Sayıştay Dergisi’nin 124 Numaralı son sayısında yayınlanan Temyiz Kurulu Kararında; toplu sözleşmede yemek parası ödemesinin “fiili çalışılan gün” şartına bağlanmasına karşın uygulamada yıllık izindeki işçilere de yemek parası ödendiğine dikkat çekildi.

Konuyu değerlendiren Sayıştay Temyiz Kurulu, 01.12. 2021 tarih ve 50051 Numaralı kararıyla, yıllık izindeki işçiye yemek parası ödenmesinin 4857 sayılı İş Kanunu ve toplu iş sözleşmesi hükümlerine aykırı olacağına ve dolayısıyla kamu zararına yol açacağına karar verdi.

İşte Sayıştay Temyiz Kurulu’nun O Kararı!

Konu: 4857 sayılı İş Kanunu ve toplu iş sözleşmesi hükümlerine aykırı olarak işçilere yıllık izinlerinde yemek yardımı ödenemeyeceği hk.

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra, GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

30 sayılı İlamın 2. Maddesi ile; 4857 sayılı İş Kanunu ve toplu iş sözleşmesi hükümlerine aykırı olarak işçilere yıllık izinlerinde de yemek yardımı ödenmesi suretiyle oluşan …… TL kamu zararının tazminine hükmedilmiştir.

4857 sayılı İş Kanunu’nun “Tatil Ücretine Girmeyen Kısımlar” başlıklı 50’nci maddesinde; “ Fazla çalışma karşılığı olarak alınan ücretler, primler, işyerinin temelli işçisi olarak normal çalışma saatleri dışında hazırlama, tamamlama, temizleme işlerinde çalışan işçilerin bu işler için aldıkları ücretler ve sosyal yardımlar, ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri için verilen ücretlerin tespitinde hesaba katılmaz.” denilmiştir.

Anılan Kanun’un “ Yıllık İzin Ücreti” başlıklı 57’nci maddesinde ise yıllık izin ücretinin hesabında İş Kanunu’nun 50’nci maddesinin uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.

03.03.2004 tarihli ve 25391 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nin “Yıllık Ücretli İzinlere İlişkin İşverenin Yükümlülükleri” başlıklı dördüncü bölümünde yer alan “Ücretin Ödenmesi” başlıklı 21’inci maddesinde;

“İzin ücretinin belirlenmesinde; fazla çalışma karşılığı alınacak ücretler, primler, sosyal yardımlar ve işyerinin devamlı işçisi olup, normal saatler dışında hazırlama, tamamlama, temizleme işlerinde çalışan işçilerin bu işler için aldıkları ücretler hesaba katılmaz. …..” denilmektedir.

……. Belediyesi ile ….. Sendikası arasında imzalanan ve 01.01.2015- 31.12.2017 tarihlerini kapsayan toplu iş sözleşmesinin yemek yardımı başlıklı 38’inci maddesinde “İşverence, sendika üyesi işçilere sözleşme süresince fiilen çalıştıkları beher gün için, net 11,00 TL yemek yardımı yapılır….” denilmiştir.

Rapor dosyası ve eklerinin incelenmesi sonucu, işçilere yıllık izinlerinde de yemek yardımı ödemesi yapıldığı görülmüştür.

Sorumlular tarafından her ne kadar toplu iş sözleşmesinin 31’inci maddesinin (e) fıkrasında “Yıllık ücretli iznini kullananlar ücret ve tüm haklardan çalışanlar gibi aynen yararlanırlar” denildiği ve bu hükme göre işçilerin yıllık izinli olduğu günlerde de yemek yardımı yapıldığı savunmalarda ifade edilmiş olsa da; aynı sözleşmede birbiriyle çelişen iki maddenin bulunduğunu varsaymak mümkün değildir. Sözleşmenin tarafları irade beyanlarını ortaya koyarken açıkça yemek yardımı yapılmasını fiilen çalışmaya bağlamışlardır. 31’inci maddenin (e) fıkrasındaki hüküm, diğer maddelerde açıkça belirtilmeyen ve fiili çalışmayla ilişkilendirilmeyen ücret ve hakların yıllık izinli olunan günlerde de alınabileceğini ifade etmektedir.

Söz konusu toplu iş sözleşmesinin 38’inci maddesinde açıkça yemek yardımının fiilen çalışılan günlerde ödeneceği belirtildiğinden ve yukarıda yer alan 4857 sayılı Kanun hükümleri uyarınca işçilere ödenen yıllık izin ücretlerine yemek yardımların dahil edilmemesi gerekmektedir.

Ancak ……….. Belediyesinde işçilerin izinli oldukları süre boyunca almış oldukları izin ücretlerine sosyal yardım olan yemek yardımlarının dahil edilmesi sonucu kamu zararına neden olunmuştur.

Bu itibarla 30 sayılı ilamın 2. maddesiyle verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE

Torba Kanun’daki sözkonusu madde şu şekildedir:

“GEÇİCİ MADDE 1- (1) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren işverenler tarafından çalışanlara elektrik, doğalgaz ve diğer ısınma giderlerine karşılık olmak üzere 30/6/2023 tarihine kadar (bu tarih dâhil) mevcut ücretlerine/prime esas kazançlarına ilave olarak yapılan aylık 1.000 Türk lirasını aşmayan ödemeler, 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa göre prime esas kazanca dâhil edilmez ve bu tutar üzerinden 31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu uyarınca gelir vergisi hesaplanmaz.

(2) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye ilgisine göre Hazine ve Maliye Bakanlığı ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı yetkilidir.”

Kanun maddesiyle; işverenler tarafından çalışanlara, 1.000 TL’ye kadar elektrik, doğalgaz ve ısınma giderlerinin ödenmesi amacıyla sağlanan menfaatlerin Gelir Vergisi’nden ve SGK priminden istisna edilmesi düzenlenmektedir.

İlk dikkat edilecek husus; istisnanın geçici bir süre için getirildiğidir. Bu nedenle söz konusu istisnaların; maddenin yürürlüğe girdiği 9.11.2022 tarihinden, 30.06.2023 tarihine kadar uygulanması söz konusu olacaktır.

İkinci önemli nokta ise; mevcut ödemelere ek olarak yapılan elektrik, doğalgaz ve diğer ısınma yardımlarının Gelir Vergisi ve SGK istisnası kapsamda olduğudur. Dolayısıyla hali hazırda ödenmekte olan yakacak/ısınma giderleri için bir istisna söz konusu olmayıp, ilave olarak yapılacak yakacak/ısınma yardımları istisna kapsamına girecektir.

Sonuç olarak; bazı Toplu İş Sözleşmeleriyle işçilere “yakacak yardımı” adı altında bir ödeme yapıldığı bilinmektedir. Ancak 7420 sayılı Kanunla getirilen ısınma/yakacak yardımı yukarıda açıkladığımız üzere ilave yapılacak yardımları düzenlediği için mevcut yakacak/ısınma yardımları için bir istisna söz konusu olmayacaktır. Yeni yapılacak Toplu İş Sözleşmeleriyle mevcut yardıma ilave olarak ek bir yakacak/ ısınma yardımı sözkonusu olursa, bu tutarın 30.06.2023 tarihine kadar Gelir Vergisi’nden ve SGK priminden istisna edilmesi sözkonusu olabilecektir.

Ayrıca sözkonusu Kanun maddesinin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı yetkili kılınmıştır. Dolayısıyla ilgili Bakanlıkların ısınma/yakacak yardımına ilişkin istisnaların nasıl uygulanacağına ilişkin bir açıklama/düzenleme yapması yerinde olacaktır. 

Kanun, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından imzalanıp Resmi Gazete’de yayınlanmasıyla birlikte yürürlüğe girmiş olacak.  

Torba Kanun ile işverenlerce, iş yerinde veya müştemilatında yemek verilmeyen durumlarda çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin 51 lirayı aşmayan kısmı, gelir vergisinden istisna tutulacak. Ödeme bu tutarı aşarsa, aşan kısım ile bu amaçla sağlanan diğer menfaatler, ücret olarak vergilendirilecek.

Dolayısıyla günlük 51 TL’ye kadar olan yemek parasının yemek kartıyla ödenmesi durumunda geçerli olan gelir vergisi istisnası, artık çalışanlara nakit olarak ödenen yemek paraları için de geçerli olacak. Böylece işverenlerin vergi istisnasından faydalanabilmek için yemek paralarını, sodexso ve multinet gibi yemek kartlarına yüklemesine gerek kalmayacak.

Uygulama Kanun’un Resmi Gazete’de yayınlanmasının ardından yürürlüğe girecek.

Ayrıca işverenler tarafından çalışanlara elektrik, doğal gaz ve diğer ısınma giderlerine karşılık olmak üzere 30 Haziran 2023 tarihine kadar ilave olarak ödenen ve aylık 1000 TL’yi aşmayan parasal yardımlar, prime esas kazanca dahil edilmeyecek ve bu tutar üzerinden gelir vergisi alınmayacak. Yani çalışanlara ilave olarak yapılacak ve 1000 TL’yi geçmeyecek olan doğal gaz, elektrik ve diğer ısınma yardımları Gelir Vergi ve ise SGK priminden istisna tutulacak.

Sayıştay kararında şöyle denildi: “375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Geçici 24 üncü maddesi uyarınca belediye şirketi kadrosuna geçirilen işçilere, ÇSGB tarafından yayımlanan ve süresi 30.09.2020 tarihinde sona eren TİS ile belirlenen haklardan fazla bir hak verilemeyeceği veya ödeme yapılamayacağı hüküm altına alındığından, belediye şirketi ile yetkili sendika arasında imzalanan bir başka TİS ile belediye şirketi işçisine, ÇSGB tarafından yayımlanan TİS ile belirlenen haklardan fazla ödeme yapılması mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar uyarınca; … Belediyesinde taşeron işçi olarak çalışırken 375 sayılı KHK’nın Geçici 24 üncü maddesi ile Belediyeye ait … … Belediyesi Hizmet Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. kadrosuna geçirilen işçilere, ÇSGB tarafından yayımlanan TİS’de yer almayan ödemelerin yapılması suretiyle 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesinde; “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması” şeklinde tanımlanan kamu zararına sebebiyet verilmiştir.”

İşte O Sayıştay Kararı!

Taşeron İşçilere Mevzuata Aykırı Ücret Zammı, Bayram Yardımı, Doğum Yardımı, Ölüm Yardımı, Çocuk Yardımı, Yakacak Yardımı, Evlenme Yardımı ve İkramiye Adı Altında İlave Ödeme Yapılması

… Belediyesinde taşeron işçi olarak çalışırken Belediyeye ait … … Belediyesi Hizmet Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. kadrosuna geçirilen işçilere, mevzuata aykırı olarak ücret zammı, bayram yardımı, doğum yardımı, ölüm yardımı, çocuk yardımı, yakacak yardımı, evlenme yardımı ve ikramiye adı altında ilave ödeme yapılması suretiyle … TL tutarında kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasıyla ilgili olarak dosyada mevcut bilgi ve belgeler değerlendirilmiştir.

27.06.1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye (KHK) 20.11.2017 tarihli ve 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 127 nci maddesi ile eklenen Geçici 24 üncü maddesinde;

“İl özel idareleri ve belediyeler ile bağlı kuruluşlarında ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinde, birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası il özel idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşlarına ait şirketlerde 4734 sayılı Kanun ve diğer mevzuat hükümleri uyarınca personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmeleri kapsamında yükleniciler tarafından 4/12/2017 tarihi itibarıyla çalıştırılmakta olanlar;

a) 657 sayılı Kanunun 48 inci maddesinin (A) bendinin (1), (4), (5), (6), (7) ve (8) numaralı alt bentlerinde belirtilen şartları taşımak,

b) Herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazanmamış olmak,

c) Bu kapsamda çalıştırılmalarına ilişkin olarak açtıkları davalardan ve/veya icra takiplerinden feragat edeceğine dair yazılı beyanda bulunmak,

ç) En son çalıştığı idare veya şirket ile daha önce kamu kurum ve kuruluşlarında alt işveren işçisi olarak çalıştığı iş sözleşmelerinden dolayı bu madde ile tanınan haklar karşılığında herhangi bir hak ve alacak talebinde bulunmayacağını ve bu haklarından feragat ettiğine dair yazılı bir sulh sözleşmesi yapmayı kabul ettiğini yazılı olarak beyan etmek,

kaydıyla bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren on gün içinde hizmet alım sözleşmesini yapan idareye veya şirkete, ek 20 nci madde kapsamındaki şirketlerinde işçi statüsünde çalıştırılmak üzere yazılı olarak başvurabilirler. Başvuranların şartları taşıyıp taşımadıklarının tespiti, bu tespite itirazların karara bağlanması, şartları taşıyanların belirlenen usul ve esaslara göre yapılacak yazılı ve/veya sözlü ya da uygulamalı sınava alınması, sınav sonuçlarına itirazların karara bağlanması ve sınavda başarılı olanların işçi statüsüne geçirilmesine ilişkin süreç bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren doksan gün içinde sonuçlandırılır. Sınavlarda başarılı olanlar, varsa bu fıkranın (c) bendinde öngörülen davalardan feragat ettiklerini tevsik eden belgeyi ve/veya icra takibine konu alacaktan feragat ettiğine dair icra müdürlüğünden alınacak belgeyi ibraz etmek, bu fıkranın (ç) bendinde öngörülen sulh sözleşmesini ibraz etmek ve aynı fıkrada öngörülen şartları taşımaya devam etmek kaydıyla, sınav sonuçlarının kesinleşmesini müteakip, ek 20 nci madde kapsamındaki şirketlerinde işçi statüsünde topluca işe başlatılır. Bunların istihdam süreleri hiçbir şekilde sosyal güvenlik kurumlarından emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazandıkları tarihi geçemez. Bu fıkra kapsamında feragat edilen davalara veya takiplere ilişkin yargılama ve takip giderleri davacı veya takip eden üzerinde bırakılır ve taraflar lehine vekalet ücretine hükmolunmaz, hükmedilenler tahsil edilmez ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadar tahsil edilenler ise iade edilmez. Bu fıkra kapsamında yapılacak sulh sözleşmelerinden damga vergisi alınmaz.

Geçici 23 üncü maddenin ikinci, üçüncü, yedinci, sekizinci, dokuzuncu, onuncu, onikinci ve onaltıncı fıkraları hükümleri bu madde kapsamında yer alanlar hakkında da kıyasen uygulanır.

Özel güvenlik görevlilerinden bu madde kapsamında geçiş işlemleri yapılanlar, 5188 sayılı Kanun hükümlerine de tabi olmaya devam eder.

Şirketlerde işçi statüsüne geçirilenlerden, geçiş işlemi yapılırken mevcut işyerinin girdiği işkolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki şirketlerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine kadar bu toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali ve sosyal haklardan fazla olamaz. Şirketlerde işçi statüsüne geçirilenlerden; geçişten önce toplu iş sözleşmesi bulunmadığından işçi statüsüne geçirildiği tarihte yürürlükte olan bireysel iş sözleşmesi hükümlerinin geçerli olduğu işçiler ile geçiş işleminden önce yapılan ve geçişten sonra yararlanmaya devam ettiği toplu iş sözleşmesi bulunmakla birlikte bu madde kapsamındaki şirketlerde alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitiminden önce toplu iş sözleşmesi sona eren işçilerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki şirketlerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesine göre belirlenir. Bu madde kapsamındaki şirketlerde; 6356 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesinde belirtilen mevcut işyerleri bakımından anılan Kanuna uygun olarak yetki başvurusunda bulunulabilir, ancak geçişi yapılan işçiler için yeni tescil edilen işyerlerinde, geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin sona erme tarihinden sonra yetki başvurusunda bulunulabilir. …

Diğer kanunların bu maddeye aykırı hükümleri uygulanmaz.”

hükmü yer almaktadır.

Yukarıdaki madde hükmüne göre 04.12.2017 tarihi itibariyle personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı kapsamında belediye bünyesinde görev yapan işçilerden mevzuatta öngörülen şartları taşıyan işçilerin belediyenin şirketlerinde işçi statüsünde çalışabilmek için başvurabileceği, yapılan sınav sonucunda başarılı olan işçilerin ise belediye şirketlerinde işçi statüsünde topluca işe başlatılacakları ifade edilmiştir.

Yine aynı madde hükmüne göre; Belediye şirketlerinde işçi statüsüne geçirilenlerden geçiş işlemi yapılırken mevcut işyerinin girdiği işkolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal haklarının, bu madde kapsamındaki şirketlerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine kadar bu toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali ve sosyal haklardan fazla olamayacağı, geçişten önce geçerli bir toplu iş sözleşmesi olmamakla birlikte bireysel iş sözleşmesi olan işçilerin ücretleri ile diğer mali ve sosyal haklarının Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan Toplu İş Sözleşmesi (TİS) ile belirleneceği hüküm altına alınmıştır.

375 sayılı KHK’nın Geçici 24 üncü maddesi uyarınca mahalli idare şirketlerinde işçi statüsünde göreve başlatılanların ücret ile diğer mali ve sosyal haklarının belirlenmesinde esas alınacak; Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve 30.06.2020 tarihine kadar uygulanacak olan Toplu İş Sözleşmesi (TİS) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca (ÇSGB) 12.04.2018 tarihinde yayımlanmıştır. Toplu İs Sözleşmesinin sona ereceği süre olan 30.06.2020 tarihi ise 7244 sayılı Yeni Coronavirüs Salgınının Ekonomik ve Sosyal Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi ile üç ay uzatılmış ve sözleşmenin sona erme tarihi 30.09.2020 olarak belirlenmiştir.

Yukarıdaki mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; belediye şirketlerinde işçi statüsüne geçirilen işçilerden, işçi statüsüne geçirilmeden önce geçerli bir toplu iş sözleşmesi olmamakla birlikte bireysel iş sözleşmesi olan işçilerin, ücretleri ile diğer mali ve sosyal haklarının Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan TİS ile belirleneceği ifade edilmiştir. ÇSGB tarafından geçiş süreci boyunca uygulanacak ve süresi 7244 sayılı Kanun ile üç ay uzatılarak 30.09.2020 tarihinde sonra erecek olan TİS, 12.04.2018 tarihinde yayımlanmıştır. Belediye şirketlerinde işçi statüsüne geçirilen işçilerin ücretleri ile diğer mali ve sosyal hakları bu TİS ile düzenlenmiş olup işçilerin ücretleri ile mali ve sosyal haklarının bu TİS ile belirlenen haklardan fazla olamayacaktır.

Yapılan incelemede; “… Hizmet Alımı” işi kapsamında … Belediyesi ile … A.Ş. arasında imzalanan personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı sözleşmesi ile belediyede çalışan işçilerin haklarına ilişkin olarak ÇSGB tarafından yayımlanan TİS dışında ayrıca belediye şirketi ile yetkili sendika arasında 28.03.2019 tarihinde TİS imzalandığı, imzalanan bu sözleşme ile belediye şirketinde çalışan işçilere ÇSGB tarafından yayımlanan TİS hükümlerinden ayrı olarak; ücret zammı, bayram yardımı, doğum yardımı, ölüm yardımı, çocuk yardımı, yakacak yardımı, evlenme yardımı ve ikramiye kalemlerinde fazla ödeme yapıldığı görülmüştür.

Ancak, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Geçici 24 üncü maddesi uyarınca belediye şirketi kadrosuna geçirilen işçilere, ÇSGB tarafından yayımlanan ve süresi 30.09.2020 tarihinde sona eren TİS ile belirlenen haklardan fazla bir hak verilemeyeceği veya ödeme yapılamayacağı hüküm altına alındığından, belediye şirketi ile yetkili sendika arasında imzalanan bir başka TİS ile belediye şirketi işçisine, ÇSGB tarafından yayımlanan TİS ile belirlenen haklardan fazla ödeme yapılması mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar uyarınca; … Belediyesinde taşeron işçi olarak çalışırken 375 sayılı KHK’nın Geçici 24 üncü maddesi ile Belediyeye ait … … Belediyesi Hizmet Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. kadrosuna geçirilen işçilere, ÇSGB tarafından yayımlanan TİS’de yer almayan ödemelerin yapılması suretiyle 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesinde; “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması” şeklinde tanımlanan kamu zararına sebebiyet verilmiştir.

Bununla birlikte sorumluluk açısından Belediye Başkanı ve Belediye Başkan Yardımcısının … … Belediyesi Hizmet Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş.’yi temsilen Toplu İş Sözleşmesini imzaladıkları, imzalanan bu Sözleşme ayrı bir tüzel kişiliği temsilen imzalanan bir Toplu İş Sözleşmesi olduğundan Üst Yönetici (Belediye Başkanı) … ve Diğer Gerçekleştirme Görevlisi (Belediye Başkan Yardımcısı) …’in Belediye bütçesinden yapılan bu ödemeler için sorumluluklarının bulunmadığına,

Bu itibarla Rapora konu edilen … TL kamu zararının, Harcama Yetkilisi (…) … ile Gerçekleştirme Görevlisi (…) …’ye müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faiziyle birlikte ödettirilmesine, anılan Kanunun 55 inci maddesi uyarınca ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla karar verildi.

Azınlık Görüşü:

Üye … ile Üye …’ün karşı oy gerekçesi;

“… Belediyesinde taşeron işçi olarak çalışırken 375 sayılı KHK’nın Geçici 24 üncü maddesi ile Belediyeye ait … … Belediyesi Hizmet Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. kadrosuna geçirilen işçilere, sözleşme hükümlerine aykırı olarak yapılan ödemeler sonucu oluşan kamu zararının tazminine katılmakla birlikte,

Belediye Başkanı ve Belediye Başkan Yardımcısının Belediyenin Şirketini temsilen imzaladığı bir Toplu İş Sözleşmesinde, şirketin Belediyeye ait olması ve Belediye Başkanı ve Başkan Yardımcısının hem Belediyeyi hem de Şirketi temsile yetkili olması, bununla birlikte Belediye Başkanı ve Belediye Başkan Yardımcısının imzasının bulunduğu bir Sözleşmeye dayanılarak yapılan ödemeye Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisinin itiraz etmesi mümkün bulunmadığından Belediye bütçesinden yapılan bu ödemelerle ilgili olarak ödeme emri belgesini imzalayan Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisi ile birlikte Belediye Başkanı ve Belediye Başkan Yardımcısının da sorumluluğa dahil edilmesi gerekmektedir.”

Peki yeni Kanun çalışma hayatına ilişkin hangi düzenlemeleri içeriyor?

Torba Kanun ile Gelir Vergisi Kanunu’ndaki ücret geliri istisnaları yeniden düzenleniyor.

Bilindiği gibi; işverenler tarafından çalışanlara işyerinde veya müştemilatında yemek verilmek suretiyle sağlanan menfaatler gelir vergisinden istisna edilmiştir. İşverenlerce işyerinde veya müştemilatında yemek verilmeyen durumlarda ise çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin ilgili yıl için belirtilen tutarı ( 2022 yılı için 51 TL’yi) aşmaması ve buna ilişkin ödemenin yemek verme hizmetini sağlayan mükelleflere yapılması şartıyla bu ödemeler istisna kapsamında değerlendirilmekte. Ödemenin söz konusu tutarı aşması halinde aşan kısım ile hizmet erbabına yemek bedeli olarak nakden yapılan ödemeler ve bu amaçla sağlanan menfaatler ücret olarak vergilendirilmekte. Ayrıca yemek bedelinin yemek kartlarına veya çeklerine yüklenmek suretiyle kullandırılması durumunda ise yemek bedelinin 51 TL’yi aşmayan kısmının yemek verme hizmeti sağlayan işletmelerde kullanılması kaydıyla gelir vergisinden istisna olup, bu kartların/çeklerin yemek hizmeti vermeyen market gibi işletmelerde alışveriş yapılmasında kullanıldığı durumlarda söz konusu istisnadan faydalanılamamaktadır.

Torba kanun teklifi ile getirilen düzenlemeyle, yemek bedelinin çalışanların banka hesabına yatırılması ve çalışanlarca bu tutarın yemek hizmeti veren işletmeler dışında da kullanılması durumunda bahsedilen istisnadan faydalanılması mümkün olacak.

Dolayısıyla hali hazırda yemek kartıyla ödenen günlük 51 TL’ye kadar olan yemek parası vergi istisnası, artık çalışanlara nakit ödenen yemek paraları için de geçerli olacak. Böylece işverenlerin vergi istisnasından faydalanabilmek için yemek paralarını, sodexso ve multinet gibi yemek kartlarına yüklemesine gerek kalmayacak.

Torba kanun teklifinde yer alan bir diğer önemli düzenleme ise işverenler tarafından çalışanlarına yapılan elektrik, doğalgaz ve diğer ısınma ödemelerine vergi istisnası sağlanması. Buna göre işveren tarafından çalışanlarına elektrik, doğalgaz ve ısınma giderlerine karşılık olmak üzere maddenin yürürlüğe girdiği tarihten 2023 Haziran sonuna kadar, mevcut ücretlerine/prime esas kazançlarına ilave olarak yapılacak aylık 1.000 TL’yi aşmayan ödemeler prime esas kazanca dahil edilmeyecek ve gelir vergisinden de istisna tutulacak.

Buna göre işverenlerin, çalışanlarına yönelik 1000 liraya kadar olan elektrik, doğal gaz ve ısınma gideri destekleri, 2023 Nisan ayı sonuna kadar hem gelir vergisinden hem de  SGK priminden istisna tutulacak.

Torba kanun teklifi ile 4447 sayılı Kanun’a geçici bir madde ekleniyor ve pandemi sürecinde yapılan hatalı işlemler ile ilgili birkaç düzenleme yapılıyor. Buna göre;

– Covid-19 sebebiyle işverenlerin yaptıkları zorlayıcı sebep gerekçeli kısa çalışma başvurularının alınması, değerlendirilmesi ve ödenmesine ilişkin işlemler ile nakdi ücret desteği işlemleri hakkında Bakanlık ve personeline herhangi bir sorumluluk yüklenemeyecek.

– Covid-19 sebebiyle ödenen kısa çalışma ödeneği ile nakdi ücret desteği ödemelerinde hatalı işlemlerden kaynaklanan fazla ve yersiz ödemelerden tahsil edilmemiş olanlar terkin edilecek. Ancak tahsil edilenler iade veya mahsup edilmeyecek.

– Kısa çalışma uygulanan dönemde ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı haller dışında işveren tarafından işçi çıkarılmasına istinaden oluşan fazla ve yersiz ödemeler ile ceza soruşturması veya kovuşturmasına konu olmuş kısa çalışma ödeneği ve nakdi ücret desteği ödemeleri için söz konusu düzenlemeler uygulanmayacak.

– Ceza soruşturması veya kovuşturması sonucu takipsizlik veya beraat kararı verilenler hakkında ise terkin hükümleri uygulanabilecek.

Kamu Çerçeve Ek Protokolü, Türk İş ve Hak İş Konfederasyonlarıyla ayrı ayrı imzalandı.

2021 Yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Protokolü’nün eki niteliğinde olmak üzere; 05.10. 2022 tarihinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Prof. Dr. Vedat Bilgin, Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu (TÜRK-İŞ) Genel Başkanı Ergün Atalay ile Hak İş Genel Başkan Yardımcısı Osman Yıldız ve Kamu işverenlerini temsil eden Türk Ağır Sanayii ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası (TÜHİS) Genel Sekreteri Adnan Çiçek’in imzaladığı dördüncü Ek Çerçeve Anlaşma Protokolü 15 Ekim 2022 tarihinden itibaren geçerli olacak.

Bu protokole göre; Kamu kurumlarındaki toplu iş sözleşmelerinin yemek yardımı maddesindeki metinleri aynı kalmak, bu protokol tarihinden geriye doğru hiçbir ödeme yapılmamak, ileriye doğru hüküm doğurmak kayıt ve şartıyla 15.10.2022 tarihinden geçerli olmak üzere bu madde metinlerinde geçen yemek bedeli fiilen çalışılan günler için net 55,00 (ellibeş) TL/Gün olarak belirlendi.

Ek Protokolde;  kamu kurum ve kuruluşlarının 2021 Yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Protokolü’ne ve eki niteliğindeki bu protokole uymak zorunda oldukları da belirtildi.

Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolünde yeni bir Ek Protokol ile düzenleme yapılarak kamu kurumlarında çalışan sürekli işçilerin yemek parası, 15 Ekim 2022 tarihinden geçerli olmak üzere net 55 TL’ye yükseltildi.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Bilgin ile TÜRK-İŞ Başkanı Ergün Atalay ve TÜHİS Genel Sekreteri Adnan Çiçek tarafından imza altına alınan protokol, 4 Ekim 2022 tarihinde yapıldı.

Protokol ile kamudaki işçilere yapılan günlük yemek yardımı tutarının, 15 Ekim 2022 tarihinden geçerli olacak şekilde net 55,00 TL’ye yükseltilmesi karara bağlandı.

Konuya ilişkin olarak, Koop İş Sendikası’ndan şu açıklama yapıldı:

“04 Ekim 2022 tarihinde saat 16.30’da T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Prof. Dr. Vedat Bilgin, , Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu (TÜRK-İŞ) Genel Başkanı Ergün Atalay, Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu (TÜRK-İŞ) Genel Teşkilatlandırma Sekreteri ve sendikamız Genel Başkanı Eyüp Alemdar ile Kamu işverenlerini temsil eden Türk Ağır Sanayii ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası Genel Sekreteri Adnan Çiçek bir araya geldi.

Toplantıda kamudaki işçilere yapılan günlük yemek yardımı tutarının 15 Ekim 2022 tarihinden geçerli olacak şekilde net 55,00 TL’ye yükseltilmesini hükme bağlayan protokol imzalandı. 

İmzalanan Protokolün kamu işyerlerindeki tüm çalışanlara ve üyelerimize hayırlı olmasını diliyor ve bu düzenlemede emeği geçen başta T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanımız Prof. Dr. Vedat Bilgin, Konfederasyonumuz Türk-İş’in Genel Başkanı Ergün Atalay, Türk-İş Genel Teşkilatlandırma Sekreteri ve Sendikamız Genel Başkanı Eyüp Alemdar ve TÜHİS Genel Sekreteri Adnan Çiçek’e teşekkür ediyoruz.”

Ayrıca Türk-İş Genel Teşkilatlandırma Sekreteri ve Koop-İş Sendikası Genel Başkanı Eyüp Alemdar,  sosyal medya üzerinden şu açıklamayı yaptı:

“04 Ekim 2022 günü Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Prof. Dr. Vedat Bilgin ve TÜRK-İŞ Genel Başkanı Ergün Atalay ile birlikte yaptığımız toplantıda imzalanan protokolle kamudaki işçilere yapılan günlük yemek yardımı tutarı net 55,00 TL’ye yükseltildi.

Protokolün kamu işyerlerindeki tüm çalışanlara ve üyelerimize hayırlı olmasını diliyor ve bu düzenlemede emeği geçen Sayın Bakanımıza ve TÜRK-İŞ’imizin Genel Başkanına Kamu işçileri adına teşekkür ediyorum.”

  Türk İş’e bağlı diğer sendikalarda yemek parasının Kamu Çerçeve Protokolüne ek bir Protokol yapılarak net 55 TL’ye yükseltilmesine ilişkin açıklamalarda bulundular.  

Özel güvenlik görevlileri, iş icabı üniforma giymek zorundadır.

Nitekim Emniyet Genel Müdürlüğü, kamu kurum ve kuruluşlarında görev yapan özel güvenlik görevlilerinin tek tip üniforma giymelerine ilişkin bir Yönerge hazırlayarak bunu 15 Mayıs 2020 itibariyle yürürlüğe koymuştur.

Diğer yandan özel güvenlik görevlilerinin giyecekleri üniformaların kurum tarafından mı verileceği, çalışanlar tarafından mı alınacağı zaman zaman tereddüte yol açmaktaydı.

Süreç içerisinde verilen pek çok görüş neticesinde; kamu kurumlarında çalışan özel güvenlik görevlilerinin resmi kıyafet ile çalışmak zorunda olduklarından, bu üniformaların kurumları tarafından temin edilmesi gerektiği genel olarak kabul görmüştür.

Taşerondan kadroya geçen temizlik görevlilerinin de işyerinde giyecekleri kıyafetlerin kim tarafından karşılanacağı konusunda bir takım tereddütler bulunmaktadır.

Mevzuatta temizlik işçilerinin kıyafetlerinin işyeri tarafından mı işçi tarafından mı temin edileceğine ilişkin açık hüküm bulunmamaktadır. Fakat özel güvenlik görevlileri için verilen görüş ve uygulamanın temizlik işçileri için emsal teşkil edebileceği kanaatindeyiz. Dolayısıyla temizlik işçilerinin iş kıyafetlerinin de kurum tarafından temin edilmesi gerektiğini değerlendirmekteyiz.

Bir başka tereddüt ise özel güvenlik görevlilerine ve temizlik çalışanlarına işveren tarafından verilen iş kıyafetlerinin toplu iş sözleşmesindeki Giyim Yardımını almalarına engel teşkil edip etmeyeceğidir.

Kamu kurumları adına TÜHİS’in işçi sendikalarıyla imzaladığı pek çok toplu iş sözleşmesinde Giyim Yardımı maddesi şu şekildedir:  

“Madde 36- Giyim Yardımı:

İşçilere, toplu iş sözleşmesinin birinci yıl birinci altı ayında her ay brüt 21,48 TL/Ay; sözleşmenin birinci yıl ikinci altı ayında ise her ay brüt 22,55 TL/Ay Giyim Yardımı ödenir.

Bu yardım toplu iş sözleşmesinin ikinci yılı birinci ve ikinci altı aylarında ücret zammı oranında artırılarak uygulanır.

Ancak, iş icap ve zaruretleri ile İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatı gereğince verilmesi gereken koruyucu giyim malzemesi ayrıca verilmeye devam edilir.”

Görüldüğü gibi giyim yardımı maddesinin son fıkrasında, giyim yardımı olarak ödenen paranın, iş icap ve zaruretleri ile İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatı gereğince verilmesi gereken koruyucu giyim malzemelerinin haricinde, ayrıca verilmeye devam edileceği hüküm altına alınmıştır.

Dolayısıyla toplu iş sözleşmesinde, engelleyici bir özel düzenlemeye yer verilmediği sürece işin icabı ve gereği verilen kıyafetlerin, giyim yardımına engel teşkil etmeyeceğini değerlendiriyoruz.  

Bakanlığın yazısında ilgili mevzuat hatırlatıldıktan sonra; geçici görev yolluğunun,  memur veya hizmetlinin bir görevin yapılması amacıyla “geçici” olarak başka bir yere gönderilmesi  nedeniyle, asli görev yerinde yapmak zorunda olmadığı yeme ve yatma ücretleri ile taşıt giderleri gibi bazı zorunlu giderlere karşılık verildiği belirtildi.

İlgili mevzuata yer alan “Başka bir yere gönderilenlere” ifadesinden de anlaşılacağı üzere, geçici görev yolluğunun ödenebilmesi için memur veya hizmetlilerin geçici görevle memuriyet mahalli dışında başka bir yere gönderilmesi gerektiği vurgulandı.

Harcırah  ile  yemek  ve  yol  yardımının  dayanakları  farklı  olduğundan  her  iki  ödemenin  ayrı  ayrı değerlendirilmesi gerektiği; Harcırah Kanununda geçici görevle gönderilenlere yemek  yardımı yapılması halinde gündelik ödenmeyeceğine dair bir düzenleme bulunmadığı belirtilerek sonuç itibariyle geçici görevlendirilen personele hem geçici görev yolluğunun hem de toplu sözleşmeden ya da iş sözleşmesinden kaynaklanan yemek parasının ödenmesi gerektiği belirtildi. 

İşte O Yazı:

“İlgi  yazınızda,  Kurumunuzda  hizmet  alımı  yoluyla  görev  yapmakta  iken,  696  sayılı  Kanun Hükmünde  Kararname  ile  sürekli  işçi  kadrolarına  geçirilen  personelin  mali  ve  özlük  haklarının belirlendiği  toplu  iş  sözleşmesinde  yer  alan  düzenleme  ile  fiili  çalışmasına  bağlı  olarak  yemek  ücreti ödendiği,  Kurumunuz  tarafından  geçici  olarak  başka  yere  görevlendirilen  söz  konusu  personele  aynı zamanda  geçici  görev  yolluğu  ödemesi  yapılıp  yapılmayacağı  konusunda  Bakanlığımız  görüşü  talep edilmektedir. Bilindiği  üzere,  6245  sayılı  Harcırah  Kanununun “Harcırah verilecek kimseler”  başlıklı  4  üncü maddesinin  birinci  fıkrasının  (1)  numaralı  bendinde, “Bu Kanun kapsamına giren kurumlarda çalışan memur ve hizmetliler ile aile fertleri ve aynı kurumlarda fahri olarak çalışanlar” harcırah verilecek kişiler arasında sayılmış, “Tarifler” başlıklı 3 üncü maddesinin (d) bendinde de hizmetli; ” Personel kanunlarına göre yardımcı hizmetler sınıfına dahil personel, kurumlarda yalnız ödenek mukabili çalışanlarla kurumlarda çalıştırılan tarım ve orman işçileri ve iş kanunlarına göre işçi sayılan kimseler”  olarak tanımlanmıştır.

Öte  yandan,  anılan  Kanunun  14  üncü  maddesinde,  kurumlara  ait  bir  vazifenin  yapılması amacıyla geçici olarak yurtiçinde veya dışında başka bir yere gönderilenlere geçici görev yolluğu olarak yol gideri ve gündelik verileceği hükme bağlanmıştır. Bu  hükme  göre,  geçici  görev  yolluğu memur  veya  hizmetlinin  bir  görevin  yapılması  amacıyla  “geçici”  olarak  başka  bir  yere  gönderilmesi  nedeniyle,  asli  görev  yerinde  yapmak  zorunda  olmadığı yeme ve yatma ücretleri ile taşıt giderleri gibi bazı zorunlu giderlere karşılık verilmektedir.

Diğer  taraftan,  söz  konusu  hükümde  yer  alan  başka  bir  yere  gönderilenlere  ifadesinden  de anlaşılacağı üzere, geçici görev  yolluğunun ödenebilmesi için memur  veya hizmetlilerin geçici görevle memuriyet mahalli dışında başka bir yere kurumlarca gönderilmesi gerekmektedir. Yukarıda  belirtilen  mevzuat  hükümlerinden  ve  yapılan  açıklamalardan  da  anlaşılacağı  üzere, harcırah  ile  yemek  ve  yol  yardımının  dayanakları  farklı  olduğundan  her  iki  ödemenin  ayrı  ayrı değerlendirilmesi gerekmekte olup, Harcırah Kanununda da, memuriyet mahalli dışında bir yere geçici görevle  gönderilenlere,  ilgili  mevzuatı  veya  toplu  iş  sözleşmeleri  uyarınca  yemek  yardımı  yapılması halinde gündelik ödenmeyeceğine dair bir düzenleme bulunmamaktadır.

Bu  itibarla,  657  sayılı  Devlet  Memurları  Kanunun  4  üncü  maddesinin  (D)  fıkrasında  belirtilen sürekli  işçilerin memuriyet mahalli  dışında  bir  yere  geçici  görevle  gönderilmeleri  halinde,  söz  konusu personele, 6245 sayılı Harcırah Kanunun 39 ve 42 nci maddeleri göz önüne bulundurularak, müstahak oldukları harcırahın ödenmesi gerektiği mütalaa edilmektedir.

Bilgilerini rica ederim.”

Diğer yandan çocuk yardımından yararlanabilmek için işçi ve memurların doğum hadisesini takiben bu durumu çalışmakta oldukları kuruma bildirmeleri gerekmektedir. Ancak zaman zaman bu bildirimin vaktinde yapılmadığı, doğum olayının üzerinden belirli, bazen de uzun bir süre geçtikten sonra bu bildirimin yapıldığı görülmektedir.

Bu durumda nasıl işlem yapılmalıdır? İşçi ve memurlara geçmişe dönük aile ve/veya çocuk yardımı ödemesi yapılabilir mi?

Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK) bu konuda işçi ve memurları sevindirecek bir karar verdi.

KDK’nın 2022/6344-S.22.9680 Sayı ve 17/05/2022 Tarihli Kararına konu olan olayda; Karaisalı Belediyesi Zabıta Müdürlüğünde zabıta memuru olarak görev yapan çalışan,  04.04.2019 tarihinde çocuğunun dünyaya geldiğini belirterek geriye dönük çocuk yardımı talebinde bulunmuştur.

Kamu Denetçiliği Kurumu’nun kararında özetle şöyle denilmiştir:

“Konunun, aile yardım bildiriminin verilmesinin herhangi bir süre şartına tabi olup olmadığı yönünden değerlendirilmesinde ise; yukarıda yer verilen 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun ilgili maddelerinde, hakkın hangi şartlarda kazanılıp kaybedileceği, ne şekilde ve ne zaman ödeneceği açıkça düzenlenmiş olmakla beraber geriye dönük talep edilip edilemeyeceği ve bildirim süresine ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Dolayısıyla söz konusu bildirim için herhangi bir süre şartı getirilmediği anlaşıldığından hak sahiplerince verilen bildirimlere istinaden geriye dönük olarak aile yardımı talep edilmesinin önünde de yasal bir engel bulunmadığı değerlendirilmiştir.

Şikâyet konusuyla benzer nitelikteki taleplerle ilgili Aksaray İdare Mahkemesinin 24/07/2013 tarihli ve E:2013/367, K:2013/675 sayılı kararı ile Manisa İdare Mahkemesinin 25/11/2014 tarihli ve E:2014/367, K. 2014/798 sayılı kararında aile yardımı ödeneğinin geriye dönük ödenebileceği, buna dayanak olarakta ilgili kararlarda “Dava dosyasının, yukarıda yer alan mevzuat hükümleri ile bir arada değerlendirilmesinden, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memurlara aile yardımının ne şekilde ve ne zaman ödeneceği açıkça hükme bağlanmış olmakla beraber geriye dönük olarak talep edilemeyeceği yönünde bir düzenlemenin bulunmadığı (bu yönde bir hükme yer verilmediği) anlaşılmaktadır.” hususunun gösterildiği tespit edilmiştir.

Ayrıca, Anayasanın Ücrette adalet sağlanması başlıklı 55 inci maddesinde ” Ücret emeğin karşılığıdır. Devlet, çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri alır” hükmü düzenlenmiş olup, bu kapsamda da bir sosyal yardım olan çocuk yardımının ilgili idare tarafından başvuran kişiye ödenmesi aynı zamanda sosyal devlet ilkesinin de bir sonucudur. 13.2. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun aile yardımı ödeneğine hak kazanılması başlıklı 204 üncü maddesinde ‘çocuğunun doğduğu tarihi takip eden ay başından’ aile yardımının ödeneceği düzenlemesine göre kamu görevlisinin çocuk yardımı alması için öncelikle doğum olgusunun gerçekleşmesinin yeterli olduğu anlaşılmaktadır. Bu durumda doğum olayının ilgili idareye bildirilmesi veya bildirilme şeklinin yardımı almak için kurucu bir unsur olmadığı, gerçekleşen doğum olgunun bildirilmesinden ibaret olduğu, kaldı ki günümüz şartlarında nüfus kayıtlarından doğum olayının tespit edilmesinin son derece kolay olduğu da göz ardı edilmemelidir.

Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; ilgili idarenin aile yardımını ödememek için ileri sürdüğü gerekçenin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı, bu sebeplerle (ve özellikle 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 202 ve devamı maddelerine uygun olarak) başvuranın çocuğu için talep ettiği aile (çocuk) yardımı ödeneğinin, bildirimin hangi tarihte verildiğine bakılmaksızın bu şartı taşıdığı tarihi takip eden aybaşından itibaren ödenmesi gerektiği kanaatine ulaşılmıştır.”

Sonuç olarak KDK’nın kararında, belediyede çalışan memur için ödenmeyen çocuk yardımının, çocuğun doğumu esas alınarak ödenmesine karar verilmiştir. Bu karar, kamu kurumlarında çalışan sürekli işçiler için de emsal teşkil edecek niteliktedir.

SGK, doğum yapması halinde sigortalı kadına veya sigortalı olmayan eşinin doğum yapması halinde sigortalı erkeğe süt parası veriyor. Yani doğum yapan kadın çalışıyorsa kendisine, çalışmıyorsa sigortalı çalışan eşine emzirme yardımı ödeniyor.

Emzirme ödeneği  doğan her çocuk için, doğuma bağlı ve bir kereye mahsus ödeniyor.

Ödeneğin miktarı da her yıl Sosyal Güvenlik Kurumu Yönetim Kurulu tarafından belirlenmektedir.

2022’de süt parası, SGK tarafından yayınlanan bir genelge 316,00 olarak belirlendi.

Emzirme ödeneğinden, 4/A kapsamındaki sigortalılar ile 4/B kapsamında kendi adına ve hesabına çalışan sigortalılar bu haktan yararlanabilirler.

Yani süt parası  işçi statüsünde çalışan sigortalılar ile esnafları kapsayan bir yardımdır.

2020’de 108 milyon 652 bin 664 lira, 2021‘de ise 115 milyon 984 bin 712 lira emzirme ödeneği veren SGK, bu yılın ocak-temmuz döneminde 291 bin 649 rapora karşılık 91 milyon 747 bin 507 lira emzirme ödeneği ödedi.

SSK ve Bağ-Kur kapsamındaki sigortalılara SGK tarafından yapılan süt parası, kamu görevlilerine ise kurumlarınca ödeniyor.

Sigortalılara emzirme ödeneği verilebilmesi için, 4a’lı çalışan sigortalının adına doğumdan önceki bir yıl içinde en az 120 gün kısa vadeli sigorta kolları primi bildirilmiş olması, 4b’li çalışan sigortalı için de doğumdan önceki bir yıl içinde en az 120 gün kısa vadeli sigorta kolları primi yatırılmış olması ve Genel Sağlık Sigortası primi dahil, prim ve prime ilişkin herhangi bir borcunun olmaması gerekiyor.

Diğer bir şart ise doğumun canlı gerçekleşmiş olması.

Emzirme ödeneğine hak kazanan sigortalıların ödeneklerini almaları için SGK’ye talep dilekçesi verme şartı 2014’te kaldırıldı. Emzirme ödeneği, sistemde görülen emzirme ödeneği raporuna istinaden otomatik olarak ödeniyor.

Aile Bakanlığı doğum yardımı, SGK emzirme ödeneği ya da işçilerin toplu iş sözleşmeleriyle verilen doğum yardımlarından farkı olarak her canlı doğum için Bakanlık tarafından ödenen, karşılıksız, sigorta şartı aranmayan Türk vatandaşlığının yeterli olduğu bir sosyal yardımdır.   

Bu yardımı alabilmek için annenin veya babanın Türk vatandaşı olması gerekmektedir.

Doğum yardımı, 15.05.2015 tarihinde ve sonrasında gerçekleşen canlı doğumlar için verilir.

Bu tarihten önce doğan çocuklar için doğum yardımı verilmez. Ancak ödeme miktarına esas çocuk sırasının tespitinde, diğer bir deyişle yeni doğan çocuğun kaçıncı çocuk olduğunun belirlenmesinde 15.05.2015 tarihinden önce doğmuş olan çocuklar da sayılır.

Birinci çocuk için 300 TL, ikinci çocuk için 400 TL, üçüncü ve sonraki çocukları içinse 600 TL tutarında bir defaya mahsus Doğum Yardımı ödemesi yapılmaktadır.

Doğum yardımına ilişkin merak edilen hususlar, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından soru cevap şeklinde özetlenmiştir.

Doğum yardımından faydalanmak için ne yapılması gerekir?

Doğum Yardımı başvurusu, canlı doğumun gerçekleşmesinin ardından ilgili nüfus müdürlüğünde çocuğun Kimlik Paylaşım Sisteminde (KPS) kayıt işlemi yapıldıktan sonra “Doğum Yardımı Başvuru Dilekçesinin” eksiksiz olarak doldurulması ve imzalanmasının ardından şahsen, iadeli taahhütlü posta veya kargo yoluyla yapılır. Başvurular, Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlükleri ya da Sosyal Hizmet Merkezlerine yapılır. Her ne statüde olursa olsun (hizmet alımı yoluyla istihdam edilenler dâhil) kamu kurum ve kuruluşlarınca istihdam edilen personel çalıştığı kuruma başvurur. Yurtdışında yaşayanların başvuruları ise Büyükelçilik ve Konsolosluklarca alınır. Yurtdışında yaşayanların Türkiye’de bulunmaları halinde ise herhangi bir Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü ya da Sosyal Hizmet Merkezine başvurmaları mümkündür.

Babanın memur, annenin ev hanımı olması halinde doğum yardımı başvurusu hangi kuruma yapılır?

Kamu kurum ve kuruluşları tarafından alınacak başvurularda, eşlerden birinin kamu kurum veya kuruluşunda çalışıyor olması yeterlidir. Dolayısıyla başvuru, memur olan babanın çalıştığı kuruma yapılabilir.

Doğum Yardımı ödemeleri ne zaman ve nereden yapılır?

Doğum Yardımı ödemeleri yapılan başvurunun Doğum Yardımı Sistemine (DYS) girildiği ayı takip eden ay içerisinde hak sahiplerince PTT şubelerinden çekilebilmektedir.

15 Mayıs 2015 tarihinden sonra evlat edindim. Doğum Yardımı ödemesi alabilir miyim?

15.05.2015 tarihi ve sonrasında doğan ve evlat edinilen çocuk için evlat edinilmeden önce bir Doğum Yardımı alınmış ise Doğum Yardımı Sistemi (DYS) tarafından kendisine tekrar ödeme oluşturulmaz. Bununla birlikte evlat edinilen çocuk için evlat edinilmeden önce bir doğum yardımı alınmamış ise başvurulması halinde Doğum Yardımı alınabilir. Diğer bir deyişle, evlat edinilen çocuklar için ayrıca ödeme yapılmaz; ancak bu çocuklar ödeme miktarına esas çocuk sırasının tespitinde dikkate alınır. Buna göre, evlat edinilen çocuk için doğum yardımı alınsa da alınmasa da Kimlik Paylaşım Sisteminde (KPS) kayıtlı olduğu ailedeki, ödeme miktarına esas çocuk sırasının tespitinde dikkate alınır.

15 Mayıs 2015 tarihinden önce evlat edindim. Yeni bir çocuğum olduğu takdirde kaçıncı çocuk olarak değerlendirilir?

15.05.2015 tarihinden önce bir evlat edinildiyse doğan ilk çocuk ikinci çocuk olarak dikkate alınır. Sonraki doğan çocuklar ise sırası ile üçüncü, dördüncü, beşinci vb. şeklinde değerlendirmeye alınacaktır.

 Doğumdan sonra çocuk sağ, ancak anne vefat etti. Doğum Yardımından baba yararlanabilir mi?

Doğum Yardımı başvurusu, hesaplaması ve ödemesi, anne ve babanın her ikisinin sağ ve Türk vatandaşı/Mavi kartlı olması halinde anne üzerinden yapılır. Annenin Türk vatandaşı/Mavi kartlı olmaması veya annenin vefat etmiş olması halinde söz konusu işlemler Türk vatandaşı/Mavi kartlı olan baba üzerinden yapılır.

Hamileyim, Doğum Yardımı için başvuru yapabilir miyim?

Hayır, Doğum Yardımı başvurusu canlı doğumlar için yapılabilir. Dolayısıyla canlı doğum gerçekleştirmeniz ve ilgili nüfus müdürlüğünde çocuğunuzun Kimlik Paylaşım Sisteminde (KPS) kayıt işleminin yapılmasının ardından başvuru yapabilirsiniz.

Doğum Yardımı kapsamında ne kadar ödeme yapılmaktadır?

Birinci çocuk için 300 TL, ikinci çocuk için 400 TL, üçüncü ve sonraki çocukları içinse 600 TL tutarında bir defaya mahsus Doğum Yardımı ödemesi yapılmaktadır.

Kamu işçilerine ise sözleşmeleri gereği, kurumlarından aldıkları doğum yardımı tutarı ile yukarıda bahsedilen tutarlar arasındaki fark ödenir. Kurumlarından aldıkları ödeme daha fazla ise Doğum Yardımı ödemesi yapılmaz.

Doğum Yardımı kapsamında son başvuru tarihi gibi bir süre kısıtı bulunmakta mıdır?

Doğum Yardımı uygulaması 15.05.2015 tarihinde başlamış olup, ilgili mevzuatta yardım programının geçerlilik süresine ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Ayrıca 15.05.2015 tarihinden sonra gerçekleşen canlı doğumlar için yapılacak doğum yardımı başvuruları için de herhangi bir son başvuru tarihi gibi bir düzenleme bulunmamaktadır.

15 Mayıs 2015 tarihi öncesinde doğan çocuklar için Doğum Yardımı kapsamında ödeme alınabilir mi?

Doğum Yardımı, 15.05.2015 tarihinde ve sonrasında gerçekleşen canlı doğumlar için verilir. Bu tarihten önce doğan çocuklar için Doğum Yardımı verilmez. Ancak ödeme miktarına esas çocuk sırasının tespitinde, diğer bir deyişle yeni doğan çocuğun kaçıncı çocuk olduğunun belirlenmesinde 15.05.2015 tarihinden önce doğmuş olan çocuklar da sayılır. (Örneğin bir anne iki sene önce bir çocuk dünyaya getirmiş olsun. 15.05.2015 tarihinden sonra ise ikinci çocuğu doğmuş olsun. 15.05.2015 tarihinden sonra doğan çocuğu ikinci çocuk olarak sayılacak ve 400 TL tutarında Doğum Yardımı ödemesi hesaplanacaktır.)

Bir çocuğum var, ayrıca hamileyim. 15 Mayıs 2015 sonrasında ikiz çocuğum olduğu takdirde ne kadar ödeme alabilirim?

Sıralamaya göre, ikiz çocuklarınız 2. ve 3. çocuk olarak değerlendirilir. Toplamda 1.000 TL ödeme hesaplanır.

İki tane çocuğum var. 15 Mayıs 2015 tarihinden sonra tekrar doğum yaptığım takdirde ne kadar ödeme alabilirim?

3. çocuk olarak 600 TL ödeme alabilirsiniz.

Kişi evde doğum yaptığı takdirde Doğum Yardımından yararlanabilir mi?

Canlı doğan çocuğun doğum tarihi 15 Mayıs 2015 ve sonrası ise yardımdan yararlanılabilir.

Şartlı Gebelik Yardımı (ŞGY) kapsamında tek seferlik Doğum Yardımı aldım. Ayrıca yeni çıkan Doğum Yardımından yararlanabilir miyim?

Doğum Yardımı ile ŞGY uygulamaları birbirini etkilemeyen yardım programlarıdır. Dolayısıyla 15.05.2015 tarihi sonrasında doğan/doğacak çocuklarınız için şartlı gebelik yardımı almış olmanız halinde, aynı zamanda Doğum Yardımından yararlanmanızın önünde herhangi bir engel bulunmamaktadır.

Doğum Yardımı her ay mı yapılacaktır?

Hayır. Doğum Yardımı tek seferlik bir yardımdır. 15.05.2015 tarihi sonrasında doğan/doğacak her bir çocuk için bir kereye mahsus ödeme yapılacaktır.

Doğum Yardımı sadece anneye mi ödeniyor?

Doğum Yardımı başvurusu, hesaplaması ve ödemesi, anne ve babanın her ikisinin sağ ve Türk vatandaşı/Mavi kartlı olması halinde anne üzerinden yapılır. Annenin Türk vatandaşı/Mavi kartlı olmaması veya annenin vefat etmiş olması halinde söz konusu işlemler Türk vatandaşı/Mavi kartlı olan baba üzerinden yapılır.

Annenin yabancı, babanın Türk vatandaşı olması halinde Doğum Yardımından anne yararlanabilir mi?

Doğum Yardımı başvurusu, hesaplaması ve ödemesi, anne ve babanın her ikisinin sağ ve Türk vatandaşı/Mavi kartlı olması halinde anne üzerinden yapılır. Annenin Türk vatandaşı/Mavi kartlı olmaması veya annenin vefat etmiş olması halinde söz konusu işlemler Türk vatandaşı/Mavi kartlı olan baba üzerinden yapılır.

Özel sektörde çalışıyorum maaşım hacizli. Bu yardıma haciz konulur mu?

Doğum Yardımı, hiçbir vergi ve kesintiye tabi tutulmaksızın ödenir ve haczedilemez.

İki çocuğum var, eski eşimden boşandım. Yeni bir evlilik yaptım şu anda hamileyim. Bana Doğum Yardımı kapsamında ne kadar ödeme yapılır?

İlk evliliğinizden olan iki çocuğunuzdan sonra şu anki evliliğinizden doğacak olan çocuğunuz 3. çocuk olarak değerlendirilir. 600 TL ödeme yapılır.

Kocamın eski evliliğinden iki çocuğu var, ben 15 Mayıs 2015 tarihinden sonra doğum yaptım. Kaçıncı çocuk olarak ödeme alabilirim?

Doğum Yardımı kapsamında yapılan/yapılacak ödemeler Türk vatandaşı/Mavi kartlı anne üzerinden yapıldığından kocanın eski evliliğinden olan çocukları dikkate alınmamaktadır. Buna göre doğan çocuk ilk çocuğunuz olacağından 300-TL tutarında ödeme oluşacaktır. Ancak annenin Türk vatandaşı/Mavi kartlı olmaması halinde, Türk vatandaşı/Mavi kartlı baba üzerinden işlem yapılacağından babanın önceki evliliklerinden olan çocuklar bu durumda sıralamaya dâhil edilecektir.