Taşerondan kadroya geçiş sürecinde askerde olan işçiler için 696 sayılı KHK’da yer alan düzenlemeye baktığımızda; kadroya geçiş sürecinde 4/12/2017 tarihinde askerde bulunanlar ve bu sürecin tamamında veya herhangi bir aşamasında askerde bulunanlar için askerlik süresinin sona erdiği tarihten itibaren kadroya geçiş sürecinin başlayacağı veya kaldığı yerden devam edeceğini görüyoruz.
Buradan anlıyoruz ki; 4/12/2017 tarihinde askerde olan işçiler veya kadroya geçiş sürecinde askere gitmek zorunda kalan işçiler askerden döndüklerinde işlerine devam edeceklerdir.
ASKERDEN DÖNEN KAMU İŞÇİSİ ESKİ İŞİNDE ÇALIŞABİLİR Mİ?
Konu ile alakalı 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında daha ayrıntılı açıklamalar yapmamız gerekirse; ilk olarak İş Kanununun işçi ile işveren arasındaki iş ilişkisi, işçilerin hak ve yükümlülükleri, aynı şekilde işverenin işçiye karşı sorumlulukları konusunda bakacağımız ilk yasal dayanak olduğunu göz önünde bulundurmamız gerekir.
İşçinin zorunlu askerlik sebebiyle işten çıkması durumunda haklarının ne olduğu, askerden dönüşü sonrası istihdam süreci ile ilgili bir çok konu tartışmalara sebep olmaktadır.
İşçinin askerlik veya kanundan doğan çalışma ödevi ile işten ayrılması iş sözleşmesinin fesih nedenlerinden birisidir. Askerden dönen ve eski işinde çalışmak isteyen işçiyi işe alma yükümlülüğü 4857 sayılı iş kanununda belirtilmiştir.
Bu konu İş kanunun “Askerlik ve Kanundan Doğan Çalışma” başlığı altında 31. Maddesinde düzenlenmiştir. Şöyle ki;
Askerlik ve Kanundan Doğan Çalışma
“MADDE 31. – Muvazzaf askerlik ödevi dışında manevra veya herhangi bir sebeple silah altına alınan veyahut herhangi bir kanundan doğan çalışma ödevi yüzünden işinden ayrılan işçinin iş sözleşmesi işinden ayrıldığı günden başlayarak iki ay sonra işverence feshedilmiş sayılır.
İşçinin bu haktan faydalanabilmesi için o işte en az bir yıl çalışmış olması şarttır. Bir yıldan çok çalışmaya karşılık her fazla yıl için, ayrıca iki gün eklenir. Şu kadar ki bu sürenin tamamı doksan günü geçemez.
İş sözleşmesinin feshedilmiş sayılabilmesi için beklenilmesi gereken süre içinde işçinin ücreti işlemez. Ancak özel kanunların bu husustaki hükümleri saklıdır. Bu süre içinde iş sözleşmesinin Kanundan doğan başka bir sebebe dayanılarak işveren veya işçi tarafından feshedildiği öteki tarafa bildirilmiş olsa bile, fesih için Kanunun gösterdiği süre bu sürenin bitiminden sonra işlemeye başlar. Ancak iş sözleşmesi belirli süreli olarak yapılmış ve sözleşme yukarıda yazılı süre içinde kendiliğinden sona eriyorsa bu madde hükümleri uygulanmaz.
Herhangi bir askeri ve kanuni ödev dolayısıyla işinden ayrılan işçiler bu ödevin sona ermesinden başlayarak iki ay içinde işe girmek istedikleri takdirde işveren bunları eski işleri veya benzeri işlerde boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih ederek, o andaki şartlarla işe almak zorundadır. Aranan şartlar bulunduğu halde işveren iş sözleşmesi yapma yükümlülüğünü yerine getirmezse, işe alınma isteğinde bulunan eski işçiye üç aylık ücret tutarında tazminat öder.”
Görüldüğü üzere kanunda askerden dönen ve eski işinde çalışmak isteyen işçiyi işe başlatmak bir yükümlülük olarak düzenlenmiştir. Bu hükme dair mülga 1475 sayılı kanun ile 4857 sayılı İş kanunu arasındaki tek fark; yeni kanunda askerden döndüğünde işe başlatılmayan işçinin kurum tarafından başlatılmaması halinde işçiye tazminat ödenmesi yükümlülüğüdür.
Kanunda “Herhangi bir askeri ve kanuni ödev dolayısıyla” ifadesi geçmektedir. Yani işçi muvazzaf olsun ya da olmasın askeri bir görev (kısa süreli silah altına alınmaları) nedeniyle işinden ayrıldı ise yeniden işe başlatılması gerekir. Herhangi bir kanuni ödev, askerlik hizmeti sebebiyle işten ayrılan işçi askerlik görevinin sona ermesinden itibaren 2 ay içerisinde işe girmek istediği takdirde işçinin askerlikten önce çalıştığı kurum; işçinin eski işleri veya benzeri işlerde boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih ederek o anki şartlarla işe almak durumundadır. İşçinin işe alınmaması durumunda eski işçiye 3 aylık ücreti tutarında tazminat ödemek zorunda kalınır. Yani bu yükümlülüğe uyulmaz ise işveren eski işçisine üç aylık tutarında tazminat ödemek zorunda kalacaktır.
ASKERLİK SEBEBİYLE İŞTEN AYRILAN KAMU İŞÇİSİ KIDEM TAZMİNATI ALABİLİR Mİ?
Kamu işçisinin muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle iş sözleşmesini sona erdirme hakkı vardır. 1475 Sayılı İş Kanunu’nun kıdem tazminatını düzenleyen 14. Maddesinde “c)Muvazzaf askerlik dolayısıyla iş sözleşmesinin feshedilmesi durumunda” sürekli işçilerin kıdem tazminatı talep hakkı doğacağı hükme bağlanmıştır. Yani, iş sözleşmesinin muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle feshedilmesi halinde, işçi kıdem tazminatı almaya hak kazanır. Fakat askerlik nedeniyle işten ayrılan işçi ihbar tazminatı almaya hak kazanmaz. Ayrıca işçinin askerlik hizmeti sonrası işine dönmesi için, işten ayrılırken kıdem tazminatı almış olması işe dönüş hakkına engel olmamaktadır.
SONUÇ
Askerlik sebebi ile işinden ayrılan işçi askerden dönmesinden itibaren iki ay içinde işe girmek istediği takdirde; işveren (idare) işçiyi eski işi veya benzeri işlerde boş yer varsa derhal; yoksa boşalacak ilk işe o andaki şartlarla işe almak zorundadır. Aranan şartlar bulunduğu halde işçi işe başlatılmaz ise , kurum işe alınma isteğinde bulunan eski işçiye üç aylık ücret tutarında tazminat öder. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 31/4. maddesi, işverene askerlik sonrası işçiyi işe alma konusunda bir yükümlülük getirilmiştir fakat, başlatılmaması halinde cezai yaptırım olarak da tazminat ödenmesini öngörmüştür.
Taşerondan kadroya geçiş sürecinde 4 Aralık itibari ile askerde olan işçiler ya da kadroya geçiş sürecinde askere gitmek zorunda kalan işçilerin de askerlik hizmetleri bittiğinde kadroya geçişinin sağlanması gerekir. Bu konu gerek 4857 sayılı İş Kanunu gerekse 696 sayılı KHK ile güvence altına alınmıştır.
