İş kazası, kişinin çalışma hayatını sürdürürken 5510 sayılı Kanunda sayılan hallerden birinde meydana gelen ve sigortalıyı bedenen veya ruhen engelli hale getiren olaydır.
5510 sayılı Kanunda yer bulan iş kazası halleri şunlardır:
- Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
- İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle
- Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
- Hizmet akdi ile çalışan emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
- Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında,
- Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle
meydana gelen olaylardır.
Örneğin; havai fişek üretimi yapılan atölyede meydana gelen patlama sonucu çalışan sigortalının yaralanması veya vefat etmesi iş kazasıdır.
İŞ KAZASI SİGORTASI KAPSAMINDA BULUNAN SİGORTALILAR KİMLERDİR?
– Hizmet akdi ile çalışanlar (4/a)
– Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar ile köy ve mahalle muhtarları (4/b)
– Aday çırak, çırak ve stajyerler,
– Türkiye İş Kurumu kursiyerleri
– Sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri
– İntörn öğrenciler
– Tarım ve orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışan sigortalılar
– Ek 9 uncu maddede belirtilen şartlarda ev hizmetlerinde çalışan sigortalılar
BİR OLAYIN İŞ KAZASI SAYILABİLMESİ İÇİN HANGİ UNSURLARI TAŞIMASI GEREKMEKTEDİR?
SGK tarafından bir olayın iş kazası olup olmadığının değerlendirilebilmesi için öncelikle iş kazası geçiren kişinin,
– Sigortalı olması,
– Mutlaka bir olay ile karşılaşmış olması,
– Meydana gelen olay nedeniyle bedenen veya ruhen etkilenmiş olması hallerinin bir arada bulunması gerekmektedir.
4/A KAPSAMINDA HİZMET AKDİNE TABİ ÇALIŞANLARIN (İŞÇİLER), İŞ KAZASI DURUMLARI KİM TARAFINDAN, NASIL BİLDİRİLMELİDİR?
4/A kapsamında hizmet akdine tabi çalışan sigortalıların iş kazası hallerinin bildirimi işverenleri tarafından yapılmalıdır.
İşverenlerin iş kazasını;
-Kolluk kuvvetlerine hemen,
-SGK’ya ise olayın olduğu tarihten sonraki 3 işgünü içerisinde bildirmeleri gerekmektedir.
Örneğin, Pazartesi günü iş kazası geçiren işçinin SGK’ya yapılacak iş kazası bildiriminin en geç Perşembe günü, Çarşamba günü iş kazası geçiren sigortalının ise SGK’ya yapılacak iş kazası bildiriminin en geç Pazartesi günü yapılması gereklidir.
4/B KAPSAMINDA ÇALIŞANLAR İLE KÖY VE MAHALLE MUHTARLARININ İŞ KAZASI DURUMLARI KİM TARAFINDAN, NASIL BİLDİRİLMELİDİR?
4/B kapsamında çalışan sigortalıların iş kazası hallerinin bildirimi kendileri tarafından yapılmalıdır.
(4/b) sigortalıları iş kazasını;
SGK’ya bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığının bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonraki üç işgünü içinde bildirmeleri gerekmektedir.
TARIM VEYA ORMAN İŞLERİNDE HİZMET AKDİYLE SÜREKSİZ OLARAK ÇALIŞANLARIN İŞ KAZASI DURUMLARI KİM TARAFINDAN, NASIL BİLDİRİLMELİDİR?
Tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışan sigortalıların iş kazası hallerinin bildirimi kendileri veya işverenleri tarafından yapılmalıdır.
Kendilerinin/işverenlerin iş kazasını;
Kolluk kuvvetlerine hemen,
SGK’ya ise olayın olduğu tarihten sonraki 3 işgünü içerisinde bildirmeleri gerekmektedir.
Örneğin, Pazartesi günü iş kazası geçiren sigortalının SGK’ya yapılacak iş kazası bildiriminin en geç Perşembe günü, Çarşamba günü iş kazası geçiren sigortalının ise SGK’ya yapılacak iş kazası bildiriminin en geç Pazartesi yapılması gerekir.
TARIM VEYA ORMAN İŞLERİNDE HİZMET AKDİYLE SÜREKSİZ OLARAK ÇALIŞANLARIN İŞ KAZASI SİGORTASINDAN YARARLANMASI İÇİN ŞARTLAR NELERDİR?
Tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışanların, iş kazası sigortasından sağlanan yardımlardan yararlanabilmeleri için iş kazasının olduğu tarihten en az on gün önce tescil edilmiş olmaları, sigortalılıklarının sona ermemiş olması ve geçici iş göremezlik ödeneğinin ödeneceği tarihte prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması gerekmektedir.
İŞ KAZASI BİLDİRİM SÜRESİNE UYMAMANIN YAPTIRIMI NEDİR?
4/A sigortalılık statüsüne tabi sigortalıların iş kazası geçirmeleri hâlinde, belirtilen sürelerde işverence bildirim yapılmaması durumunda, bildirimin SGK’ya yapıldığı tarihe kadar sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından işverenden tahsil edilir.
Ayrıca bildirimi süresinde yerine getirmeyen işverenlere idari para cezası uygulanmaktadır. Söz konusu idari para cezaları, işyerinde çalışan sigortalı sayısı ve işyerinin az tehlikeli, tehlikeli, çok tehlikeli sınıfta yer alması durumuna göre farklılaştırılmış olup her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanmaktadır.
4/B sigortalılık statüsüne tabii sigortalıların iş kazası geçirmeleri ve belirtilen sürelerde bildirim yapılmaması hâlinde ise, bildirim tarihine kadar geçen süre için yapılacak geçici iş göremezlik ödeneği ödenmez. Bildirim tarihinden sonraki sürelere ait geçici iş göremezlik ödeneği ödenir.
İŞ KAZASI SİGORTASINDAN SAĞLANAN HAKLAR NELERDİR?
İş kazası sigortasından doğan haklardan yararlanabilmek için herhangi bir prim günü sınırı bulunmamakta olup, iş kazası sigortasından sağlanan haklar şunlardır:
- Geçici İş Göremezlik Ödeneği
- Sürekli İş Göremezlik Geliri
- Ölüm Geliri
- Evlenme Ödeneği
- Cenaze Ödeneği
GEÇİCİ İŞ GÖREMEZLİK ÖDENEĞİ NEDİR?
Geçici iş göremezlik; sigortalının iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinde SGK tarafından yetkilendirilen hekim veya sağlık kurulu raporlarında belirtilen istirahat süresince geçici olarak çalışamama halidir.
Geçici iş göremezlik ödeneği; sosyal sigortacılık bakımından, iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık sigorta kollarından istirahatli bulunan sigortalıya işe devam edemediği günler için SGK tarafından ödenen parasal yardımdır.
GEÇİCİ İŞ GÖREMEZLİK ÖDENEĞİ HANGİ ORANLARDA ÖDENMEKTEDİR?
Geçici iş göremezlik ödeneği; SGK tarafından yetkilendirilen hekim veya sağlık kurullarından istirahat raporu alınmış olması şartıyla iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle iş göremezliğe uğrayan sigortalıya her gün için ödenir.
İş kazası- meslek hastalığı halinde verilecek geçici iş göremezlik ödeneği,
– Yatarak tedavilerde günlük kazancının yarısı,
– Ayaktan tedavilerde ise günlük kazancın üçte ikisidir.
Ancak, 4/B sigortalılık statüsüne tabi sigortalılara, iş kazası ve meslek hastalığı halinde geçici iş göremezlik ödeneği yatarak tedavi süresince veya yatarak tedavi sonrası bu tedavinin gereği olarak istirahat raporu aldıkları sürede ödenir.
GEÇİCİ İŞ GÖREMEZLİK ÖDENEĞİNDEN FAYDALANMAK İÇİN ŞARTLAR NELERDİR?
İş kazası sonucu ödenen geçici iş göremezlik ödeneğinden yararlanma koşulları arasında belli bir sigortalılık süresi, prim ödeme gün sayısı ve yaş gibi faktörler yer almaz.
Sigortalılık niteliği devam eden sigortalının iş kazası sonucu iş göremez hale gelmesi durumunda SGK tarafından geçici iş göremezlik ödeneği ödenir.
Ancak, 4/B sigortalıları ile tarım ve orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışan sigortalılarının geçici iş göremezlik ödeneği hakkından yararlanabilmeleri için genel sağlık sigortası dahil prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması gerekmektedir.
SÜREKLİ İŞ GÖREMEZLİK GELİRİ (İŞ KAZASI MAAŞI) NEDİR?
Sürekli iş göremezlik geliri; iş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan hastalık ve engellilik nedeniyle SGK tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulları tarafından verilen raporlara istinaden SGK Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücünün en az % 10 oranında azalmış olduğu tespit edilen sigortalıya bağlanmaktadır.
Sürekli iş göremezlik geliri sigortalının;
- Tam iş göremezliği halinde; Günlük kazanç x 30 x % 70,
- Kısmi iş göremezliği halinde ise Günlük kazanç x 30 x % 70 x SİD (Sürekli İş Göremezlik Derecesi),
formüllerine göre hesaplanmaktadır.
Kanuna göre bağlanacak sürekli iş göremezlik geliri;
– Geçici iş göremezlik ödeneğinin sona erdiği tarihi,
– Geçici iş göremezlik tespit edilemeden sürekli iş göremezlik durumuna girilmişse, buna ait SGK tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulları tarafından verilen raporun tarihini takip eden ay başından başlatılmaktadır.
