1- Giriş
Bilindiği üzere, ülkemizde 2008 yılı Ekim ayı başı itibariyle sosyal güvenlik reformu olarak adlandırılan 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu yürürlüğe girmiş, bu Kanundan önce yürürlükte bulunan 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu uygulamasında yer almayan bir düzenleme olan prime esas ücret tavanının aşılması durumunda prim kesilmeye devam edilecek mi hususu bu çalışmamızda masaya yatırılacaktır.
İlgili düzenleme, 5510 sayılı Kanunun 80’inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde şu şekilde düzenlenmiştir.
“ Ücretler hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime tabi tutulur. Diğer ödemeler ise öncelikle ödendiği ayın kazancına dâhil edilir ve ücret dışındaki bu ödemelerin yapıldığı ayda üst sınırın aşılması nedeniyle prime tabi tutulamayan kısmı, ödemenin yapıldığı ayı takip eden aydan başlanarak iki ayı geçmemek üzere üst sınırın altında kalan sonraki ayların prime esas kazançlarına ilâve edilir. …”
Bu Makale’nin PDF formatına ulaşmak için tıklayınız
2- Sigorta Primine Esas Ücret Taban ve Tavanı Nedir?
5510 sayılı Kanunun “günlük kazanç sınırları” başlıklı 82’nci maddesinde prime esas ücretin alt ve üst sınırı hesabına yer verilmiştir.
“ Bu Kanun gereğince alınacak prim ve verilecek ödeneklerin hesabına esas tutulan günlük kazancın alt sınırı, sigortalıların yaşlarına uygun asgarî ücretin otuzda biri, üst sınırı ise 16 yaşından büyük sigortalıların günlük kazanç alt sınırının 7,5 katı, ancak sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri için 3 katıdır.”
Bu maddeye göre, sigorta primine esas ücretin alt sınırı asgari ücret, üst sınırı ise asgari ücretin 7,5 katı olarak belirlenmiştir. İşverenler, çalışanları için SGK hizmet bildirimi yaparken alt sınır altında bildiremeyecekleri gibi üst sınır üzerinde de bildirim yapamayacaklardır. SGK tarafından alınacak prim ve verilecek geçici iş göremezlik ödeneği bu sınırlar dikkate alınarak belirlenmektedir.
| Sigorta Primine Esas Alt ve Üst Sınır Tutarı (2019 yılı) | |||
| Alt Sınır (Taban Ücret) | Üst Sınır (Tavan Ücret) | ||
| Günlük | Aylık | Günlük | Aylık |
| 85,28 TL | 2.558,40 TL | 639,60 TL | 19.188,00 TL |
Bu tabloya göre, bir çalışanın sadece ücreti (prim, ikramiye, ilave tediye vb. gibi ücret dışındaki kazancı hariç) örneğin 20.000 TL ise, işveren bu çalışanı için SGK’ ye sadece 19.188,00 TL hizmet bildirimi yapacak ve bu tutar üzerinden prim kesilecektir. 20.000,00 – 19.188,00 = 812,00 TL olan kısım üzerinden prim kesilmeyecektir.
3- Tavanın Aşılmasında Prim Kesilmesi Hangi Durumlarda Yapılacak?
Bilindiği üzere; ücretler hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime esas kazanca tabi tutulur. Prime esas tutulmada ücretlerin ödenme şartı bulunmamaktadır. Ücretler hangi aya ait ise, o ayın prime esas kazanç tutarına ilave edilir.
Ücret kavramı, 5510 sayılı Kanunun 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (12) numaralı bendinde tanımlanmış olup, 4/1-a (SSK kapsamındaki sigortalılar) kapsamında sigortalı sayılanlara saatlik, günlük, haftalık, aylık veya yıllık olarak para ile ödenen ve süreklilik niteliği taşıyan brüt tutarı ifade eder.
22.05.2003 tarihli 4857 sayılı İş Kanunu’nun 32’nci maddesinde ise ücret; genel anlamda bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutar olarak tanımlanmıştır. 4857 sayılı Kanun gereğince ödenecek olan fazla çalışma ücreti, zorunlu nedenlerle fazla çalışma ücreti, olağanüstü hallerde fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve genel tatil günleri için ücret, hak kazanılan yıllık izin ücreti, hazırlama, tamamlama ve temizleme işleri için ödenen artırımlı ücret, ücret farkı ücret olarak nitelendirilmektedir.
Ücret dışında sigortalılara ödenmekte olan her türlü ödemeler, ödemenin yapıldığı ayın kazancına dâhil edilerek prime tabi tutulmaktadır.
Ücret dışındaki ödemelerden kasıt; prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemeler, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarlar, idare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince bu kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerdir. Bu ödemeler ise hizmet akdi devam eden sigortalılar yönünden ödendiği ayın kazancına dâhil edilir. Hizmet akdi sona ermiş sigortalılar yönünden ise, prime esas kazancın tâbi olduğu en son ayın kazancına dâhil edilecektir.
Asıl ücretlere, ücret dışı ödemeler ile ilave edildiğinde bazı sigortalıların aylık prime esas kazançları, prime esas kazancın üst sınırını (tavanını) aşabilmektedir. Ücret dışındaki ödemenin üst sınırı aşan kısmı, 5510 sayılı Kanunun 82’nci maddesi hükmü dikkate alınarak tavanın aşılmaması kaydıyla en fazla takip eden 2 ayın prime esas kazanç tutarına dâhil edilmek suretiyle prim kesilecektir.
Örneğin; aylık brüt ücreti 15.000,00 TL olan bir sigortalıya, 2019/08. ayda brüt 6.500,00 TL ilave tediye ödendiği varsayıldığında prime esas ücret hesabı aşağıdaki şekilde yapılacaktır.
- 2009/08. aydaki prime esas kazancı, 15.000 + 4.188 = 188,00 TL olup, bu tutar üzerinden SGK bildirimi yapılacak
- Asıl ücrete (15.000,00 TL) ücret dışındaki ilave tediye (6.500,00 TL) ilave edildiğinde 21.500,00 TL olan tutar prime esas kazancın aylık üst sınırını (19.188,00 TL) aşırmaktadır. Ödendiği ilk ay için primlendirme tavana kadar olacak, geri kalan kısım 6.500,00 – 4.188,00 = 2.312,00 TL takip eden 2 ayın (Eylül ve Ekim ayları) kazancına ilave edilerek prim alınacaktır.
- 2019/09. aydaki prime esas kazancı 15.000 + 2.312,00 = 17.312,00 TL olup, bu tutar üzerinden SGK bildirimi yapılacaktır.
Bu örnek olayda, prime esas kazancın üst sınırı aşan kısmın yansıtması sadece takip eden 1 ay için yeterli gelmiş, ikinci aya yansıtılacak tutar kalmamıştır.
4- İş Akdinin Sona Ermesinde Ödenen Yıllık İzin Ücretinin Yansıtılması Ne Şekilde Yapılacak?
İşveren Uygulama Tebliği’nin “7.2- Ücret ve Ücret Niteliğindeki Kazançların Prime Tabi Tutulmasına İlişkin Hususlar” başlığında;
“ 4857 sayılı Kanunun 59’uncu maddesinde iş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretin, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği öngörülmüştür. Bu nedenle, sigortalıların hak kazanıp da kullanmadıkları yıllık izin sürelerine ait ücretlerin hizmet akdinin feshinden sonra ödenmesi halinde, 4857 sayılı Kanunun 59’uncu maddesine göre akdin feshedildiği tarihte hak kazanıldığı nazara alınarak, bu nitelikteki yıllık izin sürelerine ilişkin ücretler akdin feshedildiği ayın kazancına dâhil edilecektir. Akdin feshedildiği ayda çalışılan gün sayısına tekabül eden günlük prime esas kazancın, prime esas günlük kazanç alt sınırının 7,5 katından fazla olması halinde, aşan kısım prime esas kazanca dâhil edilmeyecektir.”
Düzenlemesine yer verilmiştir.
Örneğin; 17.10.2019 tarihinde iş akdi feshedilen işçinin hak kazanıp kullanmadığı 17 iş günü izni olduğu varsayıldığında bu işçi için 2019/Ekim ayında 17 gün SGK bildirimi ve prime esas kazanç bildirimi yapılacaktır. 17 iş gününe ilişkin yıllık izin ücreti diğer ücreti ile birlikte 2019/Ekim ayı kazancına günlük kazancın en çok 7,5 katı dikkate alınarak bildirim yapılacak, tavanı aşan kısım prime esas kazanca dahil edilmeyecektir.
5- Sonuç
İlk defa 5510 sayılı Kanunla getirilen uygulama ile ücret dışındaki ödemelerin ücretlere ilave edilmesi sonucu prime esas kazancın üst sınırının aşılması nedeniyle iki ay daha prim alınması uygulaması, 4/1-a kapsamında sigortalı çalıştıran işverenleri kapsamaktadır. Burada dikkate dilecek husus, sigortalıya ödenen asıl ücret dışında ücrete bağlı olmayan diğer bir ifade ile ücret dışında ödenen prim, ikramiye, ilave tediye gibi ödemeler, asıl ücrete ilave edildiğinde prime esas kazancın üst sınırı aşılırsa takip eden 2 aya yansıtma sadece bu durumda söz konusu olacaktır.
YASAL UYARI
Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır.
Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir.
Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.
