İhbar süresi ve bu süreye bağlı olarak doğan ihbar tazminatı, 4857 sayılı İş Kanunu ile işçi ve işverene tanınan bir haktır.
İş Kanunu’na göre, belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir. Yani iş sözleşmesini sona erdirecek olan taraf, bu durumu önceden karşı tarafa bildirmekle yükümlüdür. Bu bildirimin ne kadar önceden yapılacağı da Kanunda, işçinin kıdemiyle orantılı olarak tespit edilmiştir.
İş Kanunu’na göre ihbar süreleri;
- 6 aydan az çalışılmışsa, 2 hafta
- 6 aydan 1,5 yıla kadar çalışılmışsa 4 hafta
- 1,5 yıldan 3 yıla kadar çalışılmışsa 6 hafta,
- 3 yıldan fazla çalışılmışsa 8 haftadır.
İş sözleşmesini, belirlenen ihbar sürelerine uymaksızın fesheden taraf, söz konusu sürenin ücretini ihbar tazminatı olarak diğer tarafa ödemek durumundadır. Bildirim süreleri bölünemez ve kısmen uygulanamaz. Böylesi bir uygulama halinde, tüm bildirim süresi esas alınarak ihbar tazminatı ödenmesi gerekir. Ayrıca işveren bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyerek de iş sözleşmesini feshedebilir.
Öte yandan İş Kanunu ile belirlenen ihbar süreleri asgari süreler olup, iş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile artırılabilir.
Nitekim, 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile kadroya geçen sürekli işçilerin mali ve sosyal haklarının tespit edildiği 12 Nisan 2018 tarihli Toplu İş Sözleşmesi hükümleriyle ihbar süreleri 1 hafta artırılmıştır.
Buna göre;
- 6 aydan az çalışılmışsa 3 hafta
- 6 ay ile 1,5 arasında çalışılmışsa 5 hafta
- 1,5 yıl ile 3 yıl arasında çalışılmışsa 7 hafta
- 3 yıldan fazla çalışılmışsa 9 hafta ihbar süresi söz konusudur.
İhbar tazminatı, ihbar sürelerine bağlı olarak doğan bir hak olduğu için kadroya geçen taşeron işçilerin ihbar tazminatı söz konusu olduğunda, bu süreler üzerinden ödeme yapılması gerekir.
Peki kamu işçileri hangi durumlarda ihbar tazminatına hak kazanır? İşçi istifa ederse, çalıştığı kuruma ihbar tazminatı ödemek zorunda mıdır? Emekli olan işçi ihbar tazminatı alır mı? Askere giden ya da evlenen işçi, bu durumu önceden bildirmezse ihbar tazminatı öder mi?
İş Kanunu, 24. Maddesi’nde işçi için, 25. Maddesi’nde ise işveren için haklı nedenlerle derhal fesih sebeplerini tanımlamıştır. Dolayısıyla bu haklı fesih sebeplerinin söz konusu olması durumunda ihbar süresi beklenmez. Haklı fesih gerekçelerine dayanarak iş sözleşmesini sonlandıran taraf, ihbar tazminatı da ödemez. Örneğin disiplin suçu işlemiş ya da ahlak ve iyi niyet kurallarına uymamış işçinin sözleşmesini feshetmek için ihbar süresi beklenmez.
Ancak işverenin Kanun’da sayılan haklı fesih nedenleri dışında işçisini işten çıkarması durumunda ihbar tazminatı ödemesi gerekir. Kamu kurumları veya belediye şirketlerindeki 696 KHK’lı işçiler söz konusu olduğunda, ihbar tazminatlarının, Kanun’da öngörülenden 1 haftalık fazla olması da gerekecektir.
İŞVEREN İHBAR TAZMİNATI ALABİLİR Mİ?
İhbar tazminatı, işçi için söz konusu olduğu gibi işveren için de mümkündür. İşçinin haklı bir nedene dayanmadan ve ihbar sürelerine uymadan istifa etmesi halinde, işverenin ihbar tazminatı talep etme hakkı doğar. Kamu kurumları açısından bakacak olursak, işçinin ihbar sürelerine uymadan işi bırakması halinde idarenin ihbar tazminatı talep etmesi gerekir. Kamu kurumlarının, böyle bir olayla karşılaşması durumunda işçinin ödemesi gereken ihbar tazminatını hesaplayarak tahsil yoluna gitmesi gerektiğini değerlendiriyoruz.
EMEKLİLİK İÇİN AYRILAN İŞÇİYE İHBAR ÖDENİR Mİ?
Emeklilik, tarihi önceden belli bir durum olduğu için işçinin emekliye ayrılması halinde bu durumu işverene önceden bildirme zorunluluğu yoktur. Emekliliğini önceden işverene bildirmeyen işçi ihbar tazminatı ödemez.
696 sayılı KHK ile kadroya geçen işçilerin emekliliği hak ettikleri tarih itibariyle emekli olacakları da hüküm altına alınmıştır. Dolayısıyla idareler de emekli olan sürekli işçilere ihbar tazminatı ödemeyecektir.
EVLİLİK VE ASKERLİK NEDENİYLE İŞTEN AYRILAN İŞÇİ, İHBAR TAZMİNATI ÖDER Mİ?
Askerlik ile kadın işçilerin evlilik durumu, iş sözleşmesini kıdem tazminatını alabilecek şekilde fesih hakkı vermektedir. Bu durum 1475 sayılı Kanun’da hüküm altına alınmıştır.
Bu işçilerin ihbar tazminatı konusunda ise Yargıtay kararları söz konusudur.
Kapatılan Yargıtay 7. Hukuk Dairesi’nin 2015/18326 Esas ve 02.11.2015 tarihli kararında, “4857 sayılı İş Kanununun 120 nci maddesi yollamasıyla, halen yürürlükte olan 1475 sayılı Yasanın 14 üncü maddesinin birinci fıkrasında, bayan işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde evlilik sebebiyle kıdem tazminatına hak kazanabilecek şekilde feshedebileceği hükme bağlanmıştır… Kadın işçinin yasanın tanıdığı fesih hakkını kullanması halinde, kıdem tazminatı talep hakkı doğar. Feshin işverence kabul edilmesi gerekmez. Aynı zamanda işçinin işverene ihbar öneli tanıması zorunluluğu da bulunmamaktadır.” denilmektedir.
Askerlik için de aynı durum söz konusudur. Dolayısıyla askerlik ve kadın işçinin evlenmesi durumunda işçi için de işveren için de ihbar süresinden ve dolayısıyla ihbar tazminatından söz edilemez.
2018 YILI İÇİN NE KADAR İHBAR TAZMİNATI ÖDENİR?
İhbar tazminatı giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır. Ayrıca ihbar tazminatından gelir ve damga vergisi kesintisi yapılacaktır.
Somut bir örnek üzerinden ihbar tazminatı hesabı yapacak olursak;
2029,50 TL brüt ücret, günlük 5 TL yemek yardımı, 10 TL yol yardımı, aylık 25 TL çocuk yardımı alan ve 9 haftalık ihbar süresi olan bir kamu işçisinin aylık giydirilmiş brüt ücreti: 2354,50 TL’dir.
Bu işçinin 696 KHK’lı işçi olduğunu ve 3 yıldan fazla çalışması bulunduğunu nazara alırsak, hesaplama aşağıdaki şekilde yapılır;
Günlük Brüt Ücret: 2.354,50 TL / 30 gün = 78,50 TL
İşçinin ihbar süresi: 9 hafta (63 gün)
Brüt ihbar tazminatı: 78,50 * 63 = 4.945,50 TL
Gelir vergisi kesintisi: 4.945,50 * % 20 = 989,10 TL
Damga vergisi Kesintisi: 4.945,50 TL * 0,00759 = 37,54 TL
Kesintiler toplamı: 989,10 + 37,54 = 1026,64 TL
Net ihbar tazminatı: 4.945,50 TL – 1026,64 TL = 3.918,86 TL
