Kamuoyunda zorunlu Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) olarak bilinen Otomatik Katılım Sistemi (OKS), 1 Ocak 2019 itibariyle yeni bir aşamaya geçecek. Çalışan sayısı 5-9 arasında olan işletmeler, OKS’ye dahil olacak. Böylece zorunlu BES en geniş katılım aşamasına ulaşacak.
Çalışan sayısının belirlenmesinde, birden fazla iş yeri olan işverenler için bütün iş yerlerindeki çalışanların toplamı göz önünde bulundurulacak. Ayrıca, yine çalışan sayısının tespitinde, kapsama alınma tarihleri itibarıyla geçerli olan en güncel Sosyal Güvenlik Kurumu verisi dikkate alınacak.
OKS kapsamında işverenler, çalışanlarının, özel sektör için prime esas kazançlarının, kamu için ise emeklilik keseneğine esas aylığın en az %3’ünü sisteme aktarıyorlar. OKS, T.C vatandaşı ya da mavi kart sahibi olan, 45 yaşını doldurmamış, kamuda veya özel sektörde bir işverene bağlı olarak ücretli çalışanları kapsıyor. Bir başka ifade, 5510 sayılı kanunun 4a ve 4c maddeleri kapsamında çalışan, işçi ve memurlar için söz konusu. Ayrıca 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun geçici 20. maddesi kapsamında kurulmuş olan sandıkların iştirakçisi olan çalışanlarda OKS kapsamında. Çalışanlar, ilk kesintinin yapıldığı tarihten itibaren iki ay içinde sistemden çıkabiliyor.
OKS’de çalışanlardan kesilen primler, emeklilik şirketlerine aktarılıyor. Kesinti için çalışanların onayı aranmıyor. Otomatik katılım uygulaması kapsamına giren işverenler, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş en az bir emeklilik şirketi belirlemek ve bu emeklilik şirketiyle sözleşme yapmakla yükümlü. İşverenler, kanun gereği maaşlardan kesinti yapıp OKS’ye aktarmak zorunda.
Bu nedenle 1 Ocak 2019 tarihi itibariyle, 5 ile 9 arasında çalışanı olan işverenlere yeni bir yükümlülük getiriliyor.
Çalışanların tasarruflarını artırmak amacıyla getirilen OKS, 1 Ocak 2017 tarihinde yürürlüğe girdi. Kanuna göre, işverenler çalışanlarını sisteme dahil etmekle yükümlü. Çalışanların bireysel emeklilik sistemine girişi ise kademeli olarak gerçekleşmektedir.
Kademeli geçişin şu şekilde olması öngörülmüştür;
| 1.000 ve üzeri | 01.01.2017 |
| 250-999 arası | 01.04.2017 |
| 100-249 arası | 01.07.2017 |
| 50-99 arası | 01.01.2018 |
| 10-49 arası | 01.07.2018 |
| 5-9 arası | 01.01.2019 |
OKS’ye dahil olanlar için 3 farklı devlet katkısı sunulmaktadır:
a) Çalışan katkısının %25’i oranında verilen devlet katkısı,
b) Cayma hakkını kullanmayan çalışanlara verilen 1.000 TL’lik başlangıç devlet katkısı,
c) Emekli olduktan sonra birikimini emekli aylığı olarak almak isteyen (en az 10 senelik yıllık gelir sigortası tercih eden) çalışana, birikiminin üzerine %5 ilave devlet katkısı.
Yüzde 25’lik devlet katkısını alabilmek de ayrıca çeşitli şartlara bağlıdır. Çalışan,
- Sistemde en az 3 yıl kalırsa %15’ine,
- Sistemde en az 6 yıl kalırsa %35’ine,
- Sistemde en az 10 yıl kalırsa %60’ına,
- Emekli olur ya da maluliyet doğarsa, % 25’lik devlet katkısının %100’üne hak kazanır. Ölüm halinde de devlet katkısının yüzde 100’ü üzerinden hak sahiplerine ödeme yapılır.
OKS’den emekli olabilmek için, sisteme ilk giriş tarihinden itibaren 10 yıl süreyle sistemde kalınması ve 56 yaşın doldurulması gerekmektedir. Dolayısıyla %25’lik devlet katkısının tamamını alabilmek için en az 10 yıl ve 56 yaş şartını birlikte karşılamak gerekmektedir.
Emekliliğe hak kazanan kişi, birikimini ve devlet katkısını parçalar halinde ya da tek seferde alabilir. Ayrılma durumunda emeklilik şirketince yapılacak ödemeler için elde edilen getiri tutarı üzerinden gelir vergisi (stopaj) kesintisi yapılır.
Stopaj kesintisi oranı;
- Sistemden emeklilik hakkı kazananlar ile bu sistemden vefat, maluliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlar için %5,
- 10 yıl süreyle sistemde kalmakla birlikte sistemden emeklilik hakkı elde etmeden ayrılan katılımcılar için %10,
- Sistemde 10 yıldan az süreyle kalarak ayrılan katılımcılar için ise %15’tir.
