Tespit Komisyonları, taşeron işçilerin kadro başvurularına ilişkin listeleri büyük ölçüde yayınlandı. Emeklilik, arşiv araştırma sonuçlarının olumsuz gelmesi ve kadro şartlarını taşımama gibi çeşitli nedenlerle kapsam dışı kalan işçilerin bir bölümü, 2 Nisan itibariyle işten çıkarılacaklar. Peki işten çıkarılacak bu kişilerin hangi hakları söz konusu olacak? Kıdem, ihbar ve kullanılmayan yıllık izin ücretlerini alabilecekler mi? İşsizlik maaşı alabilmeleri söz konusu mu?
Bu makalemizde işini kaybedecek taşeron işçilerin mali hakları konusunda soru işaretlerine cevap arayacağız.
Bu makalenin PDF versiyonu için tıklayınız.
KIDEM TAZMİNATI ÖDEMELERİNDE HANGİ SÜRELERE DİKKAT EDİLECEK?
Sözleşmeleri feshedilecek işçilerin en temel hakkı, kıdem tazminatı olacak. Ancak kıdem tazminatına esas hizmet sürelerinin tespitinde çeşitli sorunlar yaşanabilir. Alt işveren işçilerine kıdem tazminatı ödenmesine ilişkin yönetmeliğe göre, taşeron işçinin aynı kurumda çalıştığı süre boyunca, kaç alt işveren değiştirdiğine bakılmaksızın toplam çalışma süresi dikkate alınarak kıdemi hesaplanacak.
Taşeron işçinin farklı kamu kurumlarındaki kıdeme esas sürelerinin hesabında ise aynı alt işveren işçisi olması ve aynı iş sözleşmesine tabi çalışması gerekiyor. Bu kişilerin kıdem tazminatları, son çalıştıkları işveren tarafından ödenecek.
Farklı taşeron firmalara bağlı olarak farklı kurumlarda çalışanlar için ise, Kıdem Tazminatı Yönetmeliği’nin Geçici 1. Maddesi’ndeki şu hükmün dikkate alınması gerektiğini değerlendiriyoruz.
“Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı kapsamında istihdam edilen ve iş sözleşmesi devam eden işçilerin kıdem tazminatlarının hesabında kamu kurum veya kuruluşlarında ilk işe başladıkları tarih esas alınır.”
Bu madde kapsamında farklı taşeron firmalara bağlı olarak farklı kamu kurumlarında çalıştıklarını belgelendiren taşeron işçilerin kıdem tazminatlarının son çalıştıkları kurum tarafından ödenmesi gerekecektir.
İŞÇİ, KIDEM TAZMİNATINI ALABİLMEK İÇİN NE YAPACAK?
İşten çıkarılan işçilerin yazılı olarak kıdem tazminatı talebiyle son çalıştıkları kuruma başvurması, bu başvurularına banka hesap/IBAN numarasını eklemesi, çalıştığı kamu kurum veya kuruluşlarının listesini belirtmesi ve alt işverenden alacağı sözleşmesinin hangi nedenle sona erdiğini gösteren belgeyi eklemesi gerekiyor. Alt işverenin bu belgeyi düzenlememesi durumunda SGK kayıtları esas alınacaktır.
Bu konuda daha geniş bilgi için aşağıdaki makaleye bakılabilir.
İŞVEREN KIDEM TAZMİNATINI NE ZAMAN ÖDEYECEK?
Taşeron işçilerin kıdem tazminatlarını ödeyecek işveren konumundaki kamu kurumları, bu ödemeleri ne zaman yapacaklar? Bir diğer ifade ile işçi alacağını ne zaman tahsil edebilecektir?
Kıdem tazminatını düzenleyen 1475 Sayılı İş Kanunu’nun 14. Maddesi’nde kıdem tazminatının ödenme süresiyle ilgili bir ibareye yer verilmemiştir. Kanunda süre belirtilmemesi ve çok sayıda Yargıtay kararı neticesinde, kıdem tazminatının işçiye peşin ödenmesi gerektiği yerleşik uygulamadır. Ödemenin nakit olarak yapılması da gerekmektedir.
İŞÇİ, KULLANMADIĞI YILLIK İZİN ÜCRETİNİ ALABİLECEK Mİ?
2 Nisan itibariyle sözleşmesi sona erecek olan taşeron işçilerin kullanılmayan yıllık izinleri ve ihbar tazminatları da gündeme gelecektir.
Kullanılmayan yıllık izinlere ilişkin ücretin iş sözleşmesinin sona ermesi durumunda işçiye brüt ücret üzerinden ödenmesi, İş Hukuku’nun temel hükümlerinden biridir.
Kamu İhale Kurumu Hizmet İşleri Genel Şartnamesi ile taşeron işçilerin yıllık izin hakkı koruma altına alınmış, işvereni değişse de aynı işyerinde çalışan işçilerin izin haklarını kazanmaları açısından süreklilik sağlanmıştır. Böylece yıllık izin hesabında, alt işverenin kim olduğuna bakılmaksızın işçinin o işyerinde kaç yıl çalıştığı dikkate alınacaktır. Bu nedenle yıllık izin hakkı, ilk işe giriş tarihinden itibaren hesaplanacaktır.
Ayrıca hem İş Kanunu’nun 56. Maddesi hem de Hizmet İşleri Genel Şartnamesi ile asıl işverene izin konusunda sorumluluk yüklenmektedir. Asıl işveren, alt işveren tarafından çalıştırılan işçilerin hak kazandıkları yıllık izinlerini kullanıp kullanmadığını kontrol etmek, ilgili yıl içinde kullanılmasını sağlamakla yükümlüdür.
Gelinen noktada kamu idareleri, kullanılmayan yıllık izinleri bulunan taşeron işçilere karşı sorumludur. Yargıtay’ın da kıdem, ihbar ve yıllık izin hakları ve bunlardan doğacak işçi alacakları konusunda asıl işverenin alt işveren ile birlikte sorumlu olduğuna dair çok sayıda kararı vardır. Ancak bu ödemenin nasıl yapılacağı, kamu kurumları yapacaksa bunun hangi kaynaktan karşılanacağı belirsizdir. Esasen ödemeyi yapması gereken taşeron şirketler ise işçilerin kadroya alınması ile birlikte devre dışı kalacağından bu ödemeleri yapmaları olası değildir. Bu konuda taşeron işçilerin yasal yollara başvurarak alacağını takip etmesi gerekebilecektir.
İHBAR TAZMİNATI SÖZ KONUSU OLACAK MI?
İşten çıkarılacak olup ihbar süreleri kullandırılmayan işçiler açısından ihbar tazminatları da söz konusudur. İhbar süreleri ve ihbar tazminatı konusu, 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 17. Maddesi ile düzenlenmiştir. Buna göre belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinde, çalışma süresine bağlı olarak 2 hafta ile 8 hafta arasında ihbar süresi söz konusudur. Yargıtay kararlarıyla, taşeron işçilerin sözleşmeleri belirsiz süreli kabul edilmiştir.
Mevzuat ve Yargıtay kararları neticesinde kamu idarelerindeki taşeron işçilerin iş sözleşmelerinin ihbar sürelerine uyulmadan sona erdirilmesi halinde bu kişilere, çalışma sürelerine göre ihbar tazminatı ödenmesi gerekmektedir. Nitekim kimi alt işverenler, sözleşmesi feshedilen işçilere ihbar sürelerini kullandırma yoluna gitmektedir.
Yargıtay, ihbar tazminatı konusunda asıl işveren durumundaki kamu kurumlarını alt işverenle birlikte sorumlu tutmaktadır. Burada yine ödemenin kim tarafından yapılacağı sorusu gündeme gelmektedir. Yıllık izin ödemeleriyle ilgili sorunların tamamı, ihbar ödemeleri içinde geçerli olup, bu haklarını elde edemeyen işçiler için yargı yolu açıktır.
Bu konuda daha geniş bilgi için aşağıdaki makaleye bakılabilir.
İŞSİZ KALACAK TAŞERON İŞÇİLER, İŞSİZLİK MAAŞI ALABİLECEK Mİ?
Temel konulardan biri de işsiz kalacak taşeron işçilerin, işsizlik maaşı olarak ifade edilen ödeneği alıp alamayacağı, alacaklarsa bu sürenin ve ödeme miktarının ne kadar olacağıdır.
İşsizlik ödeneğinden kimlerin, hangi süreyle yararlanacağı, 4447 İşsizlik Sigortası Kanunu’nun 50. Maddesi’nde, şu şekilde düzenlenmiştir;
“Hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün prim ödeyerek sürekli çalışmış olanlardan, son üç yıl içinde;
- a) 600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 180 gün,
- b) 900 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 240 gün,
- c) 1080 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 300 gün, Süre ile işsizlik ödeneği verilir.”
İşsizlik ödeneği için temel şart, işçinin haklı bir nedene dayanarak iş sözleşmesini feshetmesi ya da kusuru olmaksızın işveren tarafından işine son verilmesidir. Bu bağlamda işsiz kalacak olan taşeron işçiler, İşsizlik Sigortası Kanunu hükümleri kapsamında yukarıdaki sigortalılık gün sayılarına göre işsizlik ödeneği alabileceklerdir.
İşsizlik ödeneği, işçinin son 4 aydaki SGK primleri esas alınarak hesaplanır. Buna göre işçiye ödenek bağlanır. 2018’de işsizlik ödeneğinin alt sınırı 805 TL, üst sınırı ise 1.610 TL’dir. Taşeron işçilere, SGK primleri esas alınarak, bu alt ve üst sınırlar kapsamında işsizlik ödeneği bağlanacaktır. Sigortalılık sürelerine göre 6, 8 veya 10 ay boyunca işsizlik ödeneği alabileceklerdir.
SONUÇ
696 Sayılı KHK ile kendi kusur ve iradeleri dışında işini kaybedecek olan taşeron işçilerin durumu önem arz etmektedir. Bu işçiler yeni istihdam imkanına kavuşana kadar, hayatlarını alacakları kıdem tazminatları ve işsizlik maaşları ile devam ettirebileceklerdir. Bu nedenle kıdem tazminatı haklarının kamu kurumları tarafından ivedilikle kendilerine ödenmesi gerekmektedir.
İşsizlik maaşı için de işsiz kalmalarının ardından en geç 30 gün içerisinde İşkur İl Müdürlüklerine veya elektronik ortamda İşkur’a başvurmaları gerekiyor. Başvuru için 30 gün geçirilirse, gecikilen süre işsizlik ödeneği almaya hak kazanılan toplam süreden düşülür.
İşini kaybedecek olan taşeron işçilerin ihbar tazminatları ve kullanılmamış yıllık izin ücretleri konusunda da bir düzenleme yapılarak işçilere dava yoluna gitmeden bu haklarını elde etme şansı verilmelidir.
YASAL UYARI Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır. Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir. Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.
