Vardiyalı çalışmalarda fazla mesainin nasıl hesaplanacağı işverenler açısından tereddüde sebep olan konulardan birisidir. İş kanununda haftalık çalışma süresi 45 saat kabul edilmiştir. Normal çalışma yapan iş yerlerinde bu sürenin haftanın belirli günlerine günlük 11 saati geçmeyecek şekilde bölüneceği de önemli bir husustur.
İş Kanununun 63 üncü maddesine göre günlük çalışma süresi on bir saati aşamaz. Ayrıca yedi buçuk saati aşan çalışmalarda en az bir saatlik ara dinlenme süresi kullanır. Bu özellikle günlük 11 saate kadar yapılan çalışmalar için geçerlidir.
Fakat yukarıda belirttiğimiz üzere postalar halinde çalışma yapılan işlerde yapılan mesainin hesaplanması önemlidir.
Vardiyalı çalışmalarda da ara dinlenme süreleri çalışma süresinin hesabına dahil edilmez.
24 saat boyunca yapılan çalışmalarda fazla mesai alacağı hesaplanırken; işçinin haftalık 45 saati tamamlayıp tamamlamadığına bakılmaksızın günlük 11 saati geçirip geçirmediğine bakılır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 01.03.2018 tarihli emsal bir kararında özel bir şirkette vardiyalı olarak çalışan şoför işçi, çalıştığı şirkete alacak davası açmıştır. 24 saat vardiyalı çalışan işçinin durumu haftada 3 gün ve 4 gün çalışmasına göre ayrı ayrı örneklerle açıklanmıştır. Kararda fazla mesai alacağına ilişkin şu hükme yer verilmiştir;
24 saat çalışıp 24 saat dinlenme usulüyle yapılan çalışmalarda bir hafta 3 gün diğer hafta ise 4 gün çalışma yapılacağından, yukarıda bahsedilen 63 üncü madde hükmü gereğince, haftalık normal çalışma süresi dolmamış olsa dahi günlük 11 saati aşan çalışmalar fazla çalışma sayılması nedeniyle 4 saat ara dinlenme yapıldığında işçi ilk bir hafta (3×9=) 27 saat takip eden hafta ise (4×9=) 36 saat fazla çalışma yapmış, 10 saat ara dinlenme halinde ise işçi ilk bir hafta (3×3=) 9 saat takip eden hafta ise (4×3=) 12 saat fazla çalışma yapmış olacaktır. Bu nedenle davacının 24 saat çalışmada ara dinlenme süresinin uyku durumuna göre belirlenerek yukarıdaki esaslara göre hesaplanması, hesaplanırken de usulü kazanılmış hak ilkesine dikkate edilmesi gerekir. Eksik inceleme ile haftada 16 saat fazla mesai yaptığı kabulü hatalıdır.
Yerleşik uygulamaya göre, ilke olarak, 24 saatlik çalışma esasında işçi uyku ihtiyacını gideriyor ise 10 saat, işçinin uyku ihtiyacını gideremediği 24 saat esaslı çalışmada ise yemek ve sair ihtiyaçları nedeniyle 4 saat ara dinlenme yaptığı kabul edilmelidir.
Yani işçinin uyku ihtiyacını gideremediği 24 saat süren çalışmalarda yemek vb. ihtiyaçlar sebebiyle 4 saat ara dinlenme yaptığı kabul edilecektir. Bu şekilde çalışan işçilerin fazla mesai hesaplamasına da Yargıtay açıklık getirmiştir.
Örneğin bir hafta 3 gün 24 saat vardiyalı olarak, diğer hafta 4 gün 24 saat vardiyalı olarak çalışan işçi için haftalık 45 saatlik çalışma süresini doldurup doldurulmadığına bakılmaksızın, ara dinlenmeler haricinde kalan süre için, günlük 11 saatin üzerine bakılacaktır. İlk çalışma şekli için günde 4 saat ara dinlenme yapıldığı kabul edilmiştir. 24 saatlik çalışma süresinden ara dinlenmesi düşüldüğünde 20 saat gibi bir zaman dilimi kalır. Bu sürenin 11 saat üzerinde kalan kısmı; yani 9 saati fazla mesaidir. Haftada 3 gün çalışıldığı için de 3×9=27 saatlik fazla mesai ücreti ödenmelidir. Aynı şekilde takip eden hafta için de 4 gün çalışma yapılacağından; 4×9=36 saatlik fazla çalışma hesaplanacaktır.
Sonuç itibarıyla işçinin uyku ihtiyacını gideremediği şoförlük gibi 24 saat vardiyalı işlerde fazla mesai hesaplanırken; haftalık 45 saatlik çalışma süresi dolmasa dahi günlük 11 saati aşan çalışmaları, ara dinlenme süresi hariç fazla mesai olarak kabul edilecektir.
Yargıtay kararının orijinaline ulaşmak için tıklayınız.
