Kamu İşçi

İdareler, İşçiler Açısından Fiili Hizmet Zammını Nasıl Uygulamalı?

Fiili hizmet zammı (yıpranma) nedir? Nasıl uygulanır, kimler faydalanır? Sağlık çalışanları hangi esaslara göre fiili hizmet zammı alırlar? İşyeri ve işlerin fiili hizmet süresi zammı kapsamında olup olmadığının tespiti nasıl yapılır? Fiili hizmet zammının SGK bildirimleri nasıl yapılır?

Yayınlanma Tarihi: Mayıs 11, 2020 10:03

İçerik

Bu çalışmamızda, kamu kurum ve kuruluşlarında ve şirketlerinde bir iş sözleşmesine istinaden çalıştırılan ve 4/1-a (SSK) kapsamındaki tüm sigorta kollarına tabi (uzun vadeli + kısa vadeli + işsizlik + genel sağlık sigortası) işçiler yönünden tüm yönleriyle örnekler verilmek suretiyle fiili hizmet süresi zammı (FHZ) değerlendirilecektir.

Bu Makalenin PDF formatı için tıklayınız

Fiili Hizmet Süresi Zammının (FHZ) Yasal Dayanakları

Fiili hizmet süresi zammının yasal dayanakları aşağıda belirtilmiştir.

– 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, Madde 40

– Fiili Hizmet Süresi Zammı Uygulamasının Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik

– SGK Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, 22.02.2013 tarih ve 2013/11 sayılı Genelge

– SGK Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, 03.09.2018 tarih ve E.11154977 sayılı Genel Yazı

Fiili Hizmet Süresi Zammının Tanımı

Yıpranma payı olarak bilinen “fiili hizmet süresi zammı”; 4/1-a kapsamındaki sigortalıların kanunda belirtilen işyerlerinde ve işlerde ya da unvanlarda geçen çalışma sürelerinin her 360 günü için yine kanunda gösterilen gün sayılarını ifade eder.

Fiili hizmet süresi zammı kavramının özünde, ağır ve yıpratıcı işlerde çalışan sigortalıların korunması düşüncesi vardır. Fiili hizmet süresi zammı ile bu tür işlerde çalışan sigortalılara, kanunda öngörülmüş olan ek sigortalılık süresi ve ek prim ödeme gün sayısı ilave edilmek suretiyle diğer sigortalılara nazaran avantaj sağlanarak erken emeklilik imkânı oluşturulmaktadır. Bu sayede hem ağır ve yıpratıcı işlerin olumsuz etkileri azaltılmakta, hem de bu tür işler cazip hale getirilmeye çalışılmaktadır.[1]

FHZ, çalışmaları esnasında çeşitli iş risklerine maruz kalarak fiili çalışmaları dolayısıyla sağlık, yaşam kalitesi vb. nedenlerle olumsuz etkilenen sigortalıların söz konusu kayıplarını telafi etmek amacıyla uygulanan bir sosyal sigorta uygulamasıdır.[2]

Fiili Hizmet Süresi Zammı Kapsamındaki İşyerleri, İşler, Eklenecek Prim Gün Sayıları ve Emeklilik Gün Sayısına Eklenecek Azami Yıl

Fiili hizmet süresi zammı kapsamındaki işyerleri, işler, eklenecek prim gün sayıları ve emeklilik gün sayısına eklenecek azami yılları Tablo-1’den görmemiz mümkündür.

Tablo-1: FHZ Kapsamındaki İşyerleri ve Sigortalılar

Kapsamdaki İşler/İşyerleri	Kapsamdaki Sigortalılar	Eklenecek Gün Sayısı	Prim Ödeme Gün Sayısına Eklenecek Azami Yıl
1) Kurşun ve arsenik işleri	1) Kurşun üretilen galenit, serüzit, anglezit gibi cevherlerin çıkarılmasına ilişkin maden ocağı işlerinde çalışanlar. 2) Kurşunlu madenlerden yahut içinde kurşun bulunan kül, maden köpüğü, kurşun fırın kurumu, üstübeç artığı ve benzeri maddelerden kurşun üretimi için yapılan izabe işlerinde çalışanlar. 3) Antimuan, kalay, bronz ve benzeri maddelerle yapılan kurşun alaşımı işlerinde çalışanlar.	60	5
1) Kurşun ve arsenik işleri	4) Kurşun izabe fırınlarının teksif odalarında biriken kuru tozları kaldırma işlerinde çalışanlar.	90	5
2) Cam fabrika ve atölyeleri	1) Cam yapımında kullanılan ilkel maddeleri toz haline getirme, eleme, karıştırma ve kurutma işlerinde (bu işleri yapmak üzere tam kapalı odalar içinde otomatik makineli tesisat veya çalışma ortamındaki tozları sağlık için tehlike oluşturmayacak düzeye indiren havalandırma tesisatı bulunmadığı takdirde) çalışanlar. 2) Eritme işlerinde (otomatik besleme fırınlarıyla çalışılmadığı takdirde) çalışanlar. 3) Ateşçilik işlerinde çalışanlar. 4) Üfleme işlerinde (tamamen otomatik makinelerle yapılmadığı takdirde) çalışanlar. 5) Basınçla yapılan cam işlerinde (cam tazyiki işleri) çalışanlar. 6) Ayna camı sanatında potalı cam dökümü işlerinde (potalar kalıp masasına mekanik araçlarla taşınmadığı takdirde) çalışanlar. 7) Camı fırın başından alma işlerinde çalışanlar. 8) Yayma fırınlarında düzeltme işlerinde çalışanlar. 9) Traş işlerinde çalışanlar. 10) Asitle hak ve cilâlama işlerinde çalışanlar. 11) Basınçlı havayla kum püskürten cihazlarla yapılan işlerde (çalışma ortamındaki tozları sağlık için tehlike oluşturmayacak düzeye indiren havalandırma tesisatı bulunmadığı takdirde) çalışanlar. 12) Pota ve taş odalarında görülen işlerde çalışanlar.	60	5
3) Cıva üretimi işleri sanayii	1) Cıva izabe fırınlarında görülen işlerde çalışanlar. 2) Elementer cıva bulunan ocaklarda görülen işlerde çalışanlar.	90	5
4) Çimento fabrikaları	1) İlkel maddeleri kırma, ufalama, ezme, eleme ve karıştırma işlerinde çalışanlar. 2) Otomatik fırınlarda pişirme işlerinde çalışanlar. 3) Klinkeri öğütme, eleme, torba ve fıçılara koyma işlerinde (otomatik olarak tozun etrafa yayılmasını önleyici bir düzenleme yapılmadığı takdirde) çalışanlar.	60	5
5) Kok fabrikalarıyla termik santraller	1) Ateşçilik, ocak temizliği, jeneratör, doldurma, boşaltma ve temizleme işlerinde çalışanlar. 2) Kimyasal arıtma işlerinde çalışanlar. 3) Gazın geçtiği cihaz ve boruların onarılması ve temizlenmesi işlerinde çalışanlar. 4) Kok fabrikalarında kömür ve ocak işlerinde çalışanlar. 5) Elektrik enerji üretim santrallerinin kazan dairesindeki ateşçilik, kül ve kömürlerin taşınması işlerinde çalışanlar. 6) Termik santrallerle her çeşit buhar kazanlarının kazan dairesindeki ateşçilik, kül ve kömürlerin taşınması işlerinde çalışanlar.	60	5
6) Alüminyum fabrikaları	1) Alüminyum oksit üretimi işlerinde çalışanlar. 2) Alüminyum bronzu hazırlama işlerinde çalışanlar. 3) Alüminyum madeni üretimi işlerinde çalışanlar.	60	5
7) Demir ve çelik fabrikaları	1) Demir izabe fabrikalarında cevherin demire çevrilmesi işleriyle boru fabrikalarının fırın ve döküm dairelerinde yapılan işlerinde çalışanlar. 2) Çelikhanelerin çelik yapılan fırınlarıyla bunların teferruat ve eklentilerinden olan ikinci derecedeki fırınlarda ve konvertörlerde yapılan işlerinde çalışanlar. 3) Sıvı haldeki demir ve çeliğin tesisat ve teçhizatla veya mekanik olarak taşınmasına ilişkin işlerde çalışanlar. 4) Sıcak veya sıvı haldeki cürufun taşınması ve işlenmesi işlerinde çalışanlar. 5) Haddehanelerde (soğuk demirle çalışılan haddehaneler hariç), fırınlarda, hadde serilerinde, haddehaneyi kızgın veya sıvı çelik yahut demirle besleyen tesisat ve araçlarla görülen işlerle kızgın halde olan yarı mamul parçaların kesilmesi ve hazırlanması işlerinde çalışanlar.	90	5
8) Döküm fabrikaları	1) Döküm kalıp ve maçalarının yapılması ve döküme hazır duruma getirilmesi işlerinde çalışanlar. 2) Döküm şarjının hazırlanması ve her çeşit maden eritme (izabe) fırınlarının döküme hazır duruma getirilmesi işlerinde çalışanlar. 3) Maden eritme ve dökme işlerinde çalışanlar.	60	5
9) Asit üretimi yapan fabrika ve atölyeler	1) Asit için hammaddelerin hazırlanması işlerinde çalışanlar. 2) Asidin yapılma safhalarındaki işlerinde çalışanlar. 3) Baca gazlarından asit elde edilmesi işlerinde çalışanlar.	90	5
10) Yeraltı işleri	Maden ocakları (elementer cıva bulunduğu saptanan cıva maden ocakları hariç), kanalizasyon ve tünel yapımı gibi yer altında yapılan işlerde çalışanlar.	180	Süre Sınırı Uygulanmaz
11) Radyoaktif ve radyoiyonizan maddelerle yapılan işler	Doğal ve yapay radyoaktif, radyoiyonizan maddeler veya bütün diğer korpüsküleremanasyon kaynakları ile yapılan işlerde çalışanlar.	90	5
12) Su altında veya su altında basınçlı hava içinde çalışmayı gerektiren işler	1) Su altında basınçlı hava içinde çalışmayı gerektiren işlerden 20-35 metreye kadar derinlik veya 2-3,5 kg/cm2 basınçta yapılan işlerde çalışanlar.	60	5
	2) Su altında basınçlı hava içinde çalışmayı gerektiren işlerden 35–40 (40 hariç) m. derinlik veya 3,5–4 (3,5 hariç) kg/cm2 basınçta yapılan işlerde çalışanlar. 3) Dalgıçlık işinde çalışanlar.	90	5
13) Türk Silâhlı Kuvvetlerinde, Jandarma Genel Komutanlığında, Sahil Güvenlik Komutanlığında	Subay, yedek subay, astsubay, yedek astsubay uzman jandarma ve uzman erbaşlar ve sözleşmeli erbaş ve erler	90	8
14) Emniyet ve polis mesleğinde, Milli İstihbarat Teşkilatında	Asaleti onaylanmış olmak şartıyla adaylıkta geçirilen süreler dahil polis memuru, başpolis memuru ve kıdemli başpolis memuru, komiser yardımcısı, komiser, baş komiser, emniyet amiri, emniyet müdürleri ile bu ve daha yukarı maaş ve derecelerdeki emniyet mensupları, Milli İstihbarat Teşkilâtı mensupları.	90	8
15) İtfaiye veya yangın söndürme işleri	Yangın söndürme işlerinde çalışanlar.	60	5
16) Basın ve gazetecilik mesleğinde	Basın kart yönetmeliğine göre basın kartı sahibi olmak suretiyle fiilen çalışanlar	90	5
17) Türkiye Radyo – Televizyon Kurumu basın kartı sahibi olmak suretiyle	Basın kart yönetmeliğine göre Türkiye Radyo – Televizyon Kurumunda haber hizmetinde fiilen çalışanlar	90	5
18) Türkiye Büyük Millet Meclisi ile Cumhurbaşkanlığı	Yasama organı üyeleri ile Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar	90	5
19) Ceza infaz kurumlarında	Ceza infaz kurumu müdürü, idare memuru, infaz ve koruma başmemuru, infaz ve koruma memuru unvanlı kadrolarda bulunanlar ile Adalet Bakanlığı taşra teşkilatına tahsisli kadro veya pozisyonlarda bulunup ceza infaz kurumlarında görev yapan ve ceza infaz kurumlarında hükümlü ve tutuklularla bilfiil irtibat içinde olan diğer görevliler	90	5
20) İnsan sağlığına ilişkin işler	11/4/1928 tarihli ve 1219 sayılı Kanun, 25/2/1954 tarihli ve 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu ve 18/12/1953 tarihli ve 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun kapsamında sağlık meslek mensubu sayılan ve insan sağlığı için koruyucu, teşhis, tedavi ve rehabilite edici hizmetlerde çalışanlar.	60	5

Tablo-1’deki bilgileri özetleyecek olursak Tablo-2’de yer alan bilgilere ulaşmamız mümkün olacaktır.

Tablo-2: FHZ Kapsamında Eklenecek Yıl

Kapsamdaki İşyerleri ve İşler	FHZ Kapsamında Eklenecek Azami Yıl
Tablo-1’in (1), (2), (3), (4), (5), (6), (7), (8), (9), (11), (12), (15), (16), (17), (18), (19), (20). sırasındakiler	5 yıl
Tablo-1’in (13), (14). sırasındakiler	8 yıl
Tablo-1’in (10). sırasındakiler	Yıl Sınırlaması Bulunmamaktadır
FHZ’de 60-90-180 prim ödeme gün sayısına eklenmesinde herhangi bir süre şartı olmayıp, ilave edilecek gün sayılarında (5 yıl-8 yıl) sınırlamalar bulunmaktadır.

Tablo-1’de yer alan işyerleri aşağıda belirtilen tarihlerden itibaren fiili hizmet süresi zammından yararlandırılacaklardır.

1-2-3-4-5-6-7-8-9-10-11-12-13-14-15 numaralı sıralarında belirtilen işyerlerinde ve işlerde çalışanlar 2008 yılı Ekim ayı başından itibaren.
16-17-18 numaralı sıralarında belirtilen işyerlerinde ve işlerde çalışanlar 2013 yılı Şubat ayı başından itibaren.
19 numaralı sırasında belirtilen işyerlerinde ve işlerde çalışanlar 25.08.2017 tarihinden itibaren.
20 numaralı sırasında belirtilen işyerlerinde ve işlerde çalışanlar 03.08.2018 tarihinden itibaren.

Fiili Hizmet Süresi Zammından Yararlanacak/Yararlanamayacak Sigortalılar

4/1-a kapsamındaki sigortalılardan malullük, yaşlılık ve ölüm sigorta kollarına tabi çalışanlar yararlandırılır, kısa vadeli sigorta kollarına tabi çalışanlar ile sosyal güvenlik destek primine tabi çalışanlar fiili hizmet süresi zammı uygulamasından yararlandırılmaz.

Fiili hizmet süresi zammı kapsamında sayılan işyerlerinde çalıştıkları halde, söz konusu işleri/görevleri yapmayan veya sayılan işleri/görevleri yaptıkları halde, söz konusu işyerlerinde çalışmayan sigortalıların işyeri ve iş koşulu şartı bir arada yerine gelmediğinden fiili hizmet süresi zammından yararlandırılamazlar.

Kontrol, denetim ve idareciliğin gerektirdiği gözlem ve benzeri amaçlarla kısa süreli çalışmalar, bu işlerin fiilen yapılmayıp işin yönetim görevinin yapılması ile Tablo-1’deki işleri yapmakla birlikte işin otomasyonla yapılması, ileri teknolojilerin kullanılması gibi sebeplerle iş sağlığı ve iş güvenliği tedbirleri alınarak riskin ve zararlı faktörlerin etkilerinin ortadan kalktığı durumlarda sigortalılar fiili hizmet süresi zammı uygulamasından yararlandırılmaz.

Fiili Hizmet Süresi Zammının Sigortalı Hizmete ve Emeklilik Yaşına Etkisi

Yukarıda belirtilen işyerlerinde ve işlerde 4/1-a kapsamında çalışan sigortalıların prim ödeme gün sayılarına, bu işyerlerinde ve işlerde geçen çalışma sürelerinin her 360 günü için karşılarında gösterilen gün sayıları, fiilî hizmet süresi zammı olarak eklenir.

360 günden eksik sürelere ait fiilî hizmet süresi zammı, 360 gün için eklenen fiilî hizmet süresi ile orantılı olarak belirlenir.

Formül: (FHZ kapsamında çalışılan gün sayısı x eklenecek gün sayısı) / 360

60 gün eklenecek işlerde : FHZ kapsamında çalışılan gün sayısı x 60/360

90 gün eklenecek işlerde : FHZ kapsamında çalışılan gün sayısı x 90/360

180 gün eklenecek işlerde : FHZ kapsamında çalışılan gün sayısı x 180/360

Örneğin; alüminyum fabrikası işyerinde 330 gün çalışması bulunan sigortalının FHZ süresi = 330 x 60 / 360 = 55 gün olacaktır.

Yukarıda belirtilen işyerlerinden ve işlerden birden fazlasına dahil olanlar için, en yüksek olan fiilî hizmet süresi zammı uygulanır. Başka bir ifade ile, en yükseğine göre fiili hizmet süresi zammı verilir.

Hesaplanan fiilî hizmet süresi zammı, Tablo-1’in (13) ve (14) numaralı sırasında yer alan sigortalılar için 8, diğer sigortalılar için 5 yılı geçmemek üzere uzun vadeli sigorta kolları uygulamasında prim ödeme gün sayısına eklenir. Eklenen bu sürelerin, 3 yılı geçmemek üzere; (18) numaralı sırasında bulunanlar için tamamı diğerleri için 1/2 ‘si (2,5 yıl) emeklilik yaş hadlerinden indirilir. Tablo-1’in (10) numaralı sırasında yer alan sigortalılar için burada bahsedilen süre sınırı uygulanmaz.

Yaş haddi indiriminden yararlanabilmek için Tablo-1’in (10) numaralı sırasında yer alan sigortalıların en az 1800 gün, diğer sıralarda yer alan sigortalıların ise en az 3600 gün belirtilen işyeri ve işlerde çalışmış olmaları şarttır.

Malullük ve ölüm hallerinde emeklilik yaş haddinden indirim uygulanmaz.

Tablo-3: FHZ Yaştan İndirilecek Süre

Kapsamdaki İşyerleri ve İşler	Yaştan İndirimde Aranan Zorunlu Süre	Yaştan İndirimde Uygulanacak İndirim Oranı	Yaştan İndirim Süresi
Tablo-1’in (1), (2), (3), (4), (5), (6), (7), (8), (9), (11), (12), (15), (16), (17), (19), (20). sırasındakiler	3600 gün	Yarısı 3 yılı geçmemek üzere	2,5 yıl
			3 yıl
Tablo-1’in (13), (14). sırasındakiler			3 yıl
Tablo-1’in (18). sırasındakiler	Süre Şartı Yok	Tamamı	3 yıl
Tablo-1’in (10). sırasındakiler	1800 gün	Tamamı	Tamamı

Maden İşyerlerinin Yeraltı veya Yeraltı Münavebeli İşlerinde FHZ

Maden işyerlerinin yeraltı veya yeraltı münavebeli işlerinde çalışmaları bulunanların, 01.10.2008 tarihinden önce veya sonra bu işlerde geçen çalışmalarının en az 1800 gün olması halinde bu çalışmalarının 1/4 ‘ü toplam prim ödeme gün sayılarına ilave edilir.

01.10.2008 tarihinden sonra maden işyerlerinin yeraltı veya yeraltı münavebeli işlerinde çalışmaları bulunan sigortalıların, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi, 180 gün fiili hizmet süresi zammına tabi olanlar için belirlenen tutardır.

Fiili Hizmet Süresi Zammı Kapsamında Olup Olunmadığının Şartı

Çalışmanın fiili hizmet süresi zammı kapsamında değerlendirilebilmesi için, Tablo-1’in (13) ve (14) numaralı sıralarında belirtilen sigortalılar hariç sigortalının kapsamdaki işyerleri ile birlikte belirtilen işlerde fiilen çalışması ve söz konusu işlerin risklerine maruz kalması şarttır. Ayrıca, bu sürelere ait çalışılan prim ödeme gün sayıları ile belirtilen prim tutarlarının aylık fiili hizmet süresi zammı prim belgesi / muhtasar ve prim hizmet beyannamesi ile SGK’ ye bildirilir.

Başka bir ifade ile, sigortalının FHZ’den yararlanabilmesi için istisnalar hariç olmak üzere aşağıdaki 3 şartın birlikte gerçekleşmesi zorunludur.

– Tablo-1’de belirtilen işyerlerinde çalışma.

– Tablo-1’de belirtilen işleri fiilen yapma.

– Tablo-1’de belirtilen işlerin risklerine maruz kalma.

Tablo-1’in (13) ve (14) numaralı sıralarında belirtilen çalışmalardan dolayı fiili hizmet süresi zammı uygulamasından yararlanılabilmesi için çalışmanın ilgili kamu idaresinde ve belirtilen kadro ve unvanlarda geçmesi yeterlidir.

Fiili Hizmet Süresi Zammından Sayılmayan Süreler

Tablo-1’in (10) numaralı sırasında yer alan yeraltı işlerinin maden ocakları (elementer cıva bulunduğu saptanan cıva maden ocakları hariç), kanalizasyon ve tünel yapımı gibi yer altında yapılan işlerde çalışanlar için 11.09.2014 tarihinden itibaren, FHZ’den yararlandırılacakları dönem içerisinde kalan; yıllık ücretli izin, sıhhi izin, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri ile eğitim, kurs, iş öncesi ve sonrası hazırlık sürelerinde fiilen çalışma ve söz konusu işlerin risklerine maruz kalma şartı aranmaz.

Fiili hizmet süresi zammı kapsamında olan işyerlerinde çalışan sigortalıların çalışılan ayın bazı günlerinde kapsam dışı işlerde geçen süreleri ile kapsamda olan işlerde fiilen çalışmayarak risklerine maruz kalmadıkları 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanunda belirtilen tatil günleri (28 Ekim 13.00’ten 29 Ekim günü, 23 Nisan, 19 Mayıs, 30 Ağustos, Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı, 1 Ocak, 1 Mayıs, 15 Temmuz) ile yıllık izin, ücretsiz izin, ücretli izin, sıhhi izin ve eğitim kurs süreleri FHZ kapsamında değerlendirilmez. (13) ve (14) numaralı sıralarda çalışan sigortalıların ise ücretsiz izin süreleri dışındaki diğer süreleri FHZ kapsamında değerlendirilir.

E-Bildirge Programına Bildirim Kontrolü Konulması

SGK tarafından, fiili hizmet süresi zammı kapsamındaki bildirimlere yönelik 03.11.2017 tarihinden itibaren e-bildirge programında her ay için azami 26 gün bildirim kontrolü konulmuş olup, aynı işyerinden farklı belge türleri ile toplamda 30 günden fazla hizmet bildirilmeyecektir (örneğin; (01) nolu belge türü ile 4 gün, (32) nolu belge türü ile 26 gün gibi). Bu çerçevede, 03.11.2017 tarihinden önce FHZ kapsamında 26 günden fazla bildirim yapılan sigortalılardan 2019/9 sayılı Genelgenin yayımı (24.04.2019) tarihi itibariyle aylık bağlanmamış olanların fiili hizmet süresi zammı kapsamındaki çalışmaları 26 gün olarak dikkate alınacaktır.

Yine, e-bildirge programında 2018 yılı Mart ayından itibaren de bir işyerinden aynı sigortalılar için aynı döneme ait farklı belge türleri seçilerek toplamda 30 günden fazla hizmet bildirilmemesi yönünde kontrol konulmuştur.

Ay İçinde Girişi veya Çıkışı Olan Sigortalılar İçin FHZ Hesaplaması

Ay içinde işe girişi ya da işten çıkışı olanlar için fiili hizmet süresi zammına tabi belge türleri ile bildirimi yapılacak azami gün sayısı, sigortalı adına o ay bildirilecek toplam prim ödeme gün sayısının 30’a bölünmesi ile çıkan sonucun 26 ile çarpılmasıyla bulunacaktır. Bu şekildeki hesaplamada gün kesirleri bir gün kabul edilecektir. Fiili hizmet süresi zammı dışındaki çalışmalar için de normal belge türleri ile bildirim yapılacaktır. Her bir belge türü için eksik gün nedeni olarak “13-Diğer Nedenler” seçilecektir.

Örneğin; sigortalı 10.09.2018 tarihinden itibaren “anestezi teknisyeni” olarak göreve başlamıştır. Sigortalının işe girdiği 10.09.2018 tarihinden o ayın son gününe kadar ki sürede toplam prim ödeme gün sayısı 21’dir. Sigortalının çalışmasından dolayı fiili hizmet süresi zammına esas azami gün sayısı, (21/30) x 26 =18,20’dir. Hesaplamada gün kesirleri bir gün kabul edileceği için bulunan gün sayısı 19 kabul edilecektir. Bu nedenle, işveren tarafından sigortalı için, (29) numaralı belge türünden azami 19 gün, (01) numaralı belge türünden asgari 2 gün olmak üzere toplamda 21 gün hizmet bildirilecektir.

Günlük Çalışma Süresinin Bir Bölümünde FHZ Kapsamında İş Yapılması Durumunda Hesaplama

Günlük çalışma süresinin bir bölümünde FHZ kapsamındaki işlerde çalışan sigortalılar çalıştıkları sürelerle orantılı olarak fiili hizmet süresi zammından yararlandırılması gerekir.

Gönderilecek belgenin dönemine ait yapılan hesaplama sonucunda, FHZ kapsamında geçen çalışma günlerinin küsuratlı çıkması halinde bu süre tam güne iblağ edilir, söz konusu belgenin dönemine ait fiili hizmet süresi zammının küsuratlı çıkması halinde ise tama iblağ yapılmaz. Ancak, tama iblağ işlemi sigortalının hizmet bildirimi veya emeklilik işlemlerinde bir defaya mahsus olmak üzere yapılacaktır. Örneğin; cam fabrikası işlerinde 3695 gün çalışması bulunan sigortalının toplam FHZ süresi = 3695 x 60/360 = (615,84) = 616 gün olacaktır.

Ayın 28, 29 veya 31 Gün Çekmesi Durumunda FHZ Hesaplaması

Ay içindeki çalışmalarının bir kısmı fiili hizmet süresi zammı kapsamında, bir kısmı kapsam dışında olan sigortalılar için düzenlenecek olan iki ayrı aylık prim ve hizmet belgesi ile bildirilecek olan prim ödeme gün sayısı toplamının 30 günü geçmemesi gerekmektedir.

Buna göre, kapsama giren sigortalıların 28, 29 veya 31 gün çeken ayların tamamında çalışmış olmalarına rağmen, söz konusu ayların bazı günlerinde FHZ kapsamında, bazı günlerinde ise kapsam dışındaki işlerde çalışmaları halinde, her iki belgede kayıtlı prim ödeme gün sayısının toplamının 30’un altında veya üstünde olması mümkün olmadığından, (29) veya (32) nolu belge türleri seçilmek suretiyle düzenlenecek olan aylık prim ve hizmet belgelerinde kayıtlı prim ödeme gün sayısı, FHZ kapsamındaki işlerde fiilen çalışılan gün sayısı üzerinden, kapsama girmeyen çalışmalardan dolayı düzenlenecek olan aylık prim ve hizmet belgesinde kayıtlı prim ödeme gün sayısı ise ayın kalan gün sayısı üzerinden hesaplanacaktır.

Her iki belgenin düzenlenmesi sırasında da eksik gün nedeni olarak “Diğer Nedenler” seçeneği işaretlenecektir.

Örneğin; 22.03.2005 tarihinden itibaren alüminyum fabrikasında alüminyum oksit üretiminde asgari ücretle çalışmaya başlayan sigortalı, 01.10.2008 tarihinden itibaren bu çalışmalarından dolayı fiili hizmet süresi zammından yararlandırılacaktır. Bu işyerince sigortalının alüminyum oksit üretiminde fiili olarak ayda 110 saat çalışması halinde, bu çalışma saatinin günlük çalışma saatine bölünmesi suretiyle bulunan gün sayısı (110 / 7,5 = 14,66) tama iblağ edilerek malullük yaşlılık ve ölüm sigortası prim tutarı 15 günlük süre için (29) nolu, kalan 15 günlük süre için ise (01) nolu belge türü ile bildirilecektir.

Değişik İşyerleri FHZ Kapsamında Çalışması Durumunda FHZ Süresinin Hesaplanması

Sigortalının değişik tarihlerde farklı fiili hizmet süresi zammına tabi işyerlerinde çalışması halinde, prim ödeme gün sayısına ilave edilecek süre her çalışma için ayrı ayrı belirlenecektir. Örneğin; cam fabrikası işyerinde 1500 gün, demir çelik fabrikasında 1400 gün, maden ocağında 1300 gün çalışması bulunan sigortalının;

– Cam fabrikasında FHZ Süresi = 1500 x 60 / 360 = 250 gün

– Demir çelik fabrikası FHZ Süresi = 1400 x 90 / 360 = 350 gün

– Maden ocaklarında FHZ Süresi = 1300 x 180 / 360 = 650 gün

Toplam FHZ Süresi : 250 + 350 + 650 = 1250 gün

Meslek Kodlarına Göre Bildirim Yapılması

FHZ’den faydalanacak işkolu kodları ile meslek kodları SGK tarafından e-bildirge programında yayımlanmış olup, söz konusu meslek kodu listesinde yer alan meslekler dışında bildirim yapılmamaktadır. Ancak, meslek kodu listesinde yer almayan, ilgili kanunlara göre sağlık mesleği olduğu kabul edilen meslekler için ise görüş alındıktan sonra gerekli işlemler yapılacaktır. Ayrıca, fiili hizmet süresi zammı kapsamında değerlendirilen iş kolu kodu listesinde yer almayan işyerleri ise anılan kanunlara göre sağlık mensubu sayılan kişileri çalıştırdığını belgelemesi halinde gerekli tanımlama işlemi yapılacak ve bu işyerlerinde çalışan sağlık mensupları da fiili hizmet süresi zammından faydalandırılacaktır.

İnsan Sağlığı İşlerinde Çalışanların FHZ İşlemleri

İnsan sağlığına ilişkin işlerde çalışanlardan hekimlerin FHZ kapsamında olduğuna dair liste https://hitap.sgk.gov.tr/HitapWeb/ adresinde 29.08.2018 tarihli Duyuru ekinde yayınlanmıştır. Sağlık meslek mensubu sayılmakla birlikte halen 2547 sayılı Kanun uyarınca görev yapanlarda insan sağlığı için koruyucu, teşhis, tedavi ve rehabilite edici hizmetlerde fiilen çalışmaları şartıyla fiili hizmet süresi zammından yararlandırılacaklardır.

Ağız ve diş sağlığı merkez ve hastanelerinde görev yapan başta Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Uzmanları ile Röntgen Teknisyenleri 14.02.2018 tarihinden sonra geçen çalışmalarından dolayı kurulacak olan Radyasyon Güvenliği Komitesinin kararı doğrultusunda radyasyon görevlisi sayılmaları halinde fiili hizmet süresi zammından yararlandırılacaklardır.

Fiili Hizmet Süresi Zammı Uygulanan İşyerlerinde Emeklilik Prim Oranı

5510 sayılı Kanunun 81’inci maddesine göre; fiili hizmet süresi zammı uygulanmayan işlerde çalışan 4/1-a kapsamındaki sigortalılar için uygulanacak malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları (uzun vadeli sigorta kolları-emeklilik primi) prim oranı % 20 oranına;

– 60 fiilî hizmet gün sayısı eklenecek işlerde 1 puan.

– 90 fiilî hizmet gün sayısı eklenecek işlerde 1,5 puan.

– 180 fiilî hizmet gün sayısı eklenecek işlerde 3 puan.

eklenmesi suretiyle belirlenir ve bu şekilde bulunan oran ile % 20 oranı arasındaki farka ait primin tamamı işveren tarafından ödenir.

Kısaca, FHZ uygulanan işlerde malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim oranı;

– 60 günlük FHZ olan işlerde %21 (%9 işçi hissesi+%12 işveren hissesi).

– 90 günlük FHZ olan işlerde %21,5 (%9 işçi hissesi+%12,5 işveren hissesi).

– 180 günlük FHZ olan işlerde %23 (%9 işçi hissesi+%14 işveren hissesi).

FHZ İptali

Fiili hizmet süresi zammı kapsamına tabi işyerlerinde ve işlerde çalışmadığı halde, söz konusu işyerleri ve işler kapsamında gösterilmek suretiyle fiili hizmet süresi zammından yararlandığı tespit edilenlerin bu süreleri iptal edilir.

FHZ Kapsamındaki İşyeri ve İşlerin Tespit Yöntemi

SGK, işyerlerinin fiili hizmet süresi zammı kapsamında olup olmadığının tespiti amacı ile işverenlerden uygun görülen bilgi ve belgeleri istemeye yetkilidir.

Fiili hizmet süresi zammı kapsamında bulunup bulunmadıkları ile ilgili olarak kamu idarelerince/işverenlerce tereddüt oluşması durumunda yapılacak başvurular işyerlerinin bağlı bulunduğu sosyal güvenlik il müdürlüğü/sosyal güvenlik merkezine yapılacaktır.

Sigortalılarla işyerlerinin fiili hizmet süresi zammı kapsamında olup olmadıkları hususunda ortaya çıkan uyuşmazlıklar, iş müfettişleri veya İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğünce görevlendirilen kişilerce ilgili işyerinde yapılan inceleme sonucunda düzenlenen rapor esas alınarak çözümlenir.

Sigortalıların fiili hizmet süresi zammı uygulamasından yararlandırılıp yararlandırılmayacağı hususları sosyal güvenlik müfettişleri ve/veya sosyal güvenlik denetmenleri aracılığıyla inceleme yaptırılarak tespit edilebilir.

Başka bir ifadeyle, işverenlerce fiili hizmet süresi zammı kapsamında sigortalı çalıştırıldığının dilekçe ile beyan edilmesine rağmen kanıtlayıcı belge sunulamaması halinde işyerinde fiili hizmet süresi zammı kapsamında çalışılıp çalışılmadığının sosyal güvenlik müfettişleri ve/veya sosyal güvenlik denetmenleri tarafından tespiti yapıldıktan sonra SGK Ünitesi tarafından uygun görülen işyerlerinin tanımlama işlemi yapılacaktır.

Tablo-1’in (1) ila (9) numaralı sıralarında belirtilen işyerlerinin FHZ kapsamında değerlendirilebilmesinde; bu işyerlerinde seri ve sürekli üretim yapılması ve bir grup işçinin çalışması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir.

FHZ Kapsamındaki Çalışmaların SGK’ ye Bildirilmesi ve Primlerin Ödenmesi

İşverenlerce, 4/1-a kapsamındaki sigortalıların fiili hizmet süresi zammına ait çalışmaları, aylık fiili hizmet süresi zammı prim belgesiyle / muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle bildirilir ve karşılığı primler ödenir.

Günlük çalışma süresinin bir bölümünde fiili hizmet süresi zammı kapsamındaki işlerde çalışan sigortalılar, ay içinde bu nitelikteki işlerde geçen çalışma saatleri toplamının günlük çalışma saatine bölünmesi suretiyle bulunacak gün üzerinden bildirilir.

Belge türü olarak durumuna uygun belge türü kullanılır.

4 Nolu Belge: Yer Altında Sürekli Çalışanlar

5 Nolu Belge: Yer Altında Gruplu (Münavebeli) Çalışanlar

29 Nolu Belge: Tüm Sigorta Kollarına Tabi Çalışıp 60 Gün Fiili Hizmet Süresi Zammına Tabi Çalışanlar

32 Nolu Belge: Tüm Sigorta Kollarına Tabi Çalışıp 90 Gün Fiili Hizmet Süresi Zammına Tabi Çalışanlar

35 Nolu Belge: Tüm Sigorta Kollarına Tabi Çalışıp 180 Gün Fiili Hizmet Süresi Zammına Tabi Çalışanlar

2008 yılı Ekim ayı başından önce yer altı işlerinde yer altı sürekli ve yer altı münavebeli olarak çalışıp bu tarihten sonra da çalışmaya devam edenlerin fiili hizmet zammına ilişkin bildirimleri aylık prim ve hizmet belgesinin “4” ve “5” numaralı belge türleri ile 2008 yılı Ekim ayından sonra ilk defa çalışmaya başlayanların bildirimleri ise “35” numaralı belge türleri ile yapılacaktır.

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 102’nci maddesine göre; aylık fiili hizmet süresi zammı prim belgesi ayın 1’i ile 30’u arasındaki çalışmaları karşılığı ücret alan sigortalılar için en geç belgenin ilişkin olduğu ayı izleyen ayın 23’ünde; ayın 15’i ile müteakip ayın 14’ü arasındaki çalışmaları karşılığı ücret alan sigortalılar için en geç belgenin ilişkin olduğu ayı takip eden ayın 23’ünde saat 23.59’a kadar e-Sigorta kanalıyla SGK’ ye gönderilmesi zorunludur (muhtasar ve prim hizmet beyannamesi ile gönderilmesinde ise 26’sında e-beyanname ile vergi dairesine gönderilmesi zorunludur)

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 108’inci maddesine göre aylık fiili hizmet süresi zammı prim belgesi / muhtasar ve prim hizmet beyannamesi karşılığı sigorta primleri, ayın 1’i ile 30’u arasındaki çalışmaları karşılığı ücret alan sigortalılar için en geç belgenin ilişkin olduğu ayı izleyen ayın son gününe kadar, ayın 15’i ile müteakip ayın 14’ü arasındaki çalışmaları karşılığı ücret alan sigortalılar için en geç belgenin ilişkin olduğu dönemi izleyen takvim ayının 14’ü ne kadar işverenlerce SGK’ ye ödenir.

5510 Sayılı Kanun Öncesi Fiili Hizmet Süresi Zammından Yararlananların Durumu

5510 sayılı Kanunun Geçici 7’nci maddesine göre; 5510 sayılı Kanunun yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihine kadar 17.07.1964 tarihli ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanuna tabi (Ek Madde 5-İtibari Hizmet) sigortalılık başlangıçları ile hizmet süreleri, itibarî hizmet süreleri, borçlandırılan ve ihya edilen süreler ve sigortalılık süreleri tabi oldukları kanun hükümlerine göre değerlendirilir. Ancak, 506 sayılı Kanunun mülga ek 5’inci maddesinde sayılan itibari hizmet süresi kapsamında yer alıp, 5510 sayılı Kanunun 40’ıncı maddesinde yer alan Tablo-1’de sayılmayan işlerde 30.09.2008 ve öncesinde geçen çalışma sürelerinin değerlendirilmesinde 3600 gün prim ödeme şartı aranmayacak, 01.10.2008 tarihinden itibaren fiili hizmet süresi zammı uygulamasından yararlanan sigortalılar için 1800 veya 3600 günün hesabında 506 sayılı Kanunun mülga ek 5’inci maddesi kapsamında geçen çalışmalar da dikkate alınacak, ancak, prim ödeme gün sayısına ilave edilecek ve emeklilik yaş haddinden indirilecek süreler fiili hizmet süresi zammı kapsamında geçen çalışmalara göre belirlenecektir.

30.09.2008 tarihine kadar 506 sayılı Kanunun mülga ek 5’inci maddesine göre itibari hizmet süresi zammı kapsamında olup, 01.10.2008 (dahil) tarihinden sonra 5510 sayılı Kanunun 40’ıncı madde kapsamında bulunmayanlar fiili hizmet süresi zammından yararlandırılmazlar.

Basın ve Gazetecilik Mesleğinde 01.10.2008-19.01.2013 Dönemi İçin Ek Prim Belgesi Verilmesi ve Primlerin Ödenmesi

Basın ve gazetecilik mesleği için 10.01.2013 tarihli 6385 sayılı Kanunla FHZ getirilmiş olup; 01.10.2008 tarihi ile 19.01.2013 tarihini takip eden ay başına kadar geçen süre içinde FHZ kapsamında çalışanlar için verilmesi gereken ek prim belgelerinin 19.01.2013 tarihini takip eden ay başından itibaren 3 ay içinde verilmesi halinde idari para cezası uygulanmaz. Aylığını her ayın 1’inde alanlar için 01.05.2013, 15’inde alanlar için 15.05.2013 tarihine kadar bağlı bulunulan SGK Ünitesine kağıt ortamında verilmesi gerekir.

19.01.2013 tarihini takip eden ay başından itibaren sigortalılarca; 3 aylık süre içinde SGK tarafından istenecek belgelerle başvurulması ve 6 aylık süre içerisinde hesaplanacak fiili hizmet süresi zammına ilişkin prim tutarının ödenmesi halinde gecikme zammı ve gecikme cezası alınmaz. Aylığını her ayın 1’inde alanlar için 01.08.2013, 15’inde alanlar için 15.08.2013 tarihine ödenir. Tahakkuk ettirilen fiili hizmet süresi zammına ait prim tutarının eksik ödenmesi halinde, sigortalılar ödedikleri miktarla orantılı süre kadar fiili hizmet süresi zammından yararlandırılır.

Sonuç olarak; özellikle Tablo-1’in özellikle 13-14-16-17-18-19 nolu sıralarındaki işyerleri ve işlerde işverenlerin FHZ kapsamında giren süreler için puantaj kayıtlarını titiz bir şekilde ayrıntılı tutmaları doğru bildirim yapmalarını sağlayacağı gibi sigortalıların emeklilik işlemlerinin bir sorun çıkmadan sonuçlandırılmasına da katkı sağlayacaktır.

Bununla birlikte, işverenlerin FHZ kapsamında değerlendirilmesi ve/veya değerlendirilmemesi gereken sürelerini bildirmeleri gereken belge türlerine dikkat etmeleri önemli bir noktadır.

[1] ORAL İlhan, 5510 Sayılı Kanunun Fiili Hizmet Süresi Zammına İlişkin Düzenlemelerinin Değerlendirilmesi, Çimento İşveren, Mart 2009 (SÖZER Ali Nazım, İtibari Hizmet Müessesesi ve İtibari Hizmetle İlgili Bazı Uygulama Sorunları, Çimento İşveren, Mayıs 1998)
[2] ESEN Bünyamin, 5510 Sayılı Kanuna Göre Sosyal Güvenlik Hukukunda Fiili Hizmet Süresi Zammı Uygulaması, E-Yaklaşım, Ağustos 2013
YASAL UYARI
Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır.
Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir.
Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.

4/D İşçiler, Belediye İşçileri, Fiili hizmet zammı nedir?, Fiili hizmet zammının SGK bildirimleri nasıl yapılır?, Geçici İşçiler, Genel, Kamu İşçileri, Sağlık çalışanları hangi esaslara göre fiili hizmet zammı alırlar?, Taşeron İşçiler, Yıpranma tazminatı nedir?

İdareler, İşçiler Açısından Fiili Hizmet Zammını Nasıl Uygulamalı?