Bilindiği üzere, iş kazaları 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13’üncü maddesinde 4/1-a kapsamındaki sigortalılar açısından yapılan tanıma göre;
- Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
- İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle,
- Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
- Emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
- Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında,
meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 3’üncü maddesinde ise iş kazası; işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olay olarak tarif edilmiştir.
Bu çalışmamızda iş kazası bildirimi ve bu bildirimde dikkat edilmesi gereken konular değerlendirilecektir.
Bu makalenin PDF formatına ulaşmak için tıklayınız
İş Kazası Nereye ve Kaç Gün İçinde Bildirilir?
İş kazası işverenler tarafından iki yere bildirilir. Birincisi o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal bildirilir. İkincisi bağlı bulunulan Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne veya Sosyal Güvenlik Merkezine KAZAYI TAKİP EDEN 3 iş günü başka bir ifade ile en geç kazadan sonraki 3 işgünü içinde bildirilir.
İş Kazası İşverenin Kontrolü Dışında Meydana Gelmesi Halinde Bildirim Süresi Ne Zaman Başlar?
3 iş günlük süre, iş kazasının işverenin kontrolü dışındaki yerlerde meydana gelmesi halinde, iş kazası ile ilgili bilgi alınmasına engel olacak durumlarda, iş kazasının ÖĞRENİLDİĞİ TARİHTEN İTİBAREN başlar.
Bildirim Sürelerinde İş Günü Nasıl Anlaşılmalı? İdari İzinlerde ve Mali Tatillerde Süre Uzar mı?
Bildirim süreleri iş günü olarak belirlendiğinden cumartesi, pazar ile resmi tatil günleri hesaba katılmayacak, bu günlere rastlayan kazaların anılan günleri takip eden günden itibaren 3 iş günü içinde bildirilmesi gerekecektir.
İdari izinler resmi tatiller kapsamında olmadığından kısa vadeli sigorta kolları mevzuatı kapsamında sayılan süreleri uzatmayacaktır. Örneğin; iş kazası bildiriminin son gününün idari izne rastlaması, bildirim süresini idari izin sonrası ilk iş gününe uzatmayacaktır. İdari izinde bildirim yükümlülüğü devam etmekte olup, 5510 sayılı Kanunda belirlenen sürede bildirimin yapılması gerekmektedir.
5604 sayılı Mali Tatil İhdas Edilmesi Hakkında Kanun gereğince; her yıl temmuz ayının birinden yirmisine kadar (yirmisi dahil) malî tatil uygulanır. İş kazası ve meslek hastalığı bildirimleri 5604 sayılı Kanunda sayılan ertelenen süreler dışında tutulduğundan, iş kazası bildiriminin son gününün mali tatile denk gelmesi durumunda, süreler uzamayacaktır.
Örnek: İşyerinde çalışan işçinin 20/02/2020 tarihinde gözünden yaralanması olayına ait iş kazası bildiriminin e-Bildirim programı yoluyla elektronik ortamda 25/02/2020 tarihinde saat 23:59’a kadar yapılması gerekmektedir (3 iş günü hesaplamasında kaza günü 20/02/2020 Perşembe günü dahil edilmez, 1. iş günü 21/02/2020 Cuma günü, 2. iş günü 24/02/2020 Pazartesi, 3. iş günü 25/02/2020 Salı şeklinde dikkate alınmıştır.)
İş Kazasının SGK’ya Bildirilme Yöntemi Nedir?
İş kazasının; İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI BİLDİRGESİ ile SGK’ ya bildirilmesi zorunludur.
Stajyerlerin Geçirmiş Oldukları İş Kazası Bildirimlerini Kim Yapacak?
Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 35’inci maddesine göre; stajyerlerin iş kazası geçirmeleri hâlinde iş kazası; eğitim veya staj gördükleri işyeri işverenleri tarafından kazanın olduğu yerdeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhâl, SGK’ ya en geç kazadan sonraki 3 iş günü içinde bildirilir.
İş Kazası Hangi Yolla SGK’ya Bildirilir?
İş kazasının, iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesi ile e-SİGORTA veya DOĞRUDAN ya da TAAHHÜTLÜ POSTA ile SGK’ ya bildirilmesi gerekir.
Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 35’inci maddesine göre; Yönetmelik ekinde yer alan (Ek-7) “iş kazası ve meslek hastalığı bildirim formu” ile işyerinin bağlı bulunduğu Üniteye (SGK İl Müdürlüğü/Sosyal Güvenlik Merkezi) gönderilir.
Söz konusu bildirim formu 29.09.2016 tarihli 2016/21 sayılı Genelge eki Ek-13 ile güncellenmiştir (İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu (İşveren) (Ek, 10/7/2018 tarihli ve 2018/26 sayılı Genelge).
İş kazası bildirimi; e-Bildirim programı yoluyla elektronik ortamda yapılacaksa yasal bildirim süresinin son günü saat 23:59’a kadar; şayet bildirim kağıt ortamında yapılacaksa, adi posta veya elden veya kurye ile yasal bildirim süresinin son günü mesai saati sonuna kadar SGK birimlerinin evrak kayıt servislerine; şayet bildirim taahhütlü, iadeli-taahhütlü, acele postayla veya Alo POST- PTT kargo ile yapılacak ise yasal bildirim süresinin son günü saat 23:59’a kadar gönderi birimine teslim edilmesi gerekmektedir.
Sağlık Hizmeti Sunucuları Kendilerine İntikal Eden İş Kazalarını SGK’ya Bildirmek Zorunda mıdır?
6331 sayılı Kanunun 14’üncü maddesine göre; sağlık hizmeti sunucuları kendilerine intikal eden iş kazalarını en geç 10 gün içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirir.
İş Kazasının Bildirilmemesinde İdari Para Cezası Var mı? Tehlike ve Çalışan Sayısına Göre Ceza Tutarları Değişir mi?
6331 sayılı Kanunun 26’ncı maddesine göre; iş kazasının yasal süre içerisinde bildirilmemesinden dolayı 2019 yılı rakamlarına göre işverenlere 4.688,00 Türk Lirası, sağlık hizmeti sunucularına ise 4.688,00 Türk Lirası idari para cezası verilir.
Söz konusu idari para cezaları;
a) 10’dan az çalışanı bulunan işyerlerinden;
1- Az tehlikeli sınıfta yer alanlar için aynı miktarda,
2- Tehlikeli sınıfta yer alanlar için %25 oranında artırılarak,
3- Çok tehlikeli sınıfta yer alanlar için %50 oranında artırılarak,
b) 10 ila 49 çalışanı bulunan işyerlerinden;
1- Az tehlikeli sınıfta yer alanlar için aynı miktarda,
2- Tehlikeli sınıfta yer alanlar için %50 oranında artırılarak,
3- Çok tehlikeli sınıfta yer alanlar için %100 oranında artırılarak,
c) 50 ve daha fazla çalışanı bulunan işyerlerinden;
1- Az tehlikeli sınıfta yer alanlar için %50 oranında artırılarak,
2- Tehlikeli sınıfta yer alanlar için %100 oranında artırılarak,
3- Çok tehlikeli sınıfta yer alanlar için %200 oranında artırılarak,
uygulanır.
Bildirim Yükümlülüğüne Bağlı Uygulanacak İdari Para Cezaları Kimin Tarafından Verilir ve İtiraz Yolu Nedir?
İş kazalarının bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere uygulanacak idari para cezaları doğrudan Sosyal Güvenlik Kurumunca verilir. Sosyal Güvenlik Kurumunca verilen idari para cezalarının tebliğ, itiraz ve tahsilinde 5510 sayılı Kanunun 102’nci maddesi hükümleri uygulanır.
İş Kazası Bildirimlerinin Yapılmamasından Dolayı İdari Para Cezaları Dışında Başkaca Bir Müeyyide Bulunuyor mu?
4/1-a kapsamındaki sigortalıların iş kazası geçirmeleri hâlinde, yukarıda belirtilen sürelerde işverence bildirim yapılmaması durumunda, bildirimin SGK’ ya yapıldığı tarihe kadar sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından işverenden tahsil edilir.
İş Kazasının Meydana Geldiği Gün SGK Bildirimi Yapılır mı?
İş kazasının meydana geldiği gün, sigortalının işyerinde çalışmıştır ve ücrete hak kazanmıştır. Her ne kadar sigortalıya kaza geçirdiği günden başlanarak geçici iş göremezlik ödeneği ödense de kazalı adına kazanın meydana geldiği gün için, SGK uygulamalarına göre gün ve kazanç (hizmet) bildiriminde bulunulması gerekir.
İş kazasının meydana geldiği gün bildirim yapılmadığı takdirde SGK denetim elemanlarınca işverenlere iki tür müeyyide uygulanmaktadır. Bunlardan birincisi; işverenlerden kazanın meydana geldiği gün için ödenen ücret üzerinden 1 günlük Ek Aylık Prim ve Hizmet Belgesi/Ek Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi talep edilir, verilmezse SGK tarafından re’sen düzenlenir, işverene 5510 sayılı Kanunun 102’nci maddesi gereğince kazanın olduğu tarihte geçerli olan asgari ücretin 1/8’i tutarında idari para cezası uygulanır. İkincisi ise; kazanın meydana geldiği gün ücret tediye bordrosuna ve yasal deftere (yevmiye defterine/işletme defterine) kayıt yapılmamasından dolayı ücret tediye bordrosu, yasal defter ise kazanın meydana geldiği ayda geçersiz sayılır ve işverene her bir geçersizlik hali için kazanın olduğu tarihte geçerli olan asgari ücretin yarısı tutarında idari para cezası uygulanır.
İşveren İş Kazası Durumunda İşçisine Ücret Ödemek Zorunda mı? SGK Hizmeti Bildirimi Ne Şekilde Yapılır?
İşverenler sigortalılarına iş kazası hallerinde geçici iş göremezlik durumlarında ücret ödeme zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak, bireysel iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile raporlu olduğu günler için ücretinin ödeneceğine dair düzenleme yapabilir. Raporlu olunan dönem içinde işveren eğer ücret ödemeye devam ederse, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 97/(2) maddesi çerçevesinde çalışılmış gibi değerlendirilerek hizmet bildirimi yapılmaktadır.
“ (2) Geçici iş göremezlik ödeneği alan Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalılara istirahatli bulundukları sürede;
a) Geçici iş göremezlik ödeneği dikkate alınmadan verilmesine devam edilen tam ücret,
b) Bireysel veya toplu iş sözleşmesine istinaden verilen geçici iş göremezlik ödeneğinin işverene iadesi ile alınan tam ücret,
c) Geçici iş göremezlik ödeneği ile ödenek alınan süredeki kazancı arasındaki ücret farkı,
ç) Bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayalı olmadan geçici iş göremezlik ödeneği aldığı sürede atıfet kabilinde yapılan ödemeler,
Çalışılan sürelerde ödenen ücretler olarak prime tabi tutulur.”
İşveren, iş kazası durumunda sigortalılarına ücret ödemeyi taahhüt etmişse SGK bildirimi eksik bildirilmeyecek, tam bildirilecek; ücret ödemeyi taahhüt etmemişse eksik gün bildirimi “01-İstirahat” şeklinde rapor gün sayısı kadar eksik gün nedeni olarak bildirim yapılacaktır.
YASAL UYARI Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır. Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir. Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.
