1- Giriş
Bilindiği üzere, SGK’nın (Sosyal Güvenlik Kurumu) en önemli gelir kaynağı işverenler ve sigortalılardan kesip tahsil ettiği sigorta primleridir. Sigorta primlerinin yasal süre içerisinde ödenmesi esas olmakla birlikte, ödenmemesi durumunda ise SGK, prim ve diğer alacaklarını garanti altına almak amacıyla bir takım yaptırımlar getirmiştir. Prim ve diğer alacakların tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunu’nun 51, 102 ve 106’ncı maddeleri hariç tüm maddeleri uygulanmaktadır. SGK, prim borçlarının takibi amacıyla işverenlerin varsa KDV (katma değer vergisi) iade alacağından prim borçlarını mahsup etmek suretiyle tahsili yoluna gidebilmektedir.
Bu çalışmamızda, gerek özel sektör gerekse de kamu sektör işverenlerin sigorta prim borçlarının KDV iade alacağından mahsubu suretiyle ödenebilmesinin usul ve esasları değerlendirilecektir.
Bu Makalenin PDF formatına ulaşmak için tıklayınız
2- Kanuni Dayanak
Prim borçlarının KDV iade alacağından mahsubu suretiyle ödenebilmesi 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun primlerin ödenmesi başlığını taşıyan değişik 88’inci maddesinin on üçüncü fıkrasında düzenlenmiştir.
“ Prim borçları katma değer vergisi iade alacağından mahsubu suretiyle de ödenebilir. Bu takdirde katma değer vergisi iade hakkı sahibi kendisinin, mal veya hizmet satın aldığı veya iştirak veya ortaklık ilişkisi içinde bulunduğu işverenlerin prim borçları için de mahsup talep edebilir. Bu işverenlerin mahsup talebinde bulundukları ayda muaccel olan prim borçlarının birinci fıkrada belirtilen ödeme sürelerini izleyen 15 gün içinde mahsup suretiyle ödenmesi halinde, yasal süresi içinde ödendiği kabul edilir. Ancak prim borçlarının katma değer vergisi iade alacağından mahsup suretiyle ödenmesi talebinde bulunulduğu halde, süresinde mahsup edilemeyen veya eksik mahsup edilen prim borçları için birinci fıkrada belirtilen ödeme sürelerini izleyen günden başlanarak gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanır. Kurum, Maliye Bakanlığının uygun görüşü ile bu uygulamadan faydalanacak işverenleri; iştigal konusu, işletme türü ve işletme büyüklüğü itibarıyla belirlemeye ve lehine mahsup talebinde bulunulan işverenlerin prim borcu ödeme süresini 30 günü aşmamak üzere uzatmaya yetkilidir.
3- Sigorta Primlerinin Ödenmesi Süresi
5510 sayılı Kanunun 88’inci maddesinin birinci fıkrasına göre; 4’üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalıları çalıştıran işverenler, 1 ay içinde çalıştırdığı sigortalıların primlerine esas tutulacak kazançlar toplamı üzerinden hesaplanacak sigortalı hissesi prim tutarlarını ücretlerinden keserek ve kendisine ait prim tutarlarını da bu tutara ekleyerek en geç Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin “sigorta primlerinin ödenme süresi ve erken ödeme” başlığını taşıyan 108’inci maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre ödemekle yükümlüdürler.
Bu kapsamda sigorta primleri;
“Ayın 1’i ile 30’u arasındaki çalışmaları karşılığı ücret alan sigortalılar için en geç belgenin ilişkin olduğu ayı izleyen ayın son gününe kadar.
Ayın 15’i ile müteakip ayın 14’ü arasındaki çalışmaları karşılığı ücret alan sigortalılar için en geç belgenin ilişkin olduğu dönemi izleyen takvim ayının 14’ü ne kadar.” işverenlerce ödenir.
Tablo-1: 4/1-a Kapsamındaki Sigortalılar Yönünden Primlerin Yasal Ödenme Süreleri
| Çalışma Dönemi | Prim Ödeme Süresinin Son Günü |
| Ayın 1’i ila sonu arasındaki çalışmaları karşılığı ücret alanlar için | Takip Eden Ayın Sonu |
| Ayın 15’i ila 14’ü arasındaki çalışmaları karşılığı ücret alanlar için | Takip Eden Takvim Ayının 14’ü |
4- Prim Borçlarının Katma Değer Vergisi İade Alacağından Mahsup Suretiyle Ödenmesi
4.1. Talep Şartı
Prim borçlarının katma değer vergisi iade alacağından mahsup suretiyle ödenebilmesi, işverenin talep şartına bağlıdır.
4.2. 4/1-a Kapsamında (SSK) Sigortalı Çalıştıran İşveren Olma Şartı
Prim borçlarının KDV iade alacağından mahsup suretiyle ödenebilmesi, 5510 sayılı Kanunun 4/1-a (SSK) kapsamında sigortalı çalıştıran işveren olma şartına bağlıdır.
4.3. Prim Borçlarının KDV İade Alacağından Mahsup Suretiyle Ödenmesi Süresi
Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 10’inci maddesinin (15) numaralı fıkrasına göre; prim borçlarının katma değer vergisi iade alacağından mahsup suretiyle ödenmesinin talep edilmesi durumunda, primin, en geç ödenmesi gereken yasal süre;
– Sigortalılara ait ücretleri her ayın 1’i ila sonu arasına ilişkin olarak ödeyen işverenler yönünden, primin ilişkin olduğu ayı takip eden ayın sonu (vade) yerine, 21.08.2013 tarihine kadar vadeyi takip eden 15.gün, 21.08.2013 tarihinden itibaren vadeyi takip eden 20.gün olur.
– Sigortalılara ait ücretlerin her ayın 15’inden, ertesi ayın 14’üne kadarki döneme ilişkin olarak ödendiği işverenler yönünden ise primin ilişkin olduğu dönemi takip eden dönemin sonu (vade) yerine, 21.08.2013 tarihine kadar vadeyi takip eden 15.gün, 21.08.2013 tarihinden itibaren vadeyi takip eden 20.gün olur.
15. veya 20. günün resmi tatile rastlaması ve bu nedenle prim borçlarının 15. veya 20. günü takip eden ilk iş günü içinde mahsup edilmesi halinde de yine primler yasal süresi içinde ödenmiş kabul edilecektir.
Örnek-1: Ücretlerin her ayın 1’i ila sonu arasında geçen süreye ilişkin ödendiği bir işyerinde çalıştırılan sigortalılara ilişkin bulunan 2019/Nisan ayına ait prim borcunun, KDV iadesi alacağından mahsup suretiyle ödenmesinin talep edilmesi halinde, KDV iadesi alacağından mahsup talep edilmemiş olması durumunda prim borcu en geç ait olduğu 2019/Nisan ayını takip eden 2019/Mayıs ayı sonuna, diğer bir ifadeyle 31.05.2019 tarihine kadar ödenmesi gerekmekte iken, prim borcunun KDV iadesi alacağından mahsubu suretiyle ödenmesinin talep edilmiş olması nedeniyle söz konusu sigorta primine denk gelecek iade tutarının, ilgili vergi dairesince 20.06.2019 tarihine kadar (bu tarih dahil) SGK’ ya aktarılması halinde, bahse konu aya ait primler yasal süresi içinde ödenmiş kabul edilecektir.
Örnek-2: 15.01.2019-14.02.2019 döneminde çalıştırmış olduğu sigortalıların primlerini en geç 14.03.2019 tarihine kadar ödemesi gerekmekte iken, prim borcunun KDV iadesi alacağından mahsubu suretiyle ödenmesinin talep edilmiş olması halinde, söz konusu sigorta primine denk gelecek iade tutarının ilgili vergi dairesince 03.04.2019 tarihine kadar (bu tarih dahil) SGK’ ya aktarılması halinde, bahse konu döneme ait primler yasal süresi içinde ödenmiş kabul edilecektir.
Tablo-2: Mahsupla Getirilen Ödeme Vadesi
| Çalışma Dönemi | Mahsupla Getirilen Ödeme Vadesi |
| Ayın 1’i ila sonu arasındaki çalışmaları karşılığı ücret alanlar için |
Normal ödeme vadesinin bitimini takip eden ayın 20. gününe kadar |
| Ayın 15’i ila 14’ü arasındaki çalışmaları karşılığı ücret alanlar için |
4.4. Cari Aya İlişkin Prim Borçlarının Yasal Sürede/Yasal Süre Dışında Mahsup İşleminin Yapılması Hali
Cari aya ilişkin prim borçlarının yasal ödeme süresinin sona erdiği tarihi izleyen, yasal süre içinde katma değer vergisi iade alacağından mahsup suretiyle ödenmesi sırasında, mahsup edilen tutarın prim borcunun tamamını karşılamaması durumunda, mahsup edilen kısım yasal süresi içinde ödenmiş sayılır. Buna karşın ödenmemiş kısmı, yasal süre dikkate alınmaksızın, yasal ödeme süresinin sona erdiği tarihten ödemenin yapılacağı tarihe kadar gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanmak suretiyle ödenir.
Cari aya ilişkin prim borçlarının yasal ödeme süresinin sona erdiği tarihi izleyen yasal süre geçirildikten sonra katma değer vergisi iade alacağından mahsup suretiyle ödenmesi halinde ise, söz konusu borçlara, yine yasal süre dikkate alınmaksızın, yasal ödeme süresinin sona erdiği tarihten ödemenin yapılacağı tarihe kadar gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanır.
Örnek-3: Ücretleri her ayın 1’i ila 30’u arasında geçen süreye ilişkin ödenen bir işyerinde çalıştırılan sigortalılara ilişkin 2019/Mart ayına ait prim borcunun, KDV iadesi alacağından mahsup suretiyle ödenmesinin talep edilmesi halinde, söz konusu sigorta primine denk gelecek iade tutarının, ilgili vergi dairesince 20.05.2019 tarihine kadar SGK’ ya aktarılmaması halinde, bahse konu aya ait primler yasal süresi içinde ödenmiş kabul edilmeyeceğinden, yasal ödeme süresinin sona erdiği 30.04.2019 tarihini takip eden günden, ödemenin yapıldığı tarihe kadar gecikme cezası ve gecikme zammı hesaplanacaktır.
5- KDV İade Alacağının İştigal Konusu, İşletme ve İşletme Büyüklüğü
Prim borçlarının KDV iade alacağından mahsup suretiyle ödenmesi için müracaat eden işverenlerin; işletme türü, işletme büyüklüğü ve iştigal konusu itibarıyla ayrımına gidilmesi SGK’nın bu yolla tahsil edebileceği alacaklarının kapsamını daraltacağı dikkate alınarak bu konuda herhangi bir ayrıma gidilmemiştir.
6- Prim Borcunun Kapsamı
Prim borcu kapsamına; sigorta primi, sosyal güvenlik destek primi ve işsizlik sigortası primi borçları ile bunlara ilişkin gecikme cezası ve gecikme zamları girmektedir.
7- Sonuç
Prim borçlarının KDV iadesinden mahsup edilmesi suretiyle ödenmesi mümkün olup, prim borçlarının KDV iade alacağından mahsup suretiyle ödenebilmesi işverenlerin 4/1-a (SSK) kapsamında sigortalı çalıştırması ve talep şartı aranmaktadır.
KDV iade alacağının 4/1-a kapsamında sigortalı çalıştıran işverenin kendisinin, adi, kollektif ve komandit şirketlerde ortaklık payı ile orantılı olmak üzere komandite ortakların prim borçlarına mahsubu talepleri miktarına bakılmaksızın inceleme raporu ve teminat aranılmadan yerine getirilir.
Prim borçlarının katma değer vergisi iade alacağından mahsup suretiyle ödenmesinin talep edilmesi durumunda primin en geç ödenmesi gereken yasal süre sigortalılara ait ücretleri; (21.08.2013 tarihi ve sonrasındaki prim borçları için geçerli olmak üzere) her ayın 1’i ila sonu arasına ilişkin olarak ödeyen işverenler yönünden, primin ilişkin olduğu ayı takip eden ayın sonu yerine; her ayın 15’inden, ertesi ayın 14’üne kadarki döneme ilişkin olarak ödendiği işverenler yönünden ise, primin ilişkin olduğu dönemi takip eden dönemin sonu yerine, vadeyi takip eden yirminci (20.) gün olacaktır.
YASAL UYARI
Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır.
Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir.
Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.
