İşçi çalıştığı süre zarfı içinde dinlenmeye ihtiyaç duyar. Bu sebeple gerek Türk İş Hukukunda gerekse uluslararası İş mevzuatında ara dinlenmesine yer verilmiştir. Yani ara dinlenmesi çalışan işçinin en doğal hakkıdır. İşçi bu süreleri yemek yemek, dinlenmek, çay molası vermek sureti ile kullanabilir.
4857 sayılı İş Kanununda ara dinlenmesi;
Ara dinlenmesi
Madde 68 – Günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında o yerin gelenekleri ve işin gereğine göre ayarlanmak suretiyle işçilere;
a) Dört saat veya daha kısa süreli işlerde onbeş dakika,
b) Dört saatten fazla ve yedibuçuk saate kadar (yedibuçuk saat dahil) süreli işlerde yarım saat,
c) Yedibuçuk saatten fazla süreli işlerde bir saat, ara dinlenmesi verilir.
Bu dinlenme süreleri en az olup aralıksız verilir. Ancak bu süreler, iklim, mevsim, o yerdeki gelenekler ve işin niteliği göz önünde
tutularak sözleşmeler ile aralı olarak kullandırılabilir. Dinlenmeler bir işyerinde işçilere aynı veya değişik saatlerde kullandırılabilir. Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.
Görüldüğü üzere İş Kanunu, ara dinlenmesi için;
- 4 saat veya daha kısa süre yapılan işlerde 15 dakika,
- 4 saat ve 7.5 saate kadar süren işlerde 30 dakika.
- 7.5 saatten fazla süreli işlerde ise 1 saat olarak süre belirlemesi yapmıştır.
Ara dinlenme kullanma zamanında ise belirleyici olan yapılan işin niteliğidir. Yani işçiye ara dinlenmesi işin niteliği ve işin gereğine göre çalışma süresinin herhangi bir zamanında verilebilir. Yönetim hakkı işverene aittir.
Ara dinlenme süresinin aralıksız kullandırılması gibi bir zorunluluk söz konusu değildir. Yani ara dinlenmesi işin niteliğine göre parça parça kullandırılabilir.
Ara dinlenmesi iş yerindeki işçilere aynı ya da farklı zaman dilimlerinde kullandırılabilir.
ARA DİNLENME SÜRESİ İŞ YERİ DIŞINDA DEĞERLENDİRİLEBİLİR Mİ?
İşçi ara dinlenme süresini iş yeri dışında kullanabilir. İş Kanunu bununla alakalı net bir sınır çizmemiştir. Örnek bir Yargıtay kararına göre;
”İşçi, ara dinlenme zamanında tamamen serbesttir. Bu süreyi iş yeri içinde veya dışında geçirebilir. İş yerinde geçirmesi ve bu zaman içinde çalışmaya devam etmesi halinde ara dinlenmesi verilmemiş sayılır. Ancak işçi iş yerinde kalsa bile, ara dinlenmesi süresini serbestçe kullanabilir, bu süre içerisinde çalışmaya zorlanamaz.” (9 Hukuk, 2012/24147 E.)
Görüldüğü üzere işçi ara dinlenme süresinde çalışmaya zorlanamaz. Ara dinlenme süresini iş yeri mahali dışında da geçirebilir.
Bir diğer husus ise; yemeğin çalışma yerine getirilmesi ve getirilen yemeğin çalışma yerinde yenmiş olması, davacının ara dinlenmesinden yararlanmadığını göstermez. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 27.02.1976 tarih ve E. 1976/9-881, K. 1976/692 sayılı Kararı)
Yani işçi ara dinlenmesini iş yerinde geçirmiş olsa dahi bu süre çalışma süresinden sayılmamaktadır. Bununla birlikte işveren özel ve geçerli bir neden olmadıkça işçiyi ara dinlenme süresini iş yerinde geçirmeye zorlayamaz.
VARDİYALI ÇALIŞMALARDA ARA DİNLENME UYGULAMASI NASILDIR?
İş Kanununa göre günde 7.5 saatin üzerinde çalışan işçilere en az 1 saat ara dinlenme süresi verilmelidir. Fakat İş kanunu vardiyalar halinde çalışma durumunda ara dinlenmesinin nasıl olacağı konusunda bir açıklık getirmemiştir. Bununla alakalı emsal bir Yargıtay kararına baktığımızda;
“Uygulamada 7,5 saatlik çalışma süresini çok fazla aşan çalışma sürelerine de rastlanıldığından, özellikle 10 saati aşan çalışmalar bakımından ara dinlenmesinin en az 1,5 saat olarak belirlenmesi zorunluluğu ortaya çıkmıştır. Günlük 14 saatlik fiili çalışma süresi belirleyen uygulamalarda ise ara dinlenme süresi en az 2 saat olmalıdır.” (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin, 28.10.2009 tarih ve E. 2008/11139, K. 2009/29544 sayılı Kararı)
Görüldüğü üzere Yargıtay konuya açıklık getirmiş ve 10 saati aşan çalışmalarda ara dinlenmesinin 1.5 saat olarak belirlenmesi gerektiğini,14 saat olarak belirlenen vardiyalı çalışmalarda ise en az 2 saat ara dinlenmesi verilmesi gerektiğini hükme bağlamıştır. İşçi bu süreleri İş kanununda belirtildiği gibi iklim, mevsim, o yerdeki gelenekler ve işin niteliği gerektirdiği takdirde bölümler halinde kullanabilir. Ara dinlenme süresi işçinin yasal hakkıdır. Fakat unutulmamalıdır ki; ara dinlenme zamanını belirleme ve kullandırma işverenin yönetim hakkıdır.
