12 Mayıs 2010 tarihli 27579 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ve yayımı tarihi itibariyle yürürlüğe giren Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin “hakedilen ücretler ile prim, ikramiye ve bu nitelikteki ödemelerin ayrı ayrı gösterilmesi” başlığını taşıyan Geçici 23’üncü maddesine göre;
“Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanların sigorta primine esas kazanç bildirimleri yönünden, bu Yönetmeliğin 102 nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca yapılması gereken ‘hakedilen ücret’ ve ‘prim, ikramiye ve bu nitelikteki ödemelerin’ ayrı ayrı gösterilmesi uygulaması, bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren verilme süresi dolacak 3 aya ait aylık prim ve hizmet belgeleri için uygulanmaz.”
Bu düzenleme ile 4/1-a (SSK) kapsamındaki sigortalıların sigorta primine esas kazanç bildirimleri yönünden aylık prim ve hizmet belgelerinin düzenlenmesinde “HAKEDİLEN ÜCRET” ve “PRİM, İKRAMİYE VE BU NİTELİKTEKİ ÖDEMELER” ayrı ayrı gösterilmesine başlanmıştır. Başka bir deyişle; aylık prim ve hizmet belgesinin “Sigorta Primine Esas Kazanç” bölümü “Hak Edilen Ücret” ve “Prim, İkramiye ve Bu Nitelikteki İstihkak” olmak üzere 2 ayrı bölüme ayrılmıştır.
Uygulama 2010/Temmuz ayına ilişkin aylık prim ve hizmet belgesinden başlamak üzere “e-Sigorta” sistemi üzerinden 05/08/2010 tarihi itibariyle işletime açılmış idi.
Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin “aylık prim ve hizmet belgesinin düzenlenmesi, verilmesi ve saklanması” başlıklı 102’nci maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre;
“ Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanların sigorta primine esas kazanç bildirimlerinde; hakedilen ücretler ile prim, ikramiye ve bu nitelikteki ödemeler AYRI AYRI gösterilir.”
MUHSGK sayfasında yer alan SGK Bildirimleri bölümünün Sigortalı Çalışan Bilgileri altında 14. sütununda “ Hak Edilen Ücret”, 15. sütununda “ Prim, İkramiye ve Bu Nitelikteki İstihkak” ayrı ayrı yer almaktadır.
MUHSGK kullanım klavuzlarında hak edilen ücret ile prim, ikramiye ve bu nitelikteki istihkak şu şekilde açıklanmıştır.
Hak Edilen Ücret: Sigortalının ay içinde hak ettiği brüt ücret ve ücret niteliğinde ödeme (yazılacaktır).
Prim, İkramiye ve Bu Nitelikteki İstihkak: Prim, ikramiye gibi istihkaklardan ilgili ay içinde yapılan ödemelerin brüt toplamı (yazılacaktır).
Hak edilen ücret ile prim, ikramiye ve bu nitelikteki istihkak kavramlarına açıklık getirilmesinde yarar bulunmaktadır.
Bu Makale’nin PDF formatına ulaşmak için tıklayınız
Ücret denilince ne anlaşılmalıdır?
Sigortalının çalışmasının karşılığı olarak zamana göre, götürü, yüzde usulüne göre veya bahşiş şeklinde yapılan ya da sigortalıya tam bir çalışma karşılığı olmadan kanundan dolayı işverenin yanında çalıştığı süre ile bağlantılı olarak (yıllık izin ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve tatil günlerinde ödenen ücretler gibi) yapılan ödemeler ile kıdem zammı, vardiya zammı, gece zammı, yıpranma zammı, eleman teminindeki güçlük zammı, makam tazminatı, özel hizmet tazminatı, iş riski zammı, ek görev ücreti, meslek tazminatı gibi işçinin çalışmasının karşılığı olarak çeşitli adlar altında yapılan ödemelerdir.
Ücret; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda, 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlara saatlik, günlük, haftalık, aylık veya yıllık olarak para ile ödenen ve süreklilik niteliği taşıyan brüt tutar; 4857 sayılı İş Kanunu’nda ise, genel anlamda bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutar olarak tanımlanmıştır.
Anılan Kanunlarda yer alan bu tanımlar doğrultusunda ücreti, işveren tarafından işçisine bir çalışma karşılığında, dönemsel olarak ödenen ve süreklilik niteliği taşıyan yerli veya yabancı nakit para olarak özetlemek mümkündür.
İş hukukunda ücret kavramı,
1- Ekonomik ücret,
2- Sosyal ücret
olarak iki başlık altında toplanmıştır.
Ekonomik ücret, işçiye çalışması karşılığında ödenen ücrettir.
İş Kanunu’nun;
– 32. maddesinde belirtilen, bir iş karşılığında ödenen ücret,
– 41. maddesinde belirtilen, fazla çalışma ücreti,
– 42. maddesinde belirtilen, zorunlu nedenlerle yapılan fazla çalışma için ödenen fazla çalışma ücreti,
– 43. maddesinde belirtilen, zorunlu nedenlerle yapılan fazla çalışma için ödenen fazla çalışma ücreti,
– 50. maddesinde belirtilen hazırlama, tamamlama, temizleme işlerinde çalışan işçilerin bu işler için aldıkları ücret,
– 51. maddesinde belirtilen yüzde usulü ödenen ücret,
ekonomik ücret olarak değerlendirilebilecektir.
Sosyal ücret ise, bir çalışma karşılığı olmadan, işçiye, işverenin yanında çalıştığı süre ile bağlantılı olarak kanundan dolayı ödenen paradır.
İş Kanunu’nun;
– 40. maddesinde belirtilen, zorlayıcı sebepler dolayısıyla çalışamayan veya çalıştırılmayan işçiye bu bekleme süresi içinde bir haftaya kadar her gün için ödenen yarım ücret,
– 46. maddesinde belirtilen, hafta tatiline hak kazanmış olan işçiye ödenen hafta tatili ücreti,
– 47. maddesinde belirtilen, ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde çalışmayan işçilere bir iş karşılığında ödenen tam ücret, tatil yapmayarak çalışan işçilere ayrıca çalışılan her gün için ödenen bir günlük ücret,
– 57. maddesinde belirtilen, yıllık ücretli iznini kullanan işçiye, yıllık izin dönemine ilişkin ödenen izin ücreti,
sosyal ücret olarak değerlendirilebilecektir.
Yine, kıdem zammı, vardiya zammı, gece zammı, yıpranma zammı, eleman teminindeki güçlük zammı, mali sorumluluk ödeneği, makam tazminatı, temsil ödeneği, seyyar görev tazminatı, özel hizmet tazminatı, imza sorumluluğu tazminatı, iş riski zammı, ek görev ücreti, çalışma ödeneği, meslek tazminatı, huzur hakkı, eğitim-öğretim tazminatı adıyla, işçiye çalışması karşılığında yapılan ödemeler de ücret kapsamında değerlendirilecektir.
Prim, ikramiye ve bu nitelikteki istihkak denilince ne anlaşılmalıdır?
Sigortalılara, işverenleri tarafından ücret dışında, ücretin tamamlayıcısı niteliğinde olan ilave ödemeler de yapılabilmektedir. Ödemenin yapıldığı ayın prime esas kazancına dahil edilecek olan bu nitelikteki ödemeler kapsamına, çeşitli adlar altında ödenip bir iş karşılığında olmayan ve süreklilik niteliği taşımayan prim, ikramiye gibi istihkaklar ile yemek parası, çocuk ve aile zammı adı altında yapılan ödemelerin istisna tutarı düşüldükten sonra kalan kısmı ve işverenler tarafından sigortalılar adına özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin % 30’unu aşan özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları gibi ödemeler girmektedir.
Prim; sigortalının daha verimli çalışmasını ve iş yerindeki üretimin arttırılmasını sağlamak için sigortalının gösterdiği başarıya göre yapılan ödemelerdir. Başka bir deyişle prim; işveren tarafından işçiyi isteklendirip verimini artırmak veya sonuca daha kolay ve çabuk ulaşmasını sağlamak amacıyla verilen paradır. Başka bir ifade ile prim, işçinin daha verimli çalışmasını ve üretimin arttırılmasını sağlamak amacıyla işçinin gösterdiği başarıyla orantılı olarak işvereni tarafından işçiye yapılan ödemedir. Satış primi, üretim primi, liyakat primi, randıman primi, tasarruf pirimi, performans primi, bu kapsamda yapılan ödemelerden bazılarıdır.
İkramiye; işverenin sigortalılardan duyduğu memnuniyeti belirtmek ya da iş yerine olan aidiyet duygusunu artırmak amacıyla sigortalıların başarısına ve verimliliğe bağlı olmaksızın yılbaşı, bayram, iş yerinin kuruluş yıl dönümü, işçilerin evlenmesi gibi durumlara göre, yapılan ödemelerdir. Başka bir deyişle ikramiye; bir yerde çalışan kimselere genellikle kazançtan dağıtılan, işverenin işçiye duyduğu memnuniyetini göstermek veya işçinin iş yerine olan aidiyet duygusunu arttırmak amacıyla, verimlilik veya başarıya bağlı olmaksızın yapılmış ödemelerdir. Bayram ikramiyesi, yılbaşı ikramiyesi, doğum günü ikramiyesi, kuruluş yıl dönümü ikramiyesi, evlenme ikramiyesi, bu kapsamda yapılan ödemelerden bazılarıdır.
Ödemelerin Ücret mi Ücret Dışında Bir Ödeme mi Olduğunun Kıstası Nedir?
Bu açıklamalar çerçevesinde, sigortalıların prime esas kazanç tutarlarının belirlenmesi sırasında, yapılan ödemelerin ücret mi, yoksa ücret dışında bir ödeme mi olduğunun tespitinde;
Ödemenin süreklilik taşıyıp taşımadığına,
Ödemenin şekline,
Ödemenin amacına,
bakılması gerekmektedir.
“Hak Edilen Ücret” kapsamına örnek bir tablo
| Hak Edilen Ücret | Prime Tabi Tutulacağı Ay |
| Temel ücret (ücret zammı dahil) | Hak Edilen Ay |
| a) Zaman birimine göre ücret | Hak Edilen Ay |
| Fazla çalışma (mesai) ücreti | Hak Edilen Ay |
| Cumartesi günü ücreti | Hak Edilen Ay |
| Hafta tatili ücreti | Hak Edilen Ay |
| Ulusal bayram ve genel tatil ücreti | Hak Edilen Ay |
| Gece çalışması ücreti (gece zammı) | Hak Edilen Ay |
| Yıllık izin ücreti | Hak Edilen Ay |
| b) İşbirimi esasına göre ücret | Hak Edilen Ay |
| Yüzde usulüyle alınan ücret | Hak Edilen Ay |
| Profesyonel futbolcuya ödenen ücret | Hak Edilen Ay |
| Transfer ücreti | Hak Edilen Ay |
| Transfer verimi ücreti | Hak Edilen Ay |
| c) Götürü ücret | Hak Edilen Ay |
| d) Belirsiz zaman ve miktar üzerinden ödenen ücret | Hak Edilen Ay |
| Hazırlama ücreti | Hak Edilen Ay |
| Tamamlama ücreti | Hak Edilen Ay |
| Temizleme ücreti | Hak Edilen Ay |
| Kardan hisse şeklinde ödenen ücret | Hak Edilen Ay |
| Komisyon ücreti | Hak Edilen Ay |
| e) Zam ve Tazminatlar | Hak Edilen Ay |
| Bakım tazminatı | Hak Edilen Ay |
| Vardiya tazminatı (zammı) | Hak Edilen Ay |
| Ağır vasıta tazminatı | Hak Edilen Ay |
| İş güçlüğü tazminatı | Hak Edilen Ay |
| Yıpranma tazminatı (zammı) | Hak Edilen Ay |
| Özel hizmet tazminatı | Hak Edilen Ay |
| Yabancı dil tazminatı | Hak Edilen Ay |
| İmza zorunluluğu tazminatı | Hak Edilen Ay |
| Makam tazminatı | Hak Edilen Ay |
| Uçuş tazminatı | Hak Edilen Ay |
| Arazi zammı | Hak Edilen Ay |
| İş riski zammı | Hak Edilen Ay |
| Eleman teminindeki güçlük zammı | Hak Edilen Ay |
| Kıdem zammı | Hak Edilen Ay |
| Mali sorumluluk ödeneği | Hak Edilen Ay |
| f) Hakkı huzur (toplantı parası, huzur ücreti) | Hak Edilen Ay |
| h) Sigortalılara istirahatlı iken ödenen ücretler | Hak Edilen Ay |
| ı) Avukatlık vekâlet ücreti | Hak Edilen Ay |
| i) Diğer ücretler (temsil ödeneği, seyyar görev tazminatı, ek görev ücreti, çalışma ödeneği, meslek tazminatı) | Hak Edilen Ay |
“Prim, İkramiye ve Bu Nitelikteki İstihkak” kapsamına örnek bir tablo
| Prim, İkramiye ve Bu Nitelikteki İstihkak | Prime Tabi Tutulacağı Ay |
| Prim (satış primi, üretim primi, liyakat primi, randıman primi, tasarruf primi, performans primi,
direksiyon primi, bulaşıcı hastalık ve risk primi) |
Ödendiği Ay |
| İkramiye (bayram ikramiyesi, yılbaşı ikramiyesi, doğum günü ikramiyesi, kuruluş yıl dönümü
İkramiyesi, evlenme ikramiyesi, toplu iş sözleşmesi ikramiyesi, jübile ikramiyesi, 6772 sayılı Kanun gereği verilen ilave tediye ve ikramiyeler) |
Ödendiği Ay |
| Tabii afet yardımı | Ödendiği Ay |
| Nakit ödenen kira yardımı | Ödendiği Ay |
| Nakit ödenen giyecek yardımı | Ödendiği Ay |
| Nakit ödenen yakacak yardımı | Ödendiği Ay |
| Askerlik yardımı | Ödendiği Ay |
| Sünnet yardımı | Ödendiği Ay |
| Nakit ödenen taşıt yardımı | Ödendiği Ay |
| Nakit ödenen ısıtma yardımı | Ödendiği Ay |
| Nakit ödenen elbise dikiş bedeli | Ödendiği Ay |
| Nakit ödenen ayakkabı bedeli | Ödendiği Ay |
| Yılbaşı parası | Ödendiği Ay |
| Kreş parası | Ödendiği Ay |
| Bayram harçlığı (yardımı) | Ödendiği Ay |
| İzin harçlığı | Ödendiği Ay |
| Öğrenim yardımı | Ödendiği Ay |
| Silah tazminatı | Ödendiği Ay |
| Çocuk zammı (yardımı)
(SGK tarafından sigorta priminden istisna edilen tutarı aşan tutarı) |
Ödendiği Ay |
| Aile zammı (yardımı)
(SGK tarafından sigorta priminden istisna edilen tutarı aşan tutarı) |
Ödendiği Ay |
| Yemek zammı (parası)
(SGK tarafından sigorta priminden istisna edilen tutarı aşan tutarı) |
Ödendiği Ay |
| İşverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin %30’unu geçen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payı tutarları | Ödendiği Ay |
Sonuç olarak;
– Hak edilen ücretler ile prim, ikramiye ve bu nitelikteki ödemeler MUHSGK’da ayrı ayrı sütunlarda gösterilmeye devam edilecektir.
– Hak edilen ücretler hak edildiği ayın kazancına; prim, ikramiye ve bu nitelikteki ödemeler ödendiği ayın kazancına dahil edilerek prim kesilecektir.
– Hak edilen ücretler ile prim, ikramiye ve bu nitelikteki ödemelerin ayrı ayrı gösterilmesi; geçici iş göremezlik ödeneği ve sürekli iş göremezlik gelirinin hesaplanmasında %50 oranında ilave edilerek dikkate alınacak, prime esas kazancın tavan tutarını aşan ödeme çıkması durumunda takip eden 2 ayın kazancına dahil edilerek prim kesilecektir.
YASAL UYARI
Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır.
Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir.
Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.
