İşçi, iş kazası geçirmesi, hastalanması gibi durumlarda, istirahat raporu alarak işe gitmeyebilir. Bahsi geçen istirahat raporu, iş görmezlik belgesi olarak da tanımlanır. İstirahat raporunda belirlenen iş görememe sürelerinde işçinin çalıştırılmaması esastır.
Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğine göre, istirahat raporlarının Sosyal Güvenlik Kurumu ile sözleşmeli ya da sözleşmesiz sağlık hizmet sunucularında Sağlık Bakanlığınca yetkilendirilen hekimlerce düzenlenmesi şarttır.
Yeni düzenleme ile, işçilerin, SGK ile sözleşmesi bulunmayan sağlık tesislerine başvuru yaparak istirahat raporu almaları halinde, raporu düzenleyen hekimin Sağlık Bakanlığınca yetkilendirilmiş olması durumunda da rapor sürelerinin SGK’nın sistemine girilmesi gerekmektedir.
Yurtdışında görevlendirilen ve görevlendirildiği ülkede hastalanıp istirahat raporu alan işçinin bulunduğu ülke ile Türkiye arasında sosyal güvenlik sözleşmesi yoksa işçiye verilen istirahat raporunun ülkemiz dış temsilcilikleri tarafından onaylanması durumunda, kurumca yetkilendirilen hekim ve sağlık kurullarının onayı aranmamaktadır.
Alınan istirahat raporlarında işçinin çalışıp çalışamayacağı belirtilir ve istirahat raporunun bir nüshası işyerine verilmek üzere işçiye verilir, bir nüshası da Sosyal Güvenlik Kurumuna gönderilmektedir.
İşçiye, kurumca yetkilendirilen tek hekim veya sağlık kurulu tarafından verilen istirahat raporları, örneği Kurumca belirlenen belge ile elektronik ortamda işverenlere de gönderilmeye başlanmıştır. Gönderilen bu belge işverence görüntülenebilir. İşçinin çalışılmadığına dair bildirimin sisteme girilebilmesi için işverene ayrıca tebligat yapılmasına gerek kalmamıştır.
İŞVEREN İSTİRAHAT RAPORLARINI SİSTEME NE ZAMAN GİRMELİDİR?
Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilen tek hekim veya sağlık kurulu tarafından verilecek istirahat raporları, örneği Kurumca belirlenecek belgenin doldurulması veya elektronik ortamda düzenlenmesi suretiyle verilebilmektedir.
İşçinin istirahat raporu alarak çalışmadığı günlere dair SGK’ya yapılacak bildirim, elektronik ortamda; ‘’Çalışmadığına Dair Bildirim’’ yapılarak bildirilir.
http://www.sgk.gov.tr internet adresinden “İŞVEREN” menüsü seçilerek, “Çalışılmadığına Dair Bildirim Girişi”, “Kullanıcı Şifre Ekranı”, “Çalışılmadığına Dair Bildirim İşlemleri”, “Giriş” bölümünde yer alan bilgiler kaydedilerek yapılabilir.
Bu işlemlerin işçinin istirahat süresinin bittiği tarih de dahil edilerek, Aylık Prim ve Hizmet Belgesinin verilmesi gereken ayın 23 üne kadar sisteme girilmesi gerekir.
Örnek verecek olursak; 1 Nisan ile 10 Nisan 2018 tarihleri arasında istirahatli olan ve istirahat raporu alan bir işçinin SGK’ya bildirimi 23 Nisan tarihine kadar yapılmalıdır. (sisteme girişi)
İSTİRAHAT RAPORLARINA DAİR BİLDİRİM, SÜRESİ İÇİNDE YAPILMAZ İSE;
İşçinin istirahatli olduğu sürelere dair bildirimin yasal süresi içinde yapılmaması durumunda, aylık asgari ücretin yarısı tutarında idari para cezası uygulanmaktadır.
İşveren işçinin, çalışmadığına dair bildirimi idari para cezası tebligatını almadan önce yaparsa uygulanacak ceza tutarı asgari ücretin onda birine düşürülmektedir.
İŞ KAZALARI İÇİN ÖNGÖRÜLEN BİLDİRİM SÜRESİ NE KADARDIR?
Öncelikle iş kazasının ne olduğuna bakmamız gerekecektir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa göre, iş kazası işçinin işyerinde bulunduğu sırada ve işveren tarafından yürütülmekte olan iş sebebiyle (işverenin asıl iş harici görevlendirdiği işi yaparken geçen süreler de dahil) işçilerin işverence sağlanan bir servisle işin yapıldığı yere giderken yani işçilerin topluca getirilip götürülmeleri sırasında meydana gelen ve işçiyi olay anında veya sonradan fiziken ya da ruhen zarara uğratan kazadır. Bu kapsamda yapılan ve işçiyi zarara uğratan, işçinin sağlığında eksikliğe uğratan tüm kazalar iş kazasıdır. Yukarıda belirttiğimiz üzere işçi; iş kazasına maruz kalması durumunda da istirahat raporu alabilir.
İşçi, iş kazası geçirdiğinde derhal kolluk kuvvetlerine haber verilmesi gerekmektedir. Ayrıca en geç iş kazasından sonraki 3 iş günü içinde de SGK’ya bildirimde bulunmak gerekmektedir. Bu yükümlülük 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile düzenlenmiştir.
İş kazası işyeri dışında olmuş ve işverenin kazadan sonradan haberi olmuşsa, iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde SGK’ya bildirimde bulunulması gerekir.
Hastane tarafından yapılan iş kazası bildirimi aynı zamanda işyeri e-bildirge sisteminde de eş zamanlı olarak görülebilir. Ancak hastanelerin iş kazasını bildirme yükümlülüğü 10 iş günü içindedir. Bu hususa dikkat edilmelidir.
İş kazası ve meslek hastalığı bildirgesi ile yapılacak olan bildirim, SGK’ya internet üzerinden doğrudan ya da taahhütlü posta ile bildirilmelidir. Aynı şekilde bildirim belgesi Kuruma elden de teslim edilebilir. İşveren iş kazası bildirimini posta ile gönderme yolunu seçerse, iadeli taahhütlü gönderilmelidir. Çünkü iadeli taahhütlü ya da acele posta ile yapılan bildirimlerde postaya veriliş tarihi esas alınmaktadır.
Kuruma bildirilen olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı konusunda mutabakata varılması gerektiğinde, Sosyal Güvenlik Kurumunun denetim ve kontrol ile yetkilendirilen memurları tarafından veya Bakanlık İş kazaları sonrasında işveren kazaların nedenlerini araştırmak ve diğer kazalar için önlem almak amacıyla iş kazası kayıtları oluşturmalı ve saklamalıdır. Bu durum 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununda belirtilmiştir.
İŞ KAZASI BİLDİRİMİ BELİRTİLEN SÜRE İÇİNDE YAPILMAZ İSE;
İş kazası Sosyal Güvenlik Kurumuna zamanında bildirilmezse, geç bildirilen tarihe kadar, işçiye SGK tarafından ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverenden geri tahsil edilir. İş kazası geçiren bağkurlu ya da muhtar ise, bunların bizzat kendileri bildirim yapmakla yükümlü olduğundan, bildirimde bulunana kadar bunlara rapor parası ödenmeyecektir.
Ayrıca iş kazasının işveren tarafından süresi içinde yani 3 iş günü içinde SGK’ya bildirilmemesi halinde;
| Çalışan Sayısı | 10’dan az Çalışanı olan işyerlerinde; | 10-49 Çalışanı olan işyerlerinde; | 50+’den fazla Çalışanı olan işyerlerinde; | ||||||
| Tehlike Sınıfı | Az Tehlikeli Aynı miktar | Tehlikeli (%25 artırılarak) | Çok Tehlikeli (%50 artırılarak) | Az Tehlikeli Aynı miktar | Tehlikeli (%50 artırılarak) | Çok Tehlikeli (%100 artırılarak) | Az Tehlikeli (%50 artırılarak) | Tehlikeli (%100 artırılarak) | Çok Tehlikeli (%200 artırılarak) |
| Ceza Miktarı | 3.092TTL | 3.865
TL |
4.638
TL |
3.092
TL |
4.638
TL |
6.184 TL | 4.638
TL |
6.184 TL | 9.276 TL |
para cezası uygulanacaktır.
İSTİRAHAT RAPORU ALAN İŞÇİLERİN KONTROLU NASIL SAĞLANIR?
İşçilerin istirahat raporu alıp almadıklarına dair bilgi, SGK’nın ‘’Sağlık Ödemeleri Sistemi’’ ekranındaki ‘’Geçici İş Göremezlik İşveren İşlemleri’’ kısmında bulunan ‘’Tarihe Göre Rapor Arama’’ bölümünden o işyerinde çalışan tüm işçileri, ya da ‘’Kimlik Noya Göre Rapor Arama’’ seçilerek, işçilerin kimlik bazında sorgulanması imkanı bulunmaktadır.
İşçilerin rapor aldıkları halde bu raporlardan işverenin haberdar olmadığı durumlar olabilir. Bu durumda işveren idari para cezası ödemek zorunda kalabilir. Böyle bir karışıklığın olmaması için, ilgili aya ilişkin aylık prim ve hizmet belgesinin onaylanmasından önce bahsettiğimiz takibin (sorgulamanın) yapılması gerekmektedir. Raporlu işçi için sistemde ‘’Çalışmadığına Dair Bildirim’’ seçilerek ‘’Onay’’landığında raporlu süreye ilişkin onay gerçekleşir. İşçinin istirahat raporu aldığı süreler ‘’Onaylı Raporlar’’ kısmına intikal eder.
Bir diğer husus ise; bazı durumlarda raporların elektronik ortamda sisteme girilmesi mümkün olmamaktadır. Yani yukarıda bahsettiğimiz sağlık kurullarınca onaylanan raporlar elektronik ortamda işverene ulaşmayabilir. Bu durumda, aynı ekranda “Manuel Çalışmadığına Dair Bildirim” bölümünden yapılması da mümkündür.
İSTİRAHAT RAPORU ALAN İŞÇİYE ÜCRET ÖDEMESİ YAPILMASI DURUMUNDA;
İşçinin raporlu olduğu günlerin ücreti kesilmiyor ise, (toplu iş sözleşmesinde ya da bireysel iş sözleşmesinde bu şekilde düzenleme yapılmış ise) bu ücretler, işçinin raporlu olduğu günlerde çalışmış olup olmadığına bakılmaksızın prime tabi tutulacaktır. Zaten istirahat raporu alınan günlerde işçinin çalışmaması esastır. Yani işçinin aylık prim ve hizmet belgesinde “İstirahat süresinde çalışmamıştır” seçeneği ile rapor almış işçiler için aylık prim ve hizmet belgesinde eksik gün nedeni olarak “1-İstirahat” seçeneğinin tercih edilmiş olması gerekecektir. Aylık Prim Hizmet Belgesi’nde eksik günlerin nedeni için oluşturulan “1-İstirahat” paneline ek olarak ayrı bir sütun bulunmaktadır.
Bu sütün, raporlu olunmasına rağmen ücret ödendiyse, geçerli olacaktır. Bahsettiğimiz durum; işçi için çalışılmadığına dair bildirim yerine geçecektir.
İSTİRAHAT RAPORU ALAN İŞÇİYE ÜCRET ÖDEMESİ YAPILMAMASI DURUMUNDA;
İşçinin istirahat raporu aldığı sürelerde, ücret ödenmemesi ve eksik gün nedeni olarak da 01-İstirahat seçeneğinin tercih edilmesi halinde, işçinin istirahat süresi içinde çalışmadığı kabul edilmekte ve bu bildirim çalışılmadığına dair bildirim yerine geçmektedir.
Dolayısıyla istirahatli olunan sürelere ilişkin olarak işverenlerince ücret ödenmediği durumlarda 01-İstirahat seçeneği işaretlenerek aylık prim ve hizmet belgesi onaylandığı takdirde, başkaca bir işlem yapılmasına gerek bulunmamaktadır.
Belirtmemiz gereken bir diğer husus ise; işçinin aldığı istirahat raporu eğer 2 ayı kapsıyorsa yalnızca ikinci ay istirahat bildirilse dahi idari para cezası uygulanmayacaktır.
Çalışılmadığına dair bildirime dair, rapor süresini kapsayan diğer aylar için ayrıca 01 (istirahat) eksik gün nedeni bildiriminin yapılıp yapılmadığına bakılmaz.
Yukarıda bahsettiğimiz; işçinin istirahat süresinin bittiği tarihin içinde bulunduğu aya ait Aylık Prim Hizmet Belgesinde “istirahat süresinde çalışmamıştır” kutucuğu işaretlenecek veya çalışılmadığına dair bildirim ekranından bildirimin yapılmaması durumunda idari para cezası uygulanacaktır.
