GİRİŞ
(Bu yazı 22.03.2018 tarihinde güncellenmiştir)
Kimi işverenler, işçiler ve kendi hesabına çalışanlar, vergi, sigorta primi ve diğer yasal mali yükümlülüklerden ve bürokratik işlemlerden kaçınmak maksadıyla kayıt dışı ekonomik faaliyette bulunmaktadırlar. Buradaki esas amaç elde ettikleri geliri kayıt dışı göstermektir. Örneğin işçinin çalışmasının karşılığı olan ücret tutarı bazı işverenler tarafından hem ilgili vergi dairesine hem de ilgili sosyal güvenlik kuruluşuna yanlış bildirilmektedir.
Sosyal güvenlik sistemimizin en büyük problemlerden birisi olan “Sigortalının Çalışmalarının Ücret Olarak Eksik Bildirilmesi’’ ne engel olmak ve bununla mücadele etmek amacıyla 1.11.2012 tarihinde yayınlanan “Aylık Prim Ve Hizmet Belgesine Meslek Kodlarının Eklenmesi Hakkında Duyuru” ile e-bildirge sisteminde değişiklik yapılıp ve aylık prim ve hizmet belgelerine meslek kodları ve meslek unvanları da eklenmiştir. Böylece sigortalıların alacakları ücretin yaptıkları işlerle karşılaştırılıp, ücretlerin eksik bildirilmesinin önüne geçilerek, gerçek ücretleri üzerinden prim ödenmesi sağlanmıştır.
Meslek kodu Kasım 2012’den bu yana Sosyal Güvenlik Kurumu’nun uygulama alanına giren bir konu olmuştur. Meslek kodları ile SGK her çalışanı ayrı ayrı kategorize edip, numaralandırmıştır. Örneğin; Orman Endüstri Mühendisi için ‘’2132.2’’ belirlenmişken, Orman Mühendisi için ‘’2132.1’’ kodu belirlenmiştir.
Meslek kodu uygulaması özel sektör işyerlerinde 5510 sayılı Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında çalışan sigortalıları kapsamaktadır.
4/D kapsamındaki kadrolu işçiler, hizmet akdi ile çalışanlar olduğundan, 5510 sayılı Kanunun 4/a bendi kapsamında sigortalı (eski adıyla SSK’lı) sayılırlar. Bu sebeple taşerondan kadroya geçen işçiler için meslek kodu bildirimi yapılacaktır.
Makalenin PDF versiyonu için tıklayınız.
TAŞERON İŞÇİLERDE MESLEK KODU DEĞİŞİKLİĞİ YAPILABİLECEK Mİ?
Taşeron işçiler işe alınırken belirli bir işi yapmak, belirli bir görevi yerine getirmek üzere alınırlar. Bir taşeron işçi makine ustası, kasiyer, büro görevlisi satış müdürü, ya da temizlikçi gibi birçok unvanla işe alınmış olabilir. Burada önemli olan, işçiye işe alındığı görevle iş yaptırmaktır.
İşçilere verilen ücret de yaptıkları işe göre belirlenmektedir. Yine işçilere ödenen ücretin yanında Sosyal Güvenlik Kurumu’na verilen Aylık Prim ve Hizmet Belgesi Sigortalı Bilgileri de yapılan işe göre girilmektedir. Az önce belirttiğimiz hususlar çerçevesinde getirilen yasal düzenlemelerle işçiler için girilen meslek kodları burada önem kazanmaktadır.
Türkiye’nin bir gerçeği olarak taşeron işçilerin önemli bir kısmı, ihale sözleşmesinde belirtilen işleri yapmayıp, idarenin ihtiyaç duyduğu ve aslen memurun yapması gereken çoğu işleri yapmak üzere görevlendirilmişlerdir. Fakat esas kural şudur ki; ‘’Taşeron işçiler ihale sözleşmesinde belirtilen iş dışında başka bir işte çalıştırılamaz.’’
Bu durum 11.09.2014 tarihli 6552 sayılı Torba Yasa ile hüküm altına alınmıştır. İlgili madde;
‘’…personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihaleleri çerçevesinde çalıştırılan personel, ihale ve sözleşme konusu iş dışında başka bir işte çalıştırılamaz ve görevlendirilemez. Bu kapsamda, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalesine çıkılmaması gerektiği hâlde ihaleye çıkılması, uygun görüş alınması gereken hâllerde alınmadan ihaleye çıkılması, ihale kapsamında çalıştırılan personelin sözleşme konusu işler dışında çalıştırılması, 4857 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin yedinci fıkrası hükmüne aykırılık teşkil edecek şekilde işlem ve eylemler yapılması nedeniyle idare aleyhine zarar ortaya çıkması hâlinde, oluşan bu zararlar, bu zarara neden olduğu tespit edilenlere rücu edilmek suretiyle tahsil edilir. Ayrıca, bu kişiler hakkında uygulanacak ceza ve disiplin hükümleri saklı kalmak üzere, bu kişilere her türlü aylık, ödenek, zam, tazminat dâhil yapılan bir aylık net ödemelerin beş katı tutarında idari para cezası uygulanır.’’
Görüldüğü üzere bu kuralın dışına çıkan idarelere, ceza ve disiplin hükümleri saklı kalmak üzere, her türlü aylık, ödenek, zam, tazminat dâhil yapılan bir aylık net ödemelerin beş katı tutarında idari para cezası öngörülmüştür.
Kadroya geçecek olan taşeron işçilerin hangi işleri yapacaklarına ilişkin 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’de;
‘’Sürekli işçi kadrolarına geçirilenler, birinci fıkrada öngörülen şartları taşıdıkları sürece ve çalıştırıldıkları teşkilat ve birimde geçiş işlemi yapılmadan önceki ihale sözleşmesi kapsamındaki hizmetleri yürütmek üzere istihdam edilebilir.’’ ifadeleri bulunmaktadır. İlgili kanunda işçilerin kadroya geçiş aşamasında “yapmakta olduğu işi yapacak” ifadelerinin geçmesi meslek kodu açısından bir takım soru işaretlerine neden oluşturmaktadır.
MESLEK KODU NASIL SEÇİLİYOR?
Meslek kodu bildirimi için, Aylık Prim ve Hizmet Belgesi Sigortalı Bilgileri Giriş ekranında yer alan veri giriş alanlarının en sağında “Meslek Kodu” alanını kullanılarak, bu alana 6 (altı) rakamdan oluşan kodun girilmesi gerekmektedir.
MESLEK KODUNU YANLIŞ BİLDİRENE PARA CEZASI VAR MI?
09.08.16 tarihinde Resmi Gazete’de “6728 Sayılı Yatırım Ortamının İyileştirilmesi amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” yayınlandı. Yayınlanan kanun içeriğine baktığımızda; 01.01.18 tarihinde yürürlüğe girmek üzere 5510 sayılı Kanun’un 102.Maddesine n bendi eklenmiştir. 01.01.2018 tarihi itibariyle meslek kodunun “doğru bildirilmesi zorunluluğu ve yaptırımı” yürürlüğe girmiştir;
‘’n) Muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde, sigortalıların işyerlerinde fiilen yaptıkları işe uygun meslek adı ve kodunu, gerçeğe aykırı bildiren her bir işyeri için aylık asgari ücreti geçmemek üzere meslek adı ve kodu gerçeğe aykırı bildirilen sigortalı başına asgari ücretin onda biri tutarında idari para cezası uygulanır.”
01.01.2018 tarihi itibariyle sigortalının yaptığı işe ait meslek adı ve kodunun muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde yanlış bildirilmesi durumunda işyerine 5510 sayılı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu 102 nci maddesinin ( n ) fıkrası uyarınca her bir ay için asgari ücretin brüt tutarını geçmemek üzere yanlış bildirilen her bir kişi için asgari ücretin 1/10 tutarında idari para cezası uygulanacaktır.
Fakat Türkiye genelinde Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi verilmesi Temmuz 2018 kadar uygulanmayacaktır. Meslek kodu bildirimleri ile ilgili cezayı öngören kanun maddesinde, meslek kodu bildiriminin “Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesinde” gerçeğe aykırı olarak yapılması halinde ceza uygulanacağı belirtilmiştir. Meslek kodu cezası uygulaması da “Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi”ne geçilmesi ile başlayacaktır.
SONUÇ
Meslek kodu uygulamasıyla işçilere düşük prim ödenmesi ya da vergi vb. yasal yükümlülüklerden kaçınmak gibi kayıt dışılıkların önlenmesi hedeflenmiştir. Taşerondan kadroya geçen işçiler için de, işe giriş bildirgeleri ile aylık prim ve hizmet belgelerinde, fiilen yaptıkları işe uygun bir meslek kodunun tanımlanması zorunludur. Meslek kodları yanlış bildirilen her bir kişi için asgari ücretin 1/10 tutarında idari para cezası uygulanacağı gerçeği de, bu bildirimin ne denli önem arz ettiğini göstermektedir.
696 sayılı KHK’da kadroya geçiş sürecindeki işçilerin, geçiş işlemi yapılmadan önceki işleri yürütmek üzere görevlendirilecekleri (yine yapmakta oldukları işi yapmaya devam edecekleri) belirtilmiştir. Ancak çoğu taşeron işçinin İdarelerde ihale sözleşmesinde belirtilenden farklı işlerde çalıştığı da bilinmektedir. 696 sayılı KHK, kadroya geçiş aşamasında bu sorunun düzeltilmesine imkan tanımamıştır. Dolayısıyla İdarelerin kadroya geçiş aşamasında 696 sayılı KHK düzenlemesini dikkate alarak hareket etmeleri gerekmektedir. İdarelerin taşeron işçilerin gerçekte yapmakta oldukları işe uygun olarak pozisyon/unvan değişikliğini yapması yönünde, ilerleyen dönemde yasal düzenlemelerin yapılması beklenmektedir.
Makalenin PDF versiyonu için tıklayınız.
YASAL UYARI
Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır.
Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir.
Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.
