Demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak kişilerin bilgi edinme hakkını kullanabilmeleri için 2003 yılında 4982 sayılı Bilgi Edinme Kanunu yürürlüğe konulmuştur.
Söz konusu Kanun gereğince, ülkemizde herkes bilgi edinme hakkına sahiptir. Bilgi edinme hakkı, kamu kurum ve kuruluşlarının görevlerinden dolayı sahip oldukları bilgilere vatandaşların erişim hakkını ifade etmektedir. Ancak, Türkiye’de ikamet eden yabancılar ile Türkiye’de faaliyette bulunan yabancı tüzel kişiler bu haktan, isteyecekleri bilgi kendileriyle veya faaliyet alanlarıyla ilgili olmak kaydıyla ve karşılıklılık ilkesi çerçevesinde yararlanabilir.
Bu Makalenin PDF formatına ulaşmak için tıklayınız
Peki, belediye şirketleri Bilgi Edinme Hakkı Kanunu hükümlerine tabi midir?
Bilgi Edinme Kanununda, mezkûr Kanunun kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetlerinde uygulanacağı belirtilmiştir. Öte yandan, gerçek ve tüzel kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarına ilişkin anılan Kanunun uygulanmasına dair esas ve usuller, Bakanlar Kurulunun 2004/7189 sayılı kararıyla yürürlüğe konulan Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelikte düzenlenmiştir.
Söz konusu Yönetmelikte, bilgi verme yükümlülüğü ile ilgili olarak; “Bu Yönetmeliğin merkezi idare kapsamındaki kamu idareleri ile bunların bağlı, ilgili veya ilişkili kuruluşlarının, köyler hariç olmak üzere mahalli idareler ve bunların bağlı ve ilgili kuruluşları ile birlik veya şirketlerinin, T.C. Merkez Bankası ve üniversiteler de dâhil olmak üzere kamu tüzel kişiliğini haiz olarak enstitü, teşebbüs, teşekkül, fon ve sair adlarla kurulmuş olan bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetlerinde uygulanacağı” hükme bağlanmıştır.
Bu çerçevede, yukarıda belirtilen Yönetmelik gereğince, belediyeler ile birlikte bunların ortağı olduğu şirketler de, bilgi edinmeyi düzenleyen mevzuat hükümlerine tabidir. Dolayısıyla, belediye şirketleri, kendilerinden talep edilen bilgi ve belgeleri, Bilgi Edinme Kanununa göre talep edenlere vermekle yükümlüdür.
Ancak, hemen belirtelim ki, bilgi verme yükümlülüğü sadece mahalli idareler (il özel idareleri ve belediyeler) tarafından kurulan şirketler için geçerlidir. Bunların dışında kalan anonim ve limited şirketler ise bahsi geçen yükümlülüğe tabi değildir.
Bilgi Verme Yükümlülüğü Kapsamında Belediye Şirketlerince Yapılması Gereken İşlemler
Diğer kamu kurum ve kuruluşları gibi belediye şirketleri de, 4982 sayılı Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi, mevzuatta belirlenen usul ve esaslara göre başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere gerekli idari ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdür.
Bu bağlamda, belediye şirketlerinin, ellerinde mevcut olan ve bilgi edinme başvurusuna konu olabilecek bütün bilgi veya belgeleri, bilgi edinme hakkının kullanımını kolaylaştıracak şekilde tasnif etmesi ve bu amaçla belge kayıt, dosyalama ve arşiv düzeniyle ilgili gerekli tedbirleri alması gerekir.
Yeri gelmişken ifade edelim ki, bilgi edinme taleplerinin belediye şirketlerince karşılanması gerekmekle birlikte, uygulamada bu taleplerin genellikle belediyeler tarafından yerine getirildiğini belirtelim.
Bilgi Edinme Hakkını Kullanma Usulü
Bilgi edinme başvurusu, başvuru sahibinin adı ve soyadı, imzası, oturma yeri veya iş adresini; başvuru sahibi tüzel kişi ise tüzel kişinin unvanı ve adresi ile yetkili kişinin imzasını ve yetki belgesini içeren dilekçe ile istenen bilgi veya belgenin bulunduğu belediye şirketine yapılır. İstenen bilgi veya belgelerin, dilekçede açık ve ayrıntılı olarak belirtilmesi şarttır. Bilgi veya belgeye erişimin kısa sürede sağlanabilmesi amacıyla, talep edilen bilgi veya belgenin konusunun, varsa tarihinin, sayısının, şirketin hangi biriminden istendiğinin ve ihtiyaç duyulan diğer hususların dilekçede açıkça belirtilmesi uygun olur.
Başvuru dilekçesinin veya başvuru formunun, daktiloyla doldurulması veya bilgisayar çıktısı olması şart değildir. Ancak başvuru dilekçeleri veya formlarının okunaklı ve anlaşılır bir şekilde yazılması veya doldurulması gerekir. Bu arada, üçüncü kişiler bilgi edinme başvurusunu, kişinin kimliğinin ve imzasının veya yazının kimden neşet ettiğinin tespitine yarayacak başka bilgilerin yasal olarak belirlenebilir olması kaydıyla elektronik ortamda veya diğer iletişim araçlarıyla da yapabilir.
Bilgi Edinme Başvurusunun Cevaplanması
Belediye şirketleri, bilgi edinme başvurularıyla ilgili cevaplarını yazılı olarak, elektronik ortamda veya faks yoluyla başvuru sahibine bildirebilir. Başvurunun reddedilmesi halinde ise bu kararın gerekçesi ve buna karşı başvuru yolları ve sürelerinin, başvuru sahibine bildirilmesi gerekir.
Diğer taraftan, belediye şirketleri, başvuru üzerine istenen bilgi veya belgeye erişimi, 15 iş günü içinde sağlamakla yükümlüdür. Ancak istenen bilgi veya belgenin, başvurulan belediye şirketi içindeki başka bir birimden sağlanması, başvuru ile ilgili olarak bir başka kurum ve kuruluşun görüşünün alınmasının gerekmesi veya başvuru içeriğinin birden fazla kurum ve kuruluşu ilgilendirmesi durumlarında bilgi veya belgeye erişim 30 iş günü içinde sağlanır. Fakat bu durumda, sürenin uzatılması ve bunun gerekçesinin, başvuru sahibine yazılı olarak ve 15 iş günlük sürenin bitiminden önce bildirilmesi şarttır.
Bunun yanında, bilgi edinme başvuruları için belediye şirketleri herhangi bir ücret talep edemezler. Ancak, bu şirketler erişimine olanak sağladıkları bilgi veya belgeler için başvuru sahibinden, bilgi veya belgelere erişimin gerektirdiği inceleme, araştırma, kopyalama, postalama ve diğer maliyet unsurları ile orantılı ölçüde ücret tahsil edebilir.
Son olarak belirtelim ki, bilgi edinme istemi reddedilen başvuru sahibi, yargı yoluna başvurmadan önce kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna itiraz edebilir. Kurul, bu konudaki kararını 30 iş günü içinde verir. Kurula itiraz ise başvuru sahibinin idari yargıya başvurma süresini durdurur. Kurul kararları, belediye şirketleri açısından bağlayıcıdır. Ancak belediye şirketi, Kurul kararlarına itiraz etme ya da idari yargıda dava açma hakkına sahiptir.
Bilgi Edinme Hakkının İstisnaları
4982 sayılı Kanunda bazı konular bilgi edinme hakkının kapsamı dışında bırakılmıştır. Bilgi edinme hakkı kapsamı dışında olan hususlardan biri de, ‘kanunlarda ticari sır olarak nitelenen bilgi veya belgeler’ ile ‘belediye şirketleri tarafından gerçek veya tüzel kişilerden gizli kalması kaydıyla sağlanan ticari ve mali bilgiler’dir.
Ticari sır, üçüncü kişilerden gizli tutulan, diğer kuruluşlar tarafından ulaşılamayan, ticari değeri olan ve maliki durumunda bulunan tacir tarafından, sırrın gizliliğini korumak amacıyla gerekli her türlü tedbirin alınmasını gerektiren bilgilerdir. Ancak, 4982 sayılı Kanunda ticari sırlara ilişkin husus “kanunlarda ticari sır olarak nitelenen bilgi veya belgeler” şeklinde ifade edilmiştir. Bu durumda, belediye şirketlerine ilişkin ticari sır niteliğindeki bir bilgi ya da belgenin, bilgi edinme kapsamı dışında tutulabilmesi için ticari sır nitelemesinin kanunlarla yapılması gerekmektedir.
Sonuç Olarak;
– Bilgi edinme hakkı Anayasal bir haktır ve ülkemizde herkes bilgi edinme hakkına sahiptir.
– 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanununa istinaden Bakanlar Kurulunca çıkarılan Yönetmelik gereğince belediye şirketleri ile il özel idareleri tarafından kurulan şirketler, anılan Kanun hükümlerine tabidir.
-Belediye şirketleri, ilgili mevzuat kapsamında talepte bulunan kişilere bilgi vermekle yükümlüdür.
YASAL UYARI
Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır.
Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir.
Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.
