Zorunlu askerlik görevi nedeniyle işten ayrılan işçiye iki hak tanınmıştır.
Birincisi, 1475 sayılı eski İş Kanununun 14. maddesine göre, işyerinde en az 1 yıllık çalışma süresini doldurması şartıyla kıdem tazminatı alabilmesidir.
İkincisi ise 4857 sayılı İş Kanununun 31. maddesine göre, askerlik dönüşü işverenden kendisini tekrar işe almasını talep edebilmesidir.
4857 sayılı İş Kanununun 31. Maddesindeki hüküm şu şeklidedir:
“Herhangi bir askeri ve kanuni ödev dolayısıyla işinden ayrılan işçiler bu ödevin sona ermesinden başlayarak iki ay içinde işe girmek istedikleri takdirde işveren bunları eski işleri veya benzeri işlerde boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih ederek, o andaki şartlarla işe almak zorundadır. Aranan şartlar bulunduğu halde işveren iş sözleşmesi yapma yükümlülüğünü yerine getirmezse, işe alınma isteğinde bulunan eski işçiye üç aylık ücret tutarında tazminat öder.”
Dolayısıyla işçinin askerlik dönüşü 2 ay içinde işverene başvurması halinde, işveren o işçiyi tekrar işe almak zorundadır.
Peki işveren bu zorunluluğu yerine getirmezse işçi ne yapabilir ?
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 31/4. maddesinin, işverene askerlik sonrası işçiyi işe alma konusunda bir yükümlülük getirilmiş ve başlatılmaması halinde cezai yaptırım olarak tazminat ödenmesini öngörmüş olduğunu, bu nedenle işçinin işe iade talebiyle açtığı davanın reddedilmesi gerektiğini karar bağlamıştır. (YARGITAY 22. HUKUK DAİRESİ 2014/11565 E., 2014/11387 S.)
Konu, yerel mahkemenin Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin kararına direnmesi üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun önüne gelmiştir. Hukuk Genel Kurulu, 2015/1608 Esas, 2018/448 sayılı Kararında şu şekilde hüküm kurmuştur:
“Askerlik dönüşü işe alınmayan işçi İş Kanununun 18 vd. hükümlerine dayanarak işe iade davası açamaz. İş güvencesinden yararlanamaz. Çünkü, iş akdi askerlik nedeniyle sona erdirilmiştir, muvazzaf askerlik döneminde iş akdi askıda değildir ve bu durumda askerlik dönüşü mevcut olmayan iş akdinin işveren tarafından feshinden söz edilemez. Askeri veya kanuni bir ödevi biten eski işçilerle iş sözleşmesi yapma yükümlülüğünü yerine getirmeyen, şartları bulunduğu hâlde onları işe almayan işveren hakkında idari para cezası değil, tazminat yaptırımı öngörülmüştür. Gerçekten de Kanunun 31’inci maddesinin dördüncü fıkrasına göre aranan şartlar bulunduğu hâlde işveren iş sözleşmesi yapma yükümlülüğünü yerine getirmezse, işe alınma isteğinde bulunan eski işçiye üç aylık ücret tutarında tazminat öder.”
Yargıtay’ın söz konusu kararından da anlaşılacağı üzere, askerlik dönüşü süresinde işverene başvurduğu halde işveren tarafından işe başlatılmayan işçi, işverenden sadece 3 aylık ücret tutarında tazminat isteme hakkına sahiptir. İşçinin ayrıca işe iade davası hakkı bulunmamaktadır.
