Sermaye şirketlerinin hesap (faaliyet) dönemi kural olarak takvim yılıdır. Dolayısıyla, hesap dönemi takvim yılı olan sermaye şirketlerinin ve aynı zamanda belediye şirketlerinin faaliyet dönemi, 1 Ocak günü itibariyle başlar ve 31 Aralık tarihinde sona erer. Bununla birlikte şirketler, Hazine ve Maliye Bakanlığının izniyle özel hesap dönemi (örneğin, 1 Ağustos-31 Temmuz gibi) belirleyip kullanabilirler. Bu kapsamda, sermaye şirketlerinin ve dolayısıyla belediye şirketlerinin ticari defterleri ve kayıtları hesap dönemi itibariyle tutulur. Kayıtlar, hesap döneminin sonunda kapatılıp, ertesi dönem başında yeniden açılır.
Peki, belediye şirketlerinin hesap dönemi sonu itibariyle yapılması gereken işlemler nelerdir?
Belediye Şirketlerince Envanter Çıkarılması
Belediye şirketleri, net dönem karı veya zararını ortaya koymak amacıyla faaliyet dönemi sonunda envanter çıkarmakla yükümlüdür. Envanter belli bir zamanda, bir belediye şirketinin aktifleri ve pasifleri ve bunların kanunen öngörülen ölçütlere göre yapılmış değerlemeleri bağlamında “nesi var-nesi yok” anlamına gelen teknik bir terimdir. Vergi Usul Kanununda ise envanter, “Envanter çıkarmak, bilanço günündeki mevcutları, alacakları ve borçları saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek suretiyle kesin bir şekilde ve müfredatlı olarak tespit etmektir.” şeklinde tanımlanmıştır.
Bu çerçevede belediye şirketleri, şirketin açılışında olduğu gibi her hesap döneminin sonunda, taşınmazlarını, alacaklarını, borçlarını, nakit parasının tutarını ve diğer varlıklarını eksiksiz ve doğru bir şekilde gösteren ve varlıkları ile borçlarının değerlerini teker teker belirten bir envanter çıkarmakla yükümlüdür.
Dönem sonu envanteri, bilançonun düzenlenmesi öncesinde çıkarılır. Dolayısıyla envanterin, bilançodan önce bilançoya esas alınabilecek bir süre içinde çıkarılması gerekir. Ayrıca envanter sonuçları envanter defterine yazılır.
Belirtmek gerekir ki, envanterin çıkarılmasında öncelikle, hesapların kayıtlar üzerindeki durumunu görmek üzere 31.12.2019 tarihi itibariyle genel geçici mizan çıkarılmalıdır. Daha sonrasında muhasebe dışı envanter yapılarak defter kayıtları ile fiili durum arasındaki farklar bulunur. Bunu takiben, düzeltici yevmiye kayıtları yapılır. Fiili durum ile defter kayıtları arasında uyum sağlanması sonrasında kesin mizan düzenlenir. Kesin mizan kalanları ise bilançoyu verir.
Değerleme İşlemlerinin Yapılması
Envanter işleminin ikinci aşaması “değerleme”dir. Değerleme esasen bir takdir ve tespit işlemidir. Başka bir anlatımla değerleme, belediye şirketinin sayılan varlıklarının hangi fiyattan veya tutardan envanter defterine yazılacağının tespit edilmesidir. Değerleme, bilanço günü (31 Aralık) tarihi itibariyle yapılır.
Değerlemenin yapılmasında Vergi Usul Kanununda belirtilen ölçüler (maliyet bedeli, borsa rayici, tasarruf değeri, mukayyet değer, itibari değer, vergi değeri, rayiç bedel, emsal bedeli ve ücreti) ile Türk Ticaret Kanununun 78. maddesinde öngörülen değerleme ilkeleri dikkate alınır.
Bilanço ve Gelir Tablosunun Düzenlenmesi
Belediye şirketleri, her faaliyet döneminin sonunda, varlık ve borçlarının tutarlarının ilişkisini gösteren yıllık bilançoyu çıkarmak ve ayrıca gelir tablosunu hazırlamak zorundadır. Söz konusu şirketler bu temel mali tablolar dışında, satışların maliyeti tablosu, fon akım tablosu, nakit akım tablosu, kar dağıtım tablosu, özkaynaklar değişim tablosu da düzenleyebilir.
Belediye şirketinin yönetim organı (anonim şirket şeklinde kurulan belediye şirketlerinde yönetim kurulu, limited şirket şeklinde kurulan belediye şirketlerinde müdür, birden fazla müdür varsa müdürler kurulu) tarafından bilanço gününü izleyen hesap döneminin ilk üç ayı içinde, bir başka ifadeyle, 31.12.2019 tarihli bilanço ve gelir tablosunun hazırlanması ve genel kurula sunulması şarttır.
Bu çerçevede, belediye şirketlerinin en geç 31 Mart 2020 tarihine kadar dönem sonu muhasebe işlemlerini ve kapanış kayıtlarını yapması, kesin mizanı düzenlemesi ve bunların akabinde finansal tablolarını oluşturması gerekmektedir.
Yeri gelmişken belirtelim ki, bağımsız denetime tabi olmayan belediye şirketleri bilanço ve gelir tablolarını Tekdüzen Muhasebe Sistemine göre, bağımsız denetime tabi olan belediye şirketlerinin ise söz konusu finansal tablolarını Kamu Gözetimi Kurumu tarafından yayımlanan Büyük ve Orta Boy İşletmeler İçin Finansal Raporlama Standardına (BOBİ FRS) göre hazırlaması gerekmektedir.
2020 Yılında Kullanılacak Ticari Defterlerin Açılış Onaylarının Yaptırılması
Belediye şirketleri, Türk Ticaret Kanunu uyarınca tacir sıfatına sahiptir. Tacir olmanın bir gereği de, ticari defterleri tutmaktır. Belediye şirketlerince tutulması gereken ticari defterler ise; yevmiye defteri, defteri kebir, envanter defteri, pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defteridir. Bu defterlerin açılış onaylarının, şirketin kuruluşu sırasında ve kullanılmaya başlamadan önce, izleyen faaliyet dönemlerindeki açılış onaylarının ise defterlerin kullanılacağı faaliyet döneminin ilk ayından önceki ayın sonuna kadar yaptırılması şarttır.
Belediye şirketlerinde hesap döneminin takvim yılı olduğu dikkate alındığında, söz konusu şirketlerce 2020 yılında kullanılacak ticari defterlerin açılış onaylarının en geç 31 Aralık 2019 Salı günü mesai bitimine kadar notere yaptırılması gerekmektedir.
Ancak, ticari defterlerin açılış onayının yaptırılması zorunlu olmakla birlikte, pay defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defterinin, yeterli yaprakları bulunmak kaydıyla izleyen hesap dönemlerinde de açılış onayı yaptırılmaksızın kullanılması mümkündür. Öte yandan, yönetim kurulu karar defteri, yevmiye defteri, envanter defteri ve defteri kebir, yeterli yaprakları bulunması halinde yeni hesap döneminin ilk ayı içerisinde (en geç 31 Ocak 2020 mesai bitimine kadar) onay yenilemek suretiyle kullanılmaya devam edilebilir.
Son olarak, ticari defterlerin açılış onaylarına ilişkin detaylı bilgiye, 9 Aralık 2019 tarihinde sayfamızda yayımlanan “Belediye Şirketleri 2020 Yılında Kullanacağı Ticari Defterlerin Açılış Onaylarını Yaptırmakla Yükümlü müdür?” isimli makaleden ulaşılabilir.
Sonuç Olarak;
Türk Ticaret Kanununa göre faaliyet göstermekte olan belediye şirketleri;
– Öncelikle her hesap döneminin sonunda taşınmazlarını, alacaklarını, borçlarını, nakit parasının tutarını ve diğer varlıklarını eksiksiz ve doğru bir şekilde gösteren ve varlıkları ile borçlarının değerlerini teker teker belirten bir envanter çıkarmakla yükümlüdür.
– İkinci aşama olarak, sayılan varlıkların hangi fiyattan veya tutardan envanter defterine yazılacağının tespiti için 31 Aralık tarihi itibariyle değerleme yapmalıdır.
– Son olarak, her hesap döneminin sonunda, varlık ve borçların tutarlarının ilişkisini gösteren yıllık bilançoyu çıkartması ve gelir tablosunu hazırlaması ve genel kurula sunması gerekir.
– Ayrıca, 2020 yılında kullanılacak ticari defterlerin açılış onaylarını 31.12.2019 tarihi mesai bitimine kadar notere yaptırmakla yükümlüdür. Bununla beraber, pay defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defteri, yeterli yaprakları varsa izleyen hesap dönemlerinde de açılış onayı yaptırılmaksızın kullanılabilir.
Bu Makalenin PDF formatına ulaşmak için tıklayınız YASAL UYARI Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır. Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir. Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.
