İŞYERİ UYGULAMASI
İş yeri uygulamaları; işyerinde düzenli olarak tekrarlanan süreklilik arz eden genel uygulamalar, iş yeri uygulamaları olarak adlandırılır. İşyeri uygulaması yazılı bir sözleşmeye dayanmaksızın işçilere sağlanan avantajlar olarak görülmekte olup, zamanla işçilere kazanılmış hak olarak tanınabilir.
İş yeri uygulamasına en açıklayıcı örnek işyerinde işçilere verilen öğlen yemeğidir. İş sözleşmesi, toplu sözleşmesi veya işyeri iç yönetmeliğinde herhangi bir hüküm bulunmamasına rağmen işverenin her öğlen işyerinde yemek vermesi işyeri uygulaması olarak geçerli olur ve işçinin de örtülü kabulüyle kazanılmış bir hak olarak ortaya çıkar. İşçilere yemek verilmesi iş sözleşmesi hükmü haline gelir. İşveren bu uygulamadan tek taraflı dönemez.
İş kanunu madde 22’ye göre “işveren işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir.”
İşyerinde işyeri uygulamasından bahsedebilmek için düzenli olarak tekrar edebilmesi ve işçi de güven oluşturması gerekmektedir. Bu uygulamanın işyeri uygulaması kabul edilmesi için ne kadar süreden beri devam etmesi gerektiği kaç kez tekrarlanması gerektiğine dair kesin bir ölçüt bulunmamaktadır.
Ancak öğreti de baskın olan görüş “3” kez arka arkaya tekrarlanmasının işyeri uygulaması sayılması gerektiği yönündedir.
Örneğin işyerinde her ramazan ayında işçilere ödenen gıda yardımı işyeri uygulaması olarak kabul edilir.
Sözleşmelerde yer almamasına rağmen, işyerinin kuruluş yıl döneminde ikramiye ödemesi bir işyeri uygulaması niteliği kazanır ancak işyerinin 10. Yıl dönümü için bir sefere mahsus vereceği ikramiye 10. Yıldönümü münasebetiyle bir kez gerçekleşeceğinden işyeri uygulaması niteliği taşımaz.
Kanun ve toplu sözleşmeye aykırı şekilde işçi aleyhine olabilecek durumlar işyeri uygulaması sayılamaz. Yalnız işçi lehine olan uygulamalar işyeri uygulaması niteliği taşır.
Yargıtay kararlarını incelediğimizde işyeri uygulamasıyla ilgili; Yargıtay 9.HD. 2003/9-11E. 2003/54k. 05.02.2003T sayılı Yargıtay kararında işyerinde 3 yıldan fazla ikramiye ödemesi yapılması karşısında işyeri uygulaması haline geldiği kabul edilmiştir.
Y.9.HD. 2021/8008 E. Sayılı kararında işverenin düzenli ve arka arkaya tekrarı olmayan bir defaya mahsus olmak üzere yaptığı uygulama işyeri uygulaması olarak nitelendirilmeyeceğinden işçiye uygulama çerçevesinde talep hakkı doğmaz.
İşçinin işe başlamadan önce işyeri uygulaması haline gelen bir ikramiye uygulamasının kaldırılması durumunda işe yeni başlayan işçinin ikramiye talep etmesi söz konusu olmayacaktır. İşçinin işe başlamadan önce uygulamanın kaldırılmış olması hak kazanamayacağı anlamını taşır. Yargıtay 9.15D.2004. 22668 E.
İşveren işyeri uygulaması haline gelen ikramiye, yakacak yardımın tek taraflı kaldıramaz, durumu iş görene yazılı bildirmelidir. İşçinin muvafakati gerekir. İşyeri uygulaması ile sağlanan işçi menfaatleri kıdem tazminat hesabında dikkate alınır.
Toplu iş sözleşmelerinin hatalı uygulamalarında işyeri uygulaması doğmaz. Y.9.H.D. 1995/18E.
Avni Oğuzhan Arıcı
Betül Arığ
