal fesih hâllerini düzenlemekte olup, “İşçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı” başlıklı 24. maddesi; “Süresi belirli olsun veya olmasın işçi, aşağıda yazılı hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir:
I. Sağlık sebepleri:
a) İş sözleşmesinin konusu olan işin yapılması işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olursa.
b) İşçinin sürekli olarak yakından ve doğrudan buluşup görüştüğü işveren yahut başka bir işçi bulaşıcı veya işçinin işi ile bağdaşmayan bir hastalığa tutulursa…” şeklinde düzenlenmiştir.
16.4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesinin (I) numaralı bendinde sağlık sebepleriyle işçinin iş sözleşmeni haklı nedenle feshi iki durumla sınırlı olarak kabul edilmiştir. İlgili maddenin (I) numaralı bendinin (a) alt bendinde; iş sözleşmesinin konusu olan işin yapılmasının işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olması durumunda işçinin haklı fesih imkânının olduğu açıklanmıştır.
17.Bu hükme göre işçi lehine sağlık nedeniyle fesih hakkının doğabilmesi için her şeyden önce yapılan iş işçinin yaşamı veya sağlığı için tehlike yaratmalıdır. Bunun gibi söz konusu tehlike işin niteliğinden kaynaklanmış olmalıdır (Süzek, Sarper: İş Hukuku Yenilenmiş, 18. Baskı, İstanbul 2019, s. 682).
18.Somut olaya gelince, davacı vekili engelli kadrosunda çalıştığını ileri sürdüğü, sağ ayağında platin bulunan müvekkilinin 2014 yılı Mayıs ayında ağrılarının artması sebebiyle yer değişikliği başvurusunda bulunduğunu ancak kabul edilmediğini ve bel fıtığı rahatsızlığının da başlaması üzerine iş sözleşmesini sağlık nedeniyle feshettiğini ileri sürmüş; davalı vekili ise idari ve sosyal işler işçi mutfağında çalışan davacının sağlık durumunun bu yerde çalışmaya elverişli olduğunu, yaptığı işin niteliğinden kaynaklı bir sebeple sağlığı bozulmadığı gibi, yaptığı iş nedeniyle oluşan bir rahatsızlığının bulunmadığını savunmuştur.
19. Davacının davalı işyerinde 13.12.2004 tarihinde çalışmaya başladığı ve iş sözleşmesini feshettiğini 20.10.2014 tarihine kadar yaklaşık 10 yıl çalıştığı anlaşılmaktadır.
20.Dosya içeriğinde davacının sağlık durumuna ilişkin olarak 16.03.1988 tarihinde Kara Kuvvetleri Komutanlığı tarafından düzenlenen davacının askerliğe elverişli olup olmadığına dair rapor bulunmaktadır. Söz konusu raporda; davacının sağ ayak bileğinden ameliyatlı olduğunun tespiti ile askerliğe elverişli olmadığına karar verilmiştir.
21.Bununla birlikte davacının iş başvurusu yaparken İş ve İşçi Bulma Kurumuna şahsi sicil dosyası içerisinde ibraz ettiği 29.05.1996 tarihli sağlık kurulu raporunda ise davacının sağ ayağında %40 oranında sürekli bir sakatlığının bulunduğu bu sebeple ayakta ağır işlerde çalıştırılamayacağı ve tercihen oturarak hafif işler yapabileceğinin belirtildiği anlaşılmıştır.
22.Ayrıca davalı işyerinde işyeri hekimi tarafından düzenlenen 21.12.2004 tarihli ağır ve tehlikeli işlerde çalışacaklara ait işe giriş/periyodik muayene formunda davacının işçi mutfağında bedenen çalışmaya elverişli olduğu rapor edilmiştir. Yine formun alt kısmında davacının oturarak hafif işler yapabileceği ancak ayakta ağır işler yapamayacağı not olarak yazılıdır.
23.Öte yandan taraflar iddialarını ve savunmalarını ispata yönelik olarak tanık dinletmiş olup davacı tanığı Mustafa Kazanç, kollarından ve ayaklarından rahatsız olan davacının aşçı yamağı olarak çalıştığını, bulaşıkçı olmadığı zamanlarda da bulaşık yıkadığını, iki defa yer değişikliği talebinde bulunmasına rağmen kabul edilmediğini, işten ayrılmasına ilişkin duyum dışında bilgisi olmadığını belirtmiş; diğer davacı tanığı da benzer yönde açıklamalar yaparak davacının bulaşıkçı olarak çalıştığını, sağlık problemleri sebebiyle iş sözleşmesini feshettiğini ifade etmiştir.
24. Davalı tanıkları ise davacının bulaşıkçı olarak çalıştığını, çalışırken herhangi bir rahatsızlığı olmadığı gibi işten ayrılma sebebini bilmediklerini beyan etmişlerdir.
25.Ancak tanık anlatımları davacının sağlık sebebiyle iş sözleşmesini haklı feshettiğini kabule yeterli değildir. Kaldı ki, işe girdiği tarihten yaklaşık 10 yıl kadar sonra iş sözleşmesini fesheden davacının feshe dayanak olacak bir doktor raporu da bulunmamaktadır.
26.Öte yandan işe girdiği tarihte sağlık problemleri olan davacının en son 2004 yılında durumunu tespite yönelik işyeri hekimi tarafından yapılan değerlendirme bulunmakta olup fesih tarihi olan 2014 yılı itibariyle davacının çalıştığı mutfak işlerinin çalışmasına uygun olup olmadığını belirlemeye yeterli ve elverişli değildir. Dosya içerisindeki bel ağrısı sebebiyle aldığı istirahat raporları da davacının fesih tarihindeki sağlık durumunu ve yaptığı işin sağlığı ile yaşayışı için tehlikeli olduğunu ispata yeterli değildir.
27. Öyle ise mahkemece bozma kararında belirtildiği gibi davacının rahatsızlığı sebebiyle çalıştırılabileceği uygun bir iş olup olmadığı araştırılıp mevcut işi yapmasının işin niteliğinden doğan bir sebeple sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olup olmadığı yönünde sağlık kurulu raporu alındıktan sonra sonucuna göre davacı tarafından yapılan feshin haklı nedene dayanıp dayanmadığının değerlendirilmesi gerekirken, eksik inceleme ile sonuca gidilmesi hatalı olmuştur.
28.Hâl böyle olunca Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulması gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır.
29.Hukuk Genel Kurulundaki görüşmeler sırasında bir kısım üyelerce davacının işe girdiği tarihten itibaren rahatsızlığının mevcut olduğu, sağlığının yerinde olmadığının, hafif işte çalıştırılması gerekirken ayakta çalıştırıldığının dosyadaki raporlardan anlaşıldığı, dinlenen tanık beyanlarına göre de davacının bulaşıkçı olarak çalıştırıldığının, çalışması esnasında ağrılarının arttığının sabit olduğu, bu durumda davacı tarafından yapılan feshin haklı nedene dayandığı ispatlandığından sağlık kurulu raporunun alınmasının gerekmediği bu sebeplerle direnme kararının onanması gerektiği görüşü ileri sürülmüş ise de bu görüş, kurul çoğunluğu tarafından benimsenmemiştir.
30.O hâlde direnme kararı bozulmalıdır.
IV.SONUÇ:
Açıklanan nedenlerle;
Davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden dolayı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun Geçici 3. maddesine göre uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 429. maddesi gereğince BOZULMASINA,
İstek hâlinde temyiz peşin harcının yatırana geri verilmesine,
Karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere, 11.11.2021 tarihinde oy çokluğu ile kesin olarak karar verildi.

Bu husus, 1475 sayılı İş Kanununun 14. Maddesinde düzenlenmiştir. Dolayısıyla sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayan işçi, kendi isteğiyle işten ayrılsa bile bu kişilere işverenin kıdem tazminatlarını ödemesi gerekir.

Bir diğer ifade ile, 1475 sayılı Yasanın 14. maddesinin birinci fıkrasının dördüncü bendi ile; işçinin SGK’dan yaşlılık, emeklilik veya toptan ödeme almak amacıyla ayrılması halinde, kıdem tazminatına hak kazanılabileceği hükme bağlanmıştır.

KİMLER İSTİFA EDEREK KIDEM TAZMİNATINI ALABİLİR?

Bu düzenleme çerçevesinde, 08.09.1999 tarihinden önce sigortalılığı başlamış olan işçiler, 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 gün prim şartını yerine getirdikleri tarihte istifa edip kıdem tazminatlarını isteyebilirler.

08.09.1999 tarihinin önemi, bu tarihten itibaren emeklilik şartlarının değişmiş olmasıdır. Dolayısıyla 15 yıl ve 3600 gün herkes için geçerli bir şart değildir. 08.09.1999 tarihinden sonra ilk kez sigortalı olanlar, sigortalı oldukları tarihe göre farklılık arz edecek şekilde, yaş dışındaki diğer iki emeklilik şartını yerine getirdikleri tarihte istifa edip kıdem tazminatı alabilirler.

08.09.1999 ve 30.04.2008 tarihleri arasında işe girenlerden erkekler 60 yaşını, kadınlar 58 yaşını doldurduğunda kısmi emeklilik şartından yararlanacağı için, 25 yıl sigortalılık süresi bulunması ve en az 4500 gün prim ödemek şartı ile yaşı beklemek üzere istifa etmeleri durumunda kıdem tazminatına hak kazanırlar.

01.05.2008’den sonra ilk defa işe başlayanlar ise 25 yıl sigortalılık ve 5400 prim günü koşullarını sağlamaları ve yaşı beklemek üzere işten ayrılmaları halinde kıdem tazminatına hak kazanabilecekler.

Peki istifa ederek Kıdem Tazminatı almak isteyen işçi, başka hangi hususlara dikkat etmelidir?

İstifa ederek kıdem tazminatı almak isteyen işçilerin, yaş dışındaki emeklilik şartlarını yerine getirdiğine dair Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan (SGK) yazı almaları ve bu yazı ile iş yerine başvurmaları gerekmektedir.

Bu husus Yargıtay tarafından, istifa nedeniyle kıdem tazminatı alabilmenin şartı olarak kabul edilmiştir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2014/30842 E., 2016/4619 sayılı Kararındaki hüküm şu şekildedir:

“4857 sayılı İş Kanununun 120 nci maddesi yollamasıyla, halen yürürlükte olan 1475 sayılı Yasanın 14 üncü maddesinin birinci fıkrasının dördüncü bendinde, işçinin bağlı bulunduğu kurum veya sandıktan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla ayrılması halinde, kıdem tazminatına hak kazanılabileceği hükme bağlanmıştır.

O halde anılan hüküm uyarınca, fesih bildiriminde bulunulabilmesi için işçinin bağlı bulunduğu kurum veya sandıktan yaşlılık, emeklilik, malullük ya da toptan ödemeye hak kazanmış olması şarttır. Bundan başka işçinin bağlı bulunduğu kurum ya da sandığa bahsi geçen işlemler için başvurması ve bu yöndeki yazıyı işverene bildirmesi gerekir. Böylece işçinin yaşlılık, emeklilik, mamullük ve toptan ödeme yönlerinden bağlı bulunduğu mevzuata göre hak kazanıp kazanmadığı denetlenmiş olur.

Öte yandan işçinin, sosyal güvenlik anlamında bu hakkı kazanmasının ardından, ilgili kurum ya da sandığa başvurmaksızın kıdem tazminatı talebiyle işyerinden ayrılması ve bu yolla hakkın kötüye kullanılmasının önüne geçilmiş olur. İşçi tarafından bağlı bulunduğu kurum ya da sandıktan tahsise ya da tahsis yapılabileceğine dair yazının işverene bildirildiği anda işverenin kıdem tazminatı ödeme yükümü doğar. Faiz başlangıcında da bu tarih esas alınmalıdır.”

İSTİFA EDEREK KIDEM TAZMİNATINI ALAN İŞÇİ BAŞKA BİR İŞTE ÇALIŞABİLİR Mİ?

İstifa ederek kıdem tazminatını alan işçinin tekrar çalışmaya başlaması zaman zaman tartışmaya neden olan bir konudur. Zira düzenlemenin, işçinin emekliliğini beklemek üzere kıdem tazminatını almasına yönelik olduğu ileri sürülebilmektedir.

İşverenler, gerekli şartları karşıladıktan sonra kıdem tazminatını almak için istifa eden işçinin başka bir iş yerinde çalışmaya başlamasını, “hakkın kötüye kullanılması” olarak yorumlayıp kıdem tazminatı ödemek istememekte ve konu yargıya taşınmaktadır.

Ancak bu konudaki Yargıtay içtihatları işçi lehinedir. 9. Hukuk Dairesi’nin 2014/30842 E., 2016/4619 sayılı Kararında şu ifadelerle konu açıklığa kavuşturulmuştur.

“Somut olayda, davacının emeklilik nedeniyle iş akdini feshettiği tarih itibariyle, 15 yıl çalışmış olmak ve 3600 gün prim ödemek şartlarını gerçekleştirdiği açıkça anlaşılmıştır. Yukarıdaki ilke kararımızda da açık bir şekilde ifade edildiği üzere, 15 yıl çalışmış olmak ve 3600 gün prim ödemek şartlarının gerçekleştirilmiş olması durumunda iş akdi işçi tarafından feshedilebilecek ve iş akdini fesheden işçi kıdem tazminatı alacağına hak kazanacaktır. Davacının iş akdinin feshinden sonra başka bir işyerinde çalışmaya başlaması, feshin emeklilik nedeniyle yapıldığı ve davacının kıdem tazminatına hak kazanması durumunu etkilemeyecektir.”

ÖNCE İSTİFA EDİP SONRA YAZI GETİREN İŞÇİ KIDEM TAZMİNATINI KAYBEDER Mİ?

Daha önce de ifade ettiğimiz üzere Yargıtay, işçinin istifa halinde kıdem tazminatı alabilmesi için sigortalılık süresini ve pirim ödeme gün sayısını tamamlamasının yanı sıra bu durumu işverene bildirmesini ve SGK’dan yazı getirmesini şart koşmaktadır.

Yargıtay’ın üzerinde durduğu bir diğer husus ise istifanın yaş dışındaki diğer emeklilik şartların yerine getirilmesi nedeniyle olmasıdır. Bir diğer ifade ile başka bir gerekçe ile istifa eden işçinin daha sonradan kıdem tazminatını talep etmesi, gerekli şartları taşısa da geçerli olmayacaktır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2016/23749 E., 2020/7495 sayılı Kararında, kendi işini kurmak için istifa eden işçinin aradan 4 ay geçtikten sonra SGK’dan yazı getirerek kıdem tazminatı talebinde bulunmasının haklı bir talep olmayacağı hüküm altına alınmıştır.

Yargıtay kararındaki ilgili hüküm şu şekildedir:

“Somut olayda, davacı 16.07.2014 tarihli ihtarname ile iş yerinde 16.07.2014 tarihine kadar çalıştığını, Sosyal Güvenlik Merkezinin 04.06.2014 tarihli yazısı ile, 15 yıl 3600 gün şartını karşıladığını, bu nedenle iş sözleşmesini feshettiğini ve kıdem tazminatının ödenmesini talep ettiği görülmüştür.
Davalı ise, davacının kendine ayrı iş yeri açacağını beyan ederek 31.12.2013 tarihinde iş sözleşmesini feshettiğini beyan ettiği görülmüştür.
Davacı tanıklarının iş sözleşmesinin nasıl sona erdiğine ilişkin bilgilerinin olmadığı, davacı ile aynı iş yerinde çalışan davalı tanığının ise davacının kendi isteği ile iş yerinden ayrıldığını, dükkan açmak istediğini ve ayrıldıktan sonra da açtığını beyan ettiği görülmüştür. Yine Sosyal güvenlik kayıtlarında davacının 31.12.2013 tarihinde işten ayrılışının davalı tarafça bildirildiği görülmektedir.
Aynı gün Dairemiz incelemesinden geçen 2016-23748 esas sayılı dosyada davacının kardeşinin 31.12.2013 tarihinden davalı iş yerinden, kendine ait iş yeri kurmak için ayrıldığı ve 09.01.2014 tarihinde iş yerini açtığı anlaşılmıştır.
Eldeki dosyada davacının Sosyal Güvenlik Kurumu’na başvuru tarihinin ise 30.04.2014 tarihi olduğu görülmüştür.
Bu bilgiler ışığında tüm dosya kapsamının incelenmesi ile, davacının 31.12.2013 tarihinde kardeşi ile birlikte yeni bir iş yeri açmak amacı ile iş yerinden ayrıldığı, davacının Sosyal Güvenlik Kurumu’na başvurusunun makul sürenin geçirilmesinden sonra yapıldığı, bu nedenle davacının iş yerinden emeklilik nedeni ile ayrıldığının kabul edilemeyeceği anlaşılmakla davacının kıdem tazminatına yönelik talebinin reddine karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçe ile kabulüne karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”

Sonuç olarak yaş dışındaki emeklilik şartlarını yerine getiren işçinin istifa ederek kıdem tazminatını almasına ve sonra da başka bir işte çalışmasına engel bir durum yoktur. Ancak işten ayrılma gerekçesinin yaş dışındaki emeklilik şartlarının yerine getirilmesi şeklinde olması ve öncesinde SGK’dan yazı getirilmesi gerekir. Başka bir ifade ile önce istifa edip ardından SGK’dan yazı getiren işçinin kıdem tazminatı tehlikeye girecektir.