Bazı Toplu İş Sözleşmelerinde, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na atıf yapılarak memurlar için ödenen aile yardımının işçiler için de ödeneceği karar altına alınmaktadır.
Memurlara ödenen aile yardımı, 657 sayılı Kanunun 203. maddesi gereğince Gelir Vergisinden istisna tutulmaktadır.
Kimi kurumlarda; memurlar için geçerli olan bu Gelir Vergisi aile yardımı istisnasının, işçilere ödenen aile yardımları için de uygulandığı görülmektedir.
Peki işçilere toplu sözleşme gereği ödenen aile yardımlarının Gelir Vergisinden istisna tutulması mümkün müdür?
İşçilere ödenen aile yardımlarının Gelir Vergisinden istisna tutulması kamu zararına yol açar mı?
Sayıştay’ın bu konudaki görüşü hangi yöndedir?
Sayıştay 6. Dairesi, bir belediye tarafından Sendika ile imzalanan Toplu İş Sözleşmesi uyarınca işçilere ödenen aile yardımı ödemelerinden, Gelir Vergisi kesintisi hesaplanıp ilgili vergi dairesine yatırılmadığını tespit etmiştir.
Sayıştay 6. Dairesi, 592 Sayılı ve 4.12.2018 Tutanak Tarihli Kararında; memurlara yapılan aile yardımı ödeneğinin, 657 sayılı Kanunun 203. maddesi hükmü gereğince Gelir Vergisinden muaf olduğunu ancak işçilere ödenen aile yardımının bu şekilde bir kanun hükmü olmadığı için Gelir Vergisinden istisna tutulamayacağına karar vermiştir.
Sayıştay’ın kararında şöyle denilmiştir:
“Devlet memurlarına ödenen aile yardımı ödeneği her ne kadar 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 203’üncü maddesi gereği Gelir Vergisinden müstesna tutulmuşsa da işçilere yapılan aile yardımı ödemeleri Gelir Vergisine tabidir. Zira; 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 25’inci maddesinde, çeşitli zam ve tazminat adları altında ücretlilere yapılan ödemelerin hangilerinin Gelir Vergisinden müstesna olduğu sayılmış olup, aile yardımı ödemeleri için herhangi bir istisna hükmüne yer verilmemiştir.
Buna göre; mezkur Toplu İş Sözleşmesi’nde işçilere net olarak yapılacağı belirtilen ödemeler dolayısıyla belediye tarafından kesilmesi gereken Gelir Vergisi tutarının brüt tutar üzerinden hesaplanıp, ilgili vergi dairesine yatırılması gerekmektedir. Ancak yapılan incelemede; …. Belediyesi’nde çalışan işçilere yapılan aile yardımı ödemeleri dolayısıyla ….-TL Gelir Vergisi kesintisi yapılmadığı tespit edilmiştir.”
SONUÇ
Memurlara ödenen aile yardımlarının Toplu İş Sözleşmelerine hüküm konularak işçilere de ödenebilmesi mümkündür. Nitekim pek çok Toplu İş Sözleşmesine bu yönde madde konulduğu ve buna istinaden işçilere aile yardımı ödendiği görülmektedir.
Ancak işçilere ödenen aile yardımlarının memurlarda olduğu gibi Gelir Vergisinden istisna tutulması mümkün değildir. Zira Gelir Vergisi Kanunu gereği, işçilere yapılan aile yardımı ödemeleri, Gelir Vergisine tabidir. Çünkü 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 25. Maddesinde; çeşitli zam ve tazminat adı altında işçilere yapılan ödemelerden hangilerinin Gelir Vergisinden istisna tutulacağı sayılmış olup, aile yardımı ödemeleri için herhangi bir istisna hükmüne yer verilmemiştir. Bu nedenle Toplu İş Sözleşmesi gereği işçilere ödenen aile yardımlarından Gelir Vergisi kesintisi yapılmalı ve ilgili vergi dairesine yatırılmalıdır.
İŞÇİLERE YAPILAN AİLE YARDIMI ÖDEMELERİNDE SGK İSTİSNASI NASIL UYGULANACAKTIR?
Bilindiği gibi Gelir Vergisi istisnalarının yanı sıra SGK’nın uyguladığı çeşitli istisnalar da sözkonusudur.
Bu istisnalardan biri de SGK Aile Yardımı Prim İstisnasıdır. SGK Aile Yardımı İstisnası, aylık brüt asgari ücretin %10’u olarak uygulanmaktadır ve buna göre 2022 yılında aylık 500,40 TL şeklindedir.
Ancak bu SGK istisnasının sadece çalışmayan ve emekli maaşı almayan eş için ödenen Aile Yardımlarında uygulanması gerekmektedir.
Zira SGK’nın 2020/20 sayılı Genelgesinde Aile Yardımı İstisnasına ilişkin şu açıklamaya yer verilmiştir:
“Sigortalılara aile yardımı adı altında yapılacak ödemelerin, sigortalının eşinin Kanuna tabi zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmaması ve Kurumdan gelir veyahut aylık almaması durumunda, aylık asgari ücretin %10’u,
657 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (C) bendi kapsamında çalışan sigortalıların aynı şartları haiz eşi için % 20’si oranındaki tutar aylık prime esas kazançların hesaplanmasında dikkate alınmayacaktır.”
Diğer yandan çeşitli Toplu İş Sözleşmelerinde işçilere, eşinin çalışıp çalışmadığına veya emekli olup olmadığına bakılmaksızın Aile Yardımı ödendiği bilinmektedir. Bu nedenle SGK Aile Yardımı İstisnası uygulanırken dikkatli olunmalıdır.
SONUÇ
İşçilere Toplu İş Sözleşmesi gereği eşi çalışsın veya çalışmasın ödenen bir Aile Yardımı varsa, SGK istisnası uygularken eşinin çalışıp çalışmadığına ve emekli olup olmadığına bakılmalı, SGK Aile Yardımı İstisnası sadece çalışmayan ve emekli maaşı almayan eşler için ödenen Aile Yardımlarına uygulanmalıdır.
İşte O Sayıştay Kararı:
“Aile yardımı ödemelerinden Gelir Vergisi kesintisi yapılmaması
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;
….. Belediyesinde çalışan işçilere; ….. Sendikası (….) ile 15.07.2016 tarihinde imzalanan Toplu İş Sözleşmesi uyarınca yapılan aile yardımı ödemelerinden, Gelir Vergisi kesintisi hesaplanıp ilgili vergi dairesine yatırılmadığı görülmüştür.
Mezkur Toplu İş Sözleşmesi’nin 30’uncu maddesinde; “Toplu iş sözleşmesi kapsamında çalışan sendika üyesi evli ve eşi çalışmayan işçilere aile yardımı olarak, Devlet Memurlarına ödenen aile yardımı miktarı net olarak ödenir.” denilmiştir.
Devlet memurlarına ödenen aile yardımı ödeneği her ne kadar 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 203’üncü maddesi gereği Gelir Vergisinden müstesna tutulmuşsa da işçilere yapılan aile yardımı ödemeleri Gelir Vergisine tabidir. Zira; 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 25’inci maddesinde, çeşitli zam ve tazminat adları altında ücretlilere yapılan ödemelerin hangilerinin Gelir Vergisinden müstesna olduğu sayılmış olup, aile yardımı ödemeleri için herhangi bir istisna hükmüne yer verilmemiştir.
Buna göre; mezkur Toplu İş Sözleşmesi’nde işçilere net olarak yapılacağı belirtilen ödemeler dolayısıyla belediye tarafından kesilmesi gereken Gelir Vergisi tutarının brüt tutar üzerinden hesaplanıp, ilgili vergi dairesine yatırılması gerekmektedir. Ancak yapılan incelemede; …. Belediyesi’nde çalışan işçilere yapılan aile yardımı ödemeleri dolayısıyla ….-TL Gelir Vergisi kesintisi yapılmadığı tespit edilmiştir.
Bununla birlikte, sorumlular tarafından gönderilen savunma ve eki belgelerden sorgu konusu edilen …. TL Gelir Vergisi Tevkifatının muhtasar beyanname ekinde …. Vergi Dairesine beyan edildiği ve … tarih ve … sayılı Ödeme Emri Belgesi ile ödendiği anlaşıldığından, sorgu konusu husus hakkında ilişilecek husus kalmadığına 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.”
Bu Yazının PDF formatı için tıklayınız.
Sayıştay Kararı için tıklayınız
