Bilindiği gibi kamu kurumlarında çalışan sürekli işçilere, emekli olurken kıdem tazminatının yanı sıra ‘harcırah’ olarak da ifade edebileceğimiz emeklilik tazminatı ödenmektedir.
Söz konusu emeklilik tazminatı, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile kamu işçilerine tanınmış bir haktır.
Bu tazminatın yasal dayanağı olan 375 sayılı KHK’nın 1. Maddesi’nin D bendi şu şekildedir;
“(A) bendi kapsamına giren personel ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (II) sayılı cetvelde yer alan personel ve kamu kurumlarında işçi olarak istihdam edilenlerden; emekliliğini isteyen veya emekliye sevk olunanlara, haklarında toptan ödeme hükümleri uygulananlara, emekli iken yeniden hizmete alındıktan sonra cezaen olmamak üzere görevlerine son verilenlere, kendi kusurları olmaksızın sözleşmesi feshedilen veya hizmet sürelerinin bitiminde ayrılan sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler ile terhis olan yedek subaylara ve bunlardan görevde iken ölenlerin kanuni mirasçılarına damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmaksızın (12.105) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarında tazminat ödenir.”
Bu Yazının PDF formatı için tıklayınız
İşçilerin emeklilik tazminatı ne kadardır? İşçilere emeklilik tazminatı ne zaman artmaktadır?
Memurlar için TİS veya Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararıyla artırılan gösterge rakamı, işçilere ödenecek emeklilik tazminatını etkiler mi?
Yine 375 sayılı KHK’nın ilgili maddesinde, kamu işçilerine ödenecek emeklilik tazminatının ne şekilde hesaplanacağı belirtilmiştir. Buna göre kamu işçilerine, emekliliğe sevk edilmeleri durumunda 12.105 gösterge rakamının, memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarda tazminat ödenir.
Memur aylık katsayısı her 6 ayda bir memur maaş zammına endeksli olarak güncellendiği için kamu işçilerinin alacağı emeklilik tazminatı da artış gösterecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayınlanan Genelge ile memur aylık katsayısı, 1 Temmuz 2020 tarihinden geçerli olmak üzere (0,154461) olarak tespit edilmiştir.
Buna göre; kamu işçilerinin emeklilik tazminatı da şu şekilde hesaplanacaktır:
| 1 Temmuz 2020 Tarihi İtibariyle Emekli Olacaklar İşçilere Ödenecek Tazminat Tutarları | |
| 2020 Yılı Temmuz Ayı Memur Maaş Katsayısı | 0,154461 |
| Emekli Olanlara Ödenecek Tazminat Gösterge Rakamı | 12.105 |
| 12.105* 0,154461 | 1.869,75 TL (Brüt Tutar) |
| 1.869,75 TL * 7,59/1000 | 14,19 TL Damga Vergisi |
| 1 Temmuz 2020 Tarihi İtibariyle Ödenecek Net Emekli Tazminatı | 1.855,56 TL |
Dolayısıyla emekli olan kamu kurumu işçilerine ödenecek emeklilik tazminatı, 1 Temmuz 2020 tarihinden geçerli olmak üzere net 1.855,56 TL olacaktır.
MEMURLAR İÇİN GÖSTERGE RAKAMININ ARTMASI, İŞÇİLERİ ETKİLER Mİ?
En çok karıştırılan hususlardan biri; memurlar için Toplu İş Sözleşmesi veya Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararıyla artırılan gösterge rakamının işçilere ödenecek emeklilik tazminatını etkileyip etkilemeyeceğidir.
Bilindiği gibi 375 sayılı KHK ile belirlenen 12.105 gösterge rakamı, memurlar açısından TİS veya Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararıyla artırılabilmektedir.
Nitekim 12.105 gösterge rakamı, 4688 sayılı Kanunun 2’nci maddesi gereği ve 28/8/2019 tarih ve 2019/1 Karar Sayılı Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararı uyarınca memurlar için 13.558 olarak belirlenmiştir.
Dolayısıyla memurların emeklilik tazminatı hesaplanırken gösterge rakamı 13.558 olarak kullanılacaktır.
Pek çok idare, memurlar için geçerli olan bu ek gösterge rakamının işçilere de uygulanabileceği gibi hatalı bir yoruma düşmektedir.
Oysa memurlar açısından yapılan bu değişiklik, işçiler için geçerli değildir.
Bir diğer ifade ile işçiler, 4688 sayılı Kanuna tabi olmadıklarından bunlar hakkında 12.105 gösterge rakamının aylık katsayı ile çarpımı sonucunda çıkacak tutarda tazminat ödenmesine yönelik uygulamaya devam etmektedir.
Buna göre emekli olan 4 D sürekli işçilere, 1 Temmuz 2020 tarihinden geçerli olmak üzere net 1.855,56 TL emeklilik tazminatı ödenecektir. Bu tazminat tutarı, 1 Ocak 2021 tarihinden sonra, yeni Memur Maaş Katsayısına göre artış gösterecektir.
Bu husus, Ticaret Bakanlığı İç Denetim Başkanlığı tarafından da hazırlanan “100 Soruda Harcırah Rehberi” ile de şu şekilde açıklığa kavuşturulmuştur:
“31/07/2003 tarihli ve 4969 sayılı Kanunun 2’nci maddesi ile 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 1’inci maddesine (D) bendi eklenmiş olup, söz konusu (D) bendinde, anılan Kararnamenin (A) bendi kapsamına giren personel ile 22/1/1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye ekli (II) sayılı cetvelde yer alan personel ve kamu kurumlarında işçi olarak istihdam edilenlerden; emekliliğini isteyen veya emekliye sevk olunanlara, haklarında toptan ödeme hükümleri uygulananlara, emekli iken yeniden hizmete alındıktan sonra cezaen olmamak üzere görevlerine son verilenlere ve terhis olan yedek subaylara ve bunlardan görevde iken ölenlerin kanuni mirasçılarına damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmaksızın tazminat ödeneceği hükme bağlanmıştır.
Anılan Kararnamenin (A) bendi kapsamına ise, aylıklarını 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu, 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu ve 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanununa göre almakta olan personel girmektedir. Buna göre, bahse konu (D) bendi kapsamına girenlerden; emekliliğini isteyen veya emekliye sevk olunanlara damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmaksızın tazminat ödenmesi mümkün olabilmekte, (D) bendi kapsamına girmeyenlere ise bu ödemenin yapılmasına imkân bulunmamaktadır.
Diğer taraftan, anılan bentte sürekli veya geçici işçi ayrımı yapılmaksızın kamu kurumlarında “işçi olarak istihdam edilenler” ibaresi kullanıldığından vizeli geçici işçi olarak istihdam edilenlerden emekliye sevk edilenlere de söz konusu tazminatın ödenebilmesinin mümkün bulunduğu değerlendirilmektedir.
İlk olarak Beşyüz TL olarak öngörülen söz konusu tazminatın, 2011 yılında ise (6111 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle) (12.105) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutar üzerinden ödenmesi şeklinde uygulanması öngörülmüştür.
2012 yılında memurlar için 12.105 gösterge rakamı 4688 sayılı Kanunun 2’nci maddesi gereği ve Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararının 7’nci maddesi uyarınca 13.558 olarak belirlenmiştir. Halen de bahse konu katsayısı uygulanmaktadır.
Ancak işçiler 4688 sayılı Kanuna tabi olmadıklarından bunlar hakkında 12.105 gösterge rakamının aylık katsayı ile çarpımı sonucunda çıkacak tutarda tazminat ödenmesine yönelik uygulamaya devam edilmektedir.”
