Bilindiği gibi torba yasa uygulamasıyla, farklı tarihlerde çeşitli kanunlara yeni hükümler eklenebilmektedir. Kimi zaman bu eklemeler, ilgili ana Kanun yerine farklı kanunlarda yapılabilmektedir.
Nitekim 5620 sayılı Kanun’a, 2011 ve 2015 yılında torba yasalarla ekleme yapılarak sürekli işçilere çeşitli haklar tanınmıştır.
Peki, 5620 sayılı ‘Kamuda Geçici İş Pozisyonlarında Çalışanların Sürekli İşçi Kadrolarına Veya Sözleşmeli Personel Statüsüne Geçirilmeleri, Geçici İşçi Çalıştırılması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’da Sürekli İşçileri ilgilendiren hangi düzenlemeler yer almaktadır?
5620 Sayılı Kanun’un 1. Ek Maddesi şöyledir;
EK MADDE 1- (Ek: 13/2/2011-6111/207 md.)
(1) Kamu kurum ve kuruluşlarında sürekli işçi kadrosunda çalışan işçilere; bakmaya mecbur olduğu veya işçi refakat etmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş ve çocukları ile kardeşlerinden birinin ağır kaza geçirmesi veya önemli bir hastalığa tutulmuş olması hallerinde, bu hallerin raporla belgelendirilmesi şartıyla, istekleri üzerine en çok altı aya kadar ücretsiz izin verilebilir. Aynı şartlarla bu süre bir katına kadar uzatılabilir.
(2) İşçilere, 10 hizmet yılını tamamlamış olmaları ve istekleri halinde işçilik süreleri boyunca ve bir defada kullanılmak üzere altı aya kadar ücretsiz izin verilebilir.
(3) Yetiştirilmek üzere (burslu veya kendi imkânlarıyla gidenler dâhil) yurt dışına Devlet tarafından gönderilen öğrenci ve memurlarla, yurt içine ve yurt dışına sürekli görevle atanan memurların işçi olan eşlerine işçilik süresince her defasında bir yıldan az olmamak üzere en çok sekiz yıla kadar ücretsiz izin verilebilir. Ücretsiz izin süresinin bitiminden önce mazeretini gerektiren sebebin kalkması halinde, işçi derhal görevine dönmek zorundadır. Mazeret sebebinin kalkması halinde veya ücretsiz izin süresinin bitiminden itibaren 10 gün içinde görevine dönmeyenler, işçilikten istifa etmiş sayılır.
(4) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığı ile Devlet Personel Başkanlığınca müştereken belirlenir.
MAZERETE BAĞLI ÜCRETSİZ REFAKAT İZİN HAKKI
Bu madde ile kamu kurum ve kuruluşlarında sürekli işçi kadrosunda çalışan işçilere; bakıma muhtaç yakınlarının bulunması halinde, en çok 6 aya kadar ücretsiz refakat izni verilebilmesi düzenlenmiştir. Bu süre, aynı şartların geçerli olması halinde 1 yıla kadar uzatılabilecektir.
Bu düzenlemeye göre sürekli işçi;
- Anne
- Baba,
- Eş,
- Çocuk,
- Kardeşlerinden birini
bakmaya mecbur olması veya refakat etmediği takdirde söz konusu kişinin hayatının tehlikeye girecek olması durumunda, ücretsiz refakat izni talebinde bulunabilir. Bu kişilerden birinin ağır kaza geçirmesi veya önemli bir hastalığa tutulmuş olması da refakat için hakkını doğuran durumlardır.
Sürekli işçinin, refakat izni kullanabilmesi için bakıma muhtaç yakınının durumunu raporla belgelendirilmesi gerekir.
10 YILI DOLDURAN İŞÇİYE BİR KEREYE MAHSUS ÜCRETSİZ İZİN HAKKI!
Aynı Kanun maddesinin ikinci fıkrası ile de 10 hizmet yılını tamamlamış olan sürekli işçilere, istekleri halinde 6 aya kadar bir kereye mahsus ücretsiz izin hakkı tanımıştır. Bu izin, bütün işçilik süreleri boyunca bir kez ve bir defada kullanılmak üzere verilecektir.
MEMUR EŞİ TAYİN OLAN İŞÇİYE ÜCRETSİZ İZİN HAKKI
Yine 5620 sayılı Kanun’un 1. Ek Maddesinin üçüncü fıkrasıyla, memur olan eşin devlet tarafından yetiştirilmek üzere yurt dışına gönderilmesi ya da yurt içine veya yurt dışına sürekli görevle atanması durumunda, işçi olan eşlere ücretsiz izin hakkı tanınmıştır. Bu haktan, öğrenci olan eşi eğitim amacıyla yurt dışına gönderilen veya giden işçiler de yararlanabilir.
Bu ücretsiz izin, işçilik süresince her defasında 1 yıldan az olmamak üzere en çok 8 yıla kadar verilebilir. Ücretsiz izin süresinin bitiminden önce mazeretin ortadan kalkması halinde, işçi derhal görevine dönmek zorundadır. Mazeretin ortadan kalkması durumunda ya da ücretsiz izin süresinin bitmesi halinde 10 gün içinde görevine dönmeyenler, işçilikten istifa etmiş sayılır.
5620 Sayılı Kanun’a, 4 Nisan 2015 tarihli ve 6645 sayılı Torba yasa ile eklenen 2. Ek Maddesinde de sürekli işçileri ilgilendiren hükümler yer almaktadır. İlgili madde şu şekildedir;
“EK MADDE 2 – (4/4/2015-6645/79 md.)
(1) Kamu kurum ve kuruluşlarında sürekli işçi kadrosunda görev yapan ve ilgili mevzuatına göre alınan sağlık kurulu raporunda en az yüzde kırk oranında engelli olduğu belirtilen işçiler ile ağır engelli raporlu eşi veya bakmakla yükümlü olduğu birinci derece kan hısımları bulunan işçiler, engellilik durumundan kaynaklanan gerekçelere dayalı olarak kurum içinde yer değiştirme talebinde bulunabilir.
(2) Bu kapsamdaki talepler kamu kurum ve kuruluşlarının kadro imkânları ve teşkilat yapıları dikkate alınarak karşılanır.
(3) İşçinin kendisinin veya birlikte yaşadığı eşi ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarının engellilik durumunun tedavisi sebebiyle kurum içinde yer değişikliği talep etmesi hâlinde, yer değiştirme suretiyle atama yapılacak yerin, işçinin ve bu fıkra kapsamındaki yakınlarının engellilik durumuna uygun olması esastır.
(4) Engellilik durumu devam ettiği sürece kurum ve kuruluşlarca isteği dışında işçinin görev yeri değiştirilmez. Engellilik durumu ortadan kalkan işçiler hakkında genel hükümler çerçevesinde işlem yapılır.”
ENGELLİ OLAN VEYA AĞIR ENGELLİ YAKINI BULUNAN İŞÇİNİN KURUM İÇİ YER DEĞİŞTİRME HAKKI
Bu madde hükümlerine göre; kamu kurum ve kuruluşlarında sürekli işçi kadrosunda görev yapan ve en az %40 oranında engelli olan işçiler ile ağır engelli raporlu eşi veya bakmakla yükümlü olduğu “birinci derece kan hısımları” bulunan işçiler, engellilik durumundan kaynaklanan gerekçelere dayalı olarak kurum içinde yer değiştirme talebinde bulunabilir. İlgili mevzuata göre birinci derece kan hısımları, anne, baba, çocuklar ile evlatlık alınan çocuklardır.
Dolayısıyla;
- Kendisi yüzde 40 engelli olan,
- Ağır engelli raporlu eşi olan,
- Ağır engelli bakmakla yükümlü anne, babası olan
- Ağır engelli çocukları veya evlatlığı olan işçi
kurum içinde yer değiştirme talebinde bulunabilir.
Aynı Kanun maddesi ile koşulları elveren işçilerin kurum için yer değiştirme taleplerinin, kamu kurum ve kuruluşlarının kadro imkânları ve teşkilat yapıları dikkate alınarak karşılanması gerektiği belirtiliyor.
Madde metninin üçüncü fıkrasında ise, işçinin talebi üzerine yapılacak yer değiştirme işleminin, işçinin engellilik durumuna uygun ve yakınlarının tedavisine imkan verecek şekilde olması gerektiği düzenleniyor.
Engellilik durumu devam eden işçinin görev yerinin, isteği dışında çalışmakta olduğu kurum ve kuruluş tarafından değiştirilmeyeceği de aynı Kanun maddesinin bir diğer hükmüdür.
BU HÜKÜMLER BELEDİYE ŞİRKET İŞÇİLERİ İÇİN GEÇERLİ MİDİR?
5620 sayılı Kanunun kapsamının belirlendiği 1. Maddesi c bendinde şu ifade yer almaktadır;
“c) İl özel idareleri, belediyeler, bunların kurdukları veya üye oldukları mahallî idare birlikleri ile müessese ve işletmelerinde (Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulmuş olan şirketler hariç) ve belediyelerin bağlı kuruluşlarında…”
Belediye şirketlerinin, TTK’ya göre kurulmuş özel hukuk tüzel kişiliğine sahip kuruluşlar olduğu, Yargıtay kararlarıyla sabittir.
Ayrıca torba yasalarla ihdas edilen ek Maddede “Kamu kurum ve kuruluşlarında sürekli işçi kadrosunda çalışan işçilere… ” denilmektedir.
Dolayısıyla belediye şirketlerinde çalışan şirket işçileri bu kanunun kapsamında değildir. Bu nedenle yazıda sözü edilen mazerete bağlı refakat izni, ücretsiz izin, eşi memur olan işçiye tanınan ücretsiz izin hakkı ile engelli olan ya da engelli yakını bulunan işçilere tanınan yer değiştirme hakkı, merkezi kurumlarda çalışan sürekli işçiler için geçerlidir. 5620 sayılı Kanun’da tanımlanan haklar, belediye şirket işçileri için söz konusu değildir.
