Fazla çalışma; 4857 sayılı İş Kanunu’nda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık 45 saati aşan çalışmaları ifade eder.
İşçilere 45 saati aşarak fazla çalışma yaptırılabileceği de yine İş Kanunu’nun 41. Maddesi’nde yer almaktadır.
Fazla Sürelerle Çalışma ise yine 41. Maddesindeki tanımlamaya göre, haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle 45 saatin altında belirlendiği durumlarda ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve 45 saate kadar yapılan çalışmaları ifade eder. Örneğin iş sözleşmesi ile haftalık çalışma süresi 40 saat olarak kararlaştırılan işçi, 45 saat çalışıyorsa bu ‘fazla süreli çalışma’dır.
Bilindiği gibi fazla çalışma (fazla mesai) ve fazla sürelerle çalışma ilave ücrete tabidir. Yani işçiye fazla çalışma veya fazla süreli çalışma yaptırılıyorsa ilave ve zamlı ücret ödenir. İş Kanunu’na göre her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının % 50 yükseltilmesi suretiyle ödenir. Bu oran taşerondan kadroya geçen işçilerin mali ve soyla haklarını belirleyen Toplu İş Sözleşmesi hükümlerine göre % 60’dır.
Fazla sürelerle çalışmalarda ise, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının % 25 yükseltilmesiyle ödenir.
Ancak 2019 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ile kamudaki sürekli ve geçici işçilerin fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışmalarına sınırlama getirilmiştir.
Söz konusu Kanun’un 8. Maddesi’nin 4. Fıkrasındaki hüküm şu şekildedir:
“5018 sayılı Kanuna ekli (I) ve (II) sayılı cetvellerde yer alan kamu idarelerinin harcama yetkilileri, sürekli işçiler ile geçici işçilerin fazla çalışmaları karşılığı öngörülen ödeneğe göre iş programlarını yapmak, bu ödeneği aşacak şekilde fazla süreli çalışma ve/veya fazla çalışma yaptırmamak ve ertesi yıla fazla süreli çalışma ve/veya fazla çalışmadan dolayı borç bıraktırmamakla yükümlüdürler.
Deprem, yangın, su baskını, yer kayması, kaya düşmesi, çığ ve benzeri afetler nedeniyle yürürlüğe konulacak Cumhurbaşkanı kararları uyarınca yaptırılacak fazla çalışmalar ile fazla çalışma ücret ödemelerine ilişkin ilama bağlı borçlar için yapılacak aktarmalar hariç fazla süreli çalışma ve/veya fazla çalışma ücret ödemeleri için hiçbir şekilde ödenek aktarması yapılamaz.”
Bu düzenleme ile kamu idarelerinin harcama yetkililerine, bütçede öngörülen ödeneği aşacak şekilde fazla mesai yaptırmama sorumluluğu yüklenmektedir. Ayrıca fazla süreli çalışma veya fazla çalışma ücret ödemeleri için hiçbir şekilde ödenek aktarması yapılamayacağı hüküm altına alınmıştır. Kamu idarelerinin sürekli işçilere fazla mesai yaptırırken bu hususlara dikkat etmeleri gerekmektedir.
2019 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’na ulaşmak için tıklayınız
