Sosyal haklar kapsamındaki doğum ve ölüm yardımları ile mazeret izinleri çalışma hayatının önemli bir parçasını oluşturmaktadır. İlgili mevzuatta doğrudan hüküm bulunmayan kimi konularda ise kafa karışıklığı yaşandığı görülmektedir.
Bu konulardan biri de işçinin ölü doğan çocuğu için ölüm ve doğum yardımı alıp alamayacağıdır. Aynı şekilde ölü doğan çocuk için babalık ve ölüm izninin kullanılıp kullanılamayacağı açıklığa kavuşturulması gereken bir husustur.
İşçilerle ilgili olarak bu hususlarda ne 4857 sayılı İş Kanunu’nda ne de diğer mevzuatta hüküm yoktur. Bu durumda 657 sayılı Kanun’a tabi memurlar için geçerli olan hükümlerin işçiler için de emsal nitelik taşıdığını ve buna göre karar verilebileceğini değerlendiriyoruz.
ÖLÜ DOĞAN ÇOCUK İÇİN DOĞUM YARDIMI ÖDENİR Mİ?
12 Nisan 2018 tarihinde Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yayınlanan Toplu İş Sözleşmesi hükümlerine göre taşerondan kadroya geçen işçilerin doğum yardımıyla ilgili olarak “ Mevzuat hükümleri uygulanır” denilmektedir. Başka da bir doğum yardımı öngörülmemiştir.
Ölü doğan çocuk için doğum yardımı ödenmeyeceği, Doğum Yardımı Yönetmeliği’nin 5. maddesinde açıkça ifade edilmektedir.
İlgili madde şu şekildedir;
Doğum yardımı, 15/5/2015 tarihinde ve sonrasında gerçekleşen canlı doğumlar için verilir; ancak ödeme miktarına esas çocuk sırasının tespitinde, 15/5/2015 tarihinden önce doğmuş olan çocuklar da dikkate alınır.
Dolayısıyla Doğum Yardımı Yönetmeliği’nde “canlı doğum” şartı açık şekilde yer aldığı için ölü doğan çocuk nedeniyle işçiye doğum yardımı ödenmesi söz konusu değildir.
ÖLÜ DOĞAN ÇOCUK İÇİN ÖLÜM YARDIMI YAPILIR MI?
Ölü doğan çocuk için ölüm yardımı konusunda, Sayıştay’ın 13 Mayıs 1979 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan 3986/1 sayılı kararında şu ifadelere yer verilmiştir;
“Devlet Memurları Kanununun 208 inci maddede düzenlenmiş bulunan ölüm yardımı ödeneğiyle, ölümden dolayı memurun yapmak durumunda kalacağı masrafların karşılanması ve kaybedilen çocuk münasebetiyle memura sosyal bir yardım yapılması amaçlanmıştır, ölü doğumlarda dahi bu olay münasebetiyle bazı masrafların yapılacağı doğaldır. Amaç bu olunca, ister canlı olarak dünyaya geldikten sonra ölmüş olsun ister miadında (180 – 300 gün) ölü doğmuş bulunsun, her iki halde bazı masraflar yapılacağından ölü doğan çocuklar için de ölüm yardımı ödeneği verilmesi zorunlu bulunmaktadır.
Devlet memurlarına miadında ölü doğan çocukları için de 657 sayılı Yasa hükümlerine göre ölüm yardımı ödeneği verilmesi gerektiğine ve içtihadın bu yolda birleştirilmesine 5/4/1979 tarihinde çoğunlukla karar verildi.”
Bu karar çerçevesinde memurların ölü doğan çocukları için, ölüm yardımı ödeneceği açıktır. Mevzuatta başka bir hüküm bulunmadığından işçiler için de aynı uygulamanın yapılabileceğini değerlendiriyoruz. Ancak şart çocuğun düşük değil ölü doğmasıdır. Düşükler bu kapsamda değildir.
ÖLÜ DOĞUM İÇİN ÖLÜM VE DOĞUM İZNİ VERİLİR Mİ?
Bilindiği gibi çocuğun hem doğumu hem ölümü halinde işçi ve memura tanınan izin hakları söz konusudur. Bunlar ücretli mazeret izinleri olarak tanımlanmaktadır.
12 Nisan 2018 tarihinde Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yayınlanan Toplu İş Sözleşmesi hükümlerine göre taşerondan kadroya geçen işçiye, eşinin doğum yapması halinde 5 gün, çocuğunun ölümü halinde ise 6 gün izin verilmesi öngörülmüştür.
İlgili mevzuata baktığımızda, Resmi Gazete’de 13.04.2016 tarihinde yayınlanan Kamu Personeli Genel Tebliği’nde şu maddeler yer almaktadır:
“Ölü doğum halinde analık izni
a) Ölü doğum yapan memur, sağ doğum yapan memura verilen doğum öncesi ve doğum sonrası analık izninden aynı şekilde yararlanacaktır.
b) Memurun düşük mü yoksa ölü doğum mu yaptığı hususunda tabip tarafından verilen rapora göre karar verilecektir.”
Ölü doğum halinde aylıksız izin
a) Doğum sebebiyle verilen aylıksız izin, ölü doğum yapan memur ile eşi ölü doğum yapan memura verilmeyecektir.”
Mevzuatta başka hüküm bulunmadığından, memurlar için geçeri olan bu hükümlerin, işçi lehine yorum ilkesini de göz önüne alınarak işçilere de uygulanabileceğini değerlendiriyoruz.
Dolayısıyla ölü doğum yapan kadın işçi, sağ doğum yapan memura verilen doğum öncesi ve doğum sonrası analık izninden aynı şekilde yararlanabilir. Ancak doğum sonrası verilen ücretsiz izin ya da yarım zamanlı çalışmadan yararlanamaz.
Baba açısından ise, doğum tarihinden itibaren 5 günlük babalık izni ile 6 günlük ölüm izninin kullanabileceğini düşünüyoruz.
