İşçilerin bu haklarından biri de süt iznidir. 

İşçi anne; çocuğu 1 yaşına gelinceye kadar günde 1,5 saat süt izni hakkına sahiptir.

Bu husus, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 74. Maddesinde şu şekilde yer almıştır:

“Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır.”

65. madde ile de ayrıca işçinin süt izninde geçirdiği sürelerin günlük çalışma süresinden sayılacağı hüküm altına alınmıştır.

Bu mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı gibi süt izni, ücretli bir izindir. Dolayısıyla süt iznini kullanan işçinin ücretinden herhangi bir kesinti yapılamaz.

Kanun gereği, kadın işçilere çocuklarını emzirmeleri için günde 1,5 saat süt izni verilmesi, işverenin inisiyatifinde olan bir durum da değildir.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 74/7. fıkrası uyarınca da bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağının işçi tarafından belirlenecektir. 

Ayrıca süt izninin, toplu iş sözleşmesi ya da iş sözleşmesiyle işçi lehine olmak üzere artırılabilmesi mümkündür.

Peki süt izni kullandırılmaması durumunda işçi için nasıl hak söz konusu olacaktır?

Bu husus, Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 2015/12878 E., 2016/17527 sayılı Kararında şu şekilde yer almaktadır:

“Dolayısıyla, yasa uyarınca kadın işçilere çocuklarını emzirmeleri için günde bir buçuk saat (aksi yönde ve fakat işçi lehine olmak üzere taraflar arasında süre düzenlemesi yapılabileceği gibi) süt izni verilmesi hususu işverenin inisiyatifinde olan bir durum olmayıp, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 74/7. fıkrası uyarınca da bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağının işçi tarafından belirleneceği hüküm altına alınmış olup, işçinin süt izni kullanması gerektiği halde bu iznin kullandırılmaması durumunda, kullandırılmayan sürenin tespiti ile % 50 zamlı ücret üzerinden hesaplama yapılması gerektiğinin kabulü Anayasanın 50/2. maddesine ve amaçsal yorum benimsemek suretiyle 4857 sayılı Kanun’un ruhuna daha uygun düşeceğinden hükmün bozulması gerekmiştir.”

Dolayısıyla işçiye süt izninin kullandırılmaması durumunda, kullandırılmayan süreler için yüzde 50 zamlı ücret ödenmesi gerekir.

Diğer bir ifade ile Yargıtay’ın kararları, işçiye süt izni kullandırılmaz ise bu sürenin ücretinin yüzde 50 zamlı olarak ödenmesi gerektiği yönündedir.

Süt izni, 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 74. Maddesi’nde şu şekilde düzenlenmiştir;

“Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır. Bu madde hükümleri iş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun kapsamında olan veya olmayan her türlü işçi için uygulanır.”

Dolayısıyla 4857 sayılı Yasanın 74.maddesine göre kadın işçilere, 1 yaşından küçük çocuklarını emzirebilmeleri için günde 1,5 saat süt izni verilir.

Bu sürenin hangi saatler arasında kullanılacağını işçi kendisi belirler. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır.

İşverence süt izni verilmemesinin yaptırımı da idari para cezası olarak 4857 sayılı Kanun’un 104. maddesinde öngörülmüştür.

Süt izni yasadan kaynaklanan bir mazeret iznidir ve yasal haktır. Kural olarak da ücrete tabidir.

SÜT İZNİ BİRLEŞTİRİLEREK KULLANILIR MI?

İşçilerin ve idarelerin sıkça sordukları hususların başında, süt izninin birleştirilerek kullandırılıp kullandırılamayacağı gelmektedir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2017/5607 Esas., 2018/7152 sayılı Kararında, şu hükme yer vermiştir:

“İşçi süt iznini toplamak suretiyle toplu kullanma talebinde bulunamaz.”

Benzer hükümler, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2017/4543 Esas., 2017/7375 sayılı Kararında da yer almaktadır.

Dolayısıyla süt izninin birleştirilerek kullanılamayacağı; örneğin günlük 1,5 süt iznini kullanmayan işçinin, bu saatleri toplayıp haftada bir gün izin olarak kullanamayacağı ya da günlük 1,5 saatlik izinlerini birleştirerek ayda bir kaç gün izin yapamayacağı ve bu yönde talepte bulunamayacağı Yargıtay’ın açık içtihatıdır.

SÜT İZNİ ERTELENEMEZ VE SONRADAN KULLANILAMAZ

Yine süt izninin ertelenemeyeceği ve sonradan kullanılamayacağı da söz konusu Yargıtay Kararlarında yer almaktadır.

Süt izin hakkının kullanılabilmesi için işçi tarafından talep edilmesi de gerekmektedir.

Ayrıca işçinin hak edip, kullanma talebinde bulunduğu süt izni kullandırılmamışsa, yani işçi süt izni olan günlük 1,5 saatlik zamanda çalışmış ise bunun karşılığı mesai yaptığından, fazla mesai olarak değerlendirilmeli ve fazla mesainin karşılığı ücret hesaplanmalıdır.

Bu hususlar da Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2017/5607 Esas., 2018/7152 sayılı Kararında şu şekilde yer almaktadır:

“Süt izni yasadan kaynaklanan bir mazeret iznidir ve yasal haktır. Kural olarak da ücrete tabidir. Ancak ertelenmeme özelliği vardır ve sonradan kullanılamaz. Bu nedenle de doğduğu an kullanılması için işçi tarafından talep edilmesi gerekir. Her ne kadar süt izni karşılığı ücret öngörülmemiş ise de işçiye verilmemesi halinde bağlanan cezai yaptırım gibi hukuki bir yaptırım da bağlanmalıdır.
İşçi süt izni olan günlük 1,5 saatlik zamanda çalışmış ise bunun karşılığı mesai yaptığından, fazla mesai olarak değerlendirilmeli ve fazla mesainin karşılığı ücret hesaplanıp hüküm altına alınmalıdır.
Somut uyuşmazlıkta davacı doğum sonrası süt izni kullandırılmadığını iddia etmiş, davalı ise davacının bu yönde bir başvurusu olmadığını savunmuştur.
Mahkemece öncelikle davacının doğum yaptığı tarihten, doğan çocuğun bir yaşına geldiği tarihe kadar davacının kullandığı doğum ve diğer izinli olduğu günler dışında kullanması gereken günlük 1,5 saatten toplam verilmesi gereken süt izni belirlenmeli, varsa verilen izin mahsup edilmeli, kalan kısım ise kullanılması gereken tarihteki ücret üzerinden fazla mesai ücreti olarak hesaplanıp süt izni alacağı olarak hüküm altına alınmalıdır.”

Sonuç olarak;

• İşçi süt iznini birleştirerek toplu kullanma talebinde bulunamaz.
• Süt izni ertelenemez.
• Süt izni sonradan kullanılamaz.
• Süt izin hakkı, kullanılabilmesi için işçi tarafından talep edilmelidir.
• İşveren hak ve talep edilen günlük 1,5 saatlik süt iznini kullandırmamışsa, bu süre için fazla mesai ücreti ödemelidir.