Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK), işçilerin fazla mesai ücreti ücretiyle ilgili önemli bir karara imza attı.
Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ) tarafından, Hazine Müsteşarlığınca yıllık olarak belirli miktarda fazla mesai tahsisatı yapıldığı belirtilerek, tahsis edilen bu meblağın hiçbir şekilde aşılamadığı ileri sürülmüş, bu nedenle 30 saati aşan fazla mesai karşılığı ödenmemiştir. Aynı şekilde Devlet Personel Başkanlığı’nın yazısı gerekçe gösterilerek fazla mesai karşılığında izin de kullandırılmamıştır.
Bu durumdaki personel KDK’ya başvurdu.
Kamu Denetçiliği Kurumu verdiği kararda, İdare’nin işleminin hukuka aykırı olduğunu, Anayasa’nın angarya yasağını düzenleyen 18. maddesi ve çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri gerekliliğini düzenleyen 55. maddesi hükümlerine aykırılık teşkil ettiği değerlendirmesine yer verdi.
KDK kararında şöyle denildi;
“Kamu personelinin çalışma saatlerine ilişkin düzenlemeler çerçevesinde, genel olarak haftalık çalışma süresi 40 saat olarak belirlenmiş olmakla birlikte, kamu kurum ve kuruluşlarına günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde görev yapan personelin çalışma saatlerine ilişkin düzenleme yapma yetkisinin verildiği, belirlenen normal çalışma saatlerini aşan sürelerin ise fazla çalışma olarak değerlendirildiği, söz konusu fazla çalışmaların izin veya ücret olarak karşılanmasının öngörüldüğü, fazla çalışmanın ücretle karşılanmasına ilişkin kapsamın sınırlı olarak belirlendiği ve bu belirlenenler dışında fazla çalışmanın karşılığında izin verilmesinin benimsendiği anlaşılmaktadır.
Bu bağlamda, 399 sayılı KHK’nın 30’uncu maddesiyle kapsam dâhilindeki sözleşmeli personel açısından özel bir hüküm getirildiği görülmektedir. Anılan hüküm uyarınca söz konusu personele, zorunlu ve istisnai hallere münhasır olmak üzere, normal çalışma saatleri dışında veya tatil günlerinde yaptırılacak fazla çalışmalar karşılığında bütçe kanunlarında belirlenen miktarlarda saat başı fazla çalışma ücreti ödenmesi gerekmektedir. Bu ödemenin üst sınırı ise personel başına ödenecek fazla çalışma ücreti toplamının, ilgililerin temel ücretlerinin % 15’ini geçemeyeceği şeklindeki cümle ile belirlenmiştir. Söz konusu madde hükmü, lafzından da anlaşılacağı üzere idare açısından bağlı yetki tesis etmekte olup, fazla çalışma karşılığı ödemenin belirlenen tavan değere ulaşılıncaya kadar yapılacağını açıkça düzenlemektedir. Dolayısıyla İdare tarafından öne sürülen, Hazine Müsteşarlığınca yıllık olarak belirli miktarda fazla mesai tahsisatı yapıldığı, tahsis edilen bu meblağın hiçbir şekilde aşılamadığı ve bu nedenle otuz saati aşan fazla mesai karşılığı ilgililere ödeme yapılamadığı yönündeki gerekçe hukuki dayanaktan yoksundur.
Başvuranın, fazla çalışmasına karşılık izin kullandırılması yönündeki talebi karşısında ise İdare öncelikle, Devlet Personel Başkanlığının 14/03/2014 tarih ve 25423 sayılı görüşünün tavan değere ulaşan ve bu nedenle ödeme alamayan personele ilişkin olduğunu; başvurana yapılan ödemenin %15 oranındaki tavan değere ulaşamadığını ve dolayısıyla fazla çalışmasına karşılık izin hakkı verilmesinin 6 / 7 mümkün olmadığını öne sürmektedir. Devlet Personel Başkanlığının söz konusu görüşü esasen, 399 sayılı KHK kapsamında fazla çalışması bulunan personele tavan değere kadar ödemenin yapılmış olduğu ancak hizmetin yürütülebilmesi için personelin fazla çalışmaya devam ettirildiği ve yine 399 sayılı KHK’da bu duruma müteallik bir düzenleme bulunmaması nedeniyle söz konusu fazla çalışmanın karşılıksız kaldığı hallere ilişkindir. Anılan görüş yazısında Başkanlık, konuyu angarya yasağı ilkesi temelinde irdelemiş ve fazla çalışmanın karşılıksız bırakılmasının mümkün olamayacağı sonucuna vararak, bu gibi hallerde 657 sayılı Kanun’un 178/B hükmünün uygulanabileceği, başka bir ifade ile ilgili personele fazla çalışmasına karşılık izin hakkı verilmesinin mümkün olduğu sonucuna ulaşmıştır. Bu bağlamda, Hazine Müsteşarlığınca yıllık olarak belirli miktarda fazla çalışma tahsisatı yapıldığı ve bu nedenle 30 saati aşan fazla çalışma karşılığı ödeme yapılamadığı yönündeki İdarenin gerekçesi bir an için makul kabul edilse dahi, angarya yasağı ilkesinin bir gereği olarak ilgili personele izin hakkı kullandırılması gerekeceği sonucu ortaya çıkmaktadır. İdare tarafından sunulan ikinci gerekçe ise anılan görev yerinde hali hazırda az sayıda bulunan personele fazla çalışma karşılığı izin kullandırılması halinde, ortaya çıkacak döngünün hizmetin yürütülmesini önemli ölçüde aksatacak olmasıdır. Söz konusu gerekçe kabul edilebilir görülmekle birlikte, böyle bir durumda İdarenin ivedilikle mevcut personel sayısını artırma yoluna giderek gerekli dengeyi sağlaması gerekeceği açıktır.
Bu çerçevede, başvuranın önceki aylarda fazla çalışma karşılığında hak kazandığı ücretinin eksik ödenen kısımlarının ödenmesi ile mevcut personel sayısının artırılması yoluna gidilerek ileriye dönük mağduriyetlerin önüne geçilmesi gerektiği; aksi yöndeki uygulamanın gerek 399 sayılı KHK’nın 30’uncu maddesi hükmü gerekse Anayasa’nın angarya yasağını düzenleyen 18’inci maddesi ve çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri gerekliliğini düzenleyen 55’inci maddesi hükümlerine aykırılık teşkil edeceği değerlendirilmektedir.
Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın önceki aylarda fazla çalışma karşılığında hak kazandığı ücretinin eksik ödenen kısımlarının ödenmesi ve personel istihdamı artırılarak hali hazırda fazla çalışma yapan benzer durumdaki personelin mağduriyetinin giderilmesi yönünde Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğüne tavsiyede bulunulmasının uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.”
Sonuç olarak; Kamu Denetçiliği Kurumu, çalışanların önceki aylarda fazla çalışma karşılığında hak kazandığı ücretlerini ödenmesi gerektiğine hükmetti. Fazla mesai karşılığında izin kullandırılmama gerekçesi olarak öne sürülen “personel eksikliği” bahanesinin de yerinde olmadığına, personel istihdamı artırılarak benzer durumdaki mağduriyetlerin giderilmesi gerektiğine karar verdi.
