İçerik
- Giriş
- Kanuni Dayanak
- 375 sayılı KHK/Madde 1-D Kapsamındaki Tazminat Kimlere Ödenir?
- 375 sayılı KHK/Madde 1-D Kapsamındaki Tazminat Hangi Hallerde Ödenir?
- 375 sayılı KHK/Madde 1-D Kapsamındaki Tazminat Hangi Tutarlarda Ödenir?
- 696 sayılı KHK Kapsamından Sürekli İşçi Kadrolarına ve Mahalli İdare Şirket İşçiliğine Geçirilenlere Söz Konusu Tazminat Hangi Hallerde Ödenir?
- TİS’ten Gelen Ölümü Yardımı SGK Prim Kesintisine Tabi Tutulur mu?
- Sonuç
Giriş
696 sayılı KHK ile sürekli işçi kadrolarına ve mahalli idare şirket işçiliğine geçirilenlere 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 1’inci maddesinin (D) fıkrasında bahsedilen tazminatın ödenmesi, bu tazminattan kimlerin yararlanacağı ve bu ödemelerden yapılacak kesintiler tartışma konusu olmaktadır. Bu çalışmamızda bahsedilen ödemelerin yapılıp yapılamayacağı, yapılacaksa hangi kesintilerin yapılacağı değerlendirilecektir.
Bu Makalenin PDF formatına ulaşmak için tıklayınız
Kanuni Dayanak
1.1. Emeklilik Tazminatı (Yolluğu-Harcırahı)- 375 sayılı (657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 2802 Sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu, 2914 Sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu, 5434 Sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu ile Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması, Devlet Memurları ve Diğer Kamu Görevlilerine Memuriyet Taban Aylığı ve Kıdem Aylığı ile Ek Tazminat Ödenmesi Hakkında) Kanun Hükmünde Kararname
Madde 1 – (Değişik: 5/7/1991-KHK-433/11 md.; İptal: Anayasa Mahkemesinin 5/5/1992 tarihli ve E. 1991/33, K. 1992/32 sayılı Kararı ile; Yeniden düzenleme: 18/5/1994-KHK-527/28 md.)
A) Aylıklarını 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu, 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu, 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu ve 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanununa göre almakta olan personele 1000 gösterge rakamı üzerinden memuriyet taban aylığı ödenir.
Birinci fıkra kapsamına girenlere her bir hizmet yılı için 15 (20) gösterge rakamı karşılığı kıdem aylığı ödenir. Ancak 25 ve daha fazla hizmet yılını dolduranlar için gösterge rakamı 375 (500) olarak uygulanır.
Hizmet yılları itibariyle ödenecek kıdem aylığının tesbitinde kazanılmış hak aylığının hesabında değerlendirilen süreler esas alınır. Memuriyet taban ve kıdem aylığı miktarları, bunların göstergelerine 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 154 üncü maddesine göre tesbit olunan katsayılar uygulanmak suretiyle belirlenir. Memuriyet taban aylığı göstergesi için farklı katsayı tespit edile bilir. Kıdem ve memuriyet taban aylığı göstergelerini üç katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.
Bu aylıklara hak kazanılmasında ve ödenmesinde 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve diğer personel kanunlarının aylıklarla ilgili hükümleri uygulanır.
Bu göstergeler 657 sayılı Kanun ve diğer personel kanunlarına ve kanun hükmünde kararnamelere göre her ne ad altında olursa olsun ödenmekte olan zam, tazminat,ödenek,ücret ve benzeri ödemelerin hesabında dikkate alınmaz.
B) (Mülga: 21/3/2006-5473/11 md.)
(Mülga: 21/3/2006-5473/11 md.)
(Mülga: 21/3/2006-5473/11 md.)
3. Büyükelçiler,daimi delegeler,maslahatgüzarlar,askeri temsil heyetleri başkanları ve başkonsoloslar hariç olmak üzere sürekli görevle yurtdışına atanan kapsama dahil personelden kendilerine yurtdışında gerek kamu kurum ve kuruluşunun mülkiyetinde bulunan gerek kiralanan konutların tahsis edilmesi halinde ilgili memurun emsal katsayılarına göre belirlenen yurtdışı net aylığının % 25’ini geçmemek üzere Maliye Bakanlığınca tesbit edilen tutarlar kadar kira bedeli alınır. Kira bedeli alınan konutların mefruşat, elektrik, su, gaz, telefon, garaj ve genel giderleri de ilgili personelce ayrıca karşılanır.
C) (Ek : 4/7/2001-KHK-631/11 md.) (A) bendi kapsamına giren ve temsil tazminatı almayan personelden,
1- 7.000’den daha düşük göstergeler üzerinden makam veya yüksek hakimlik tazminatı öngörülen kadrolara atanmış olanlara, 15.000 gösterge rakamını geçmemek üzere Cumhurbaşkanınca tespit edilecek gösterge rakamlarının memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucunda bulunacak miktarda görev tazminatı ödenir.
2- (Mülga: 27/2/2008-5745/1 md.)
3- (1) numaralı alt bende göre ödenecek görev tazminatının uygulanmasına ilişkin esas ve usulleri tespit etmeye çalışanlar ve emekliler için gösterge rakamları belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir.
4 – (Ek: 8/1/2002-4736/8 md.) Görev tazminatı, damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmaz ve bu tazminata hak kazanmada ve ödemelerde aylıklara ilişkin hükümler uygulanır.
D) (Ek: 31/7/2003-4969/2 md.) (A) bendi kapsamına giren personel ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (II) sayılı cetvelde yer alan personel ve kamu kurumlarında işçi olarak istihdam edilenlerden; emekliliğini isteyen veya emekliye sevk olunanlara, haklarında toptan ödeme hükümleri uygulananlara, emekli iken yeniden hizmete alındıktan sonra cezaen olmamak üzere görevlerine son verilenlere, kendi kusurları olmaksızın sözleşmesi feshedilen veya hizmet sürelerinin bitiminde ayrılan sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler ile terhis olan yedek subaylara , yedek astsubaylara ve bunlardan görevde iken ölenlerin kanuni mirasçılarına damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tâbi tutulmaksızın (12.105) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarında tazminat ödenir.
375 sayılı KHK/Madde 1-D Kapsamındaki Tazminat Kimlere Ödenir?
375 sayılı KHK/Madde 1-D kapsamındaki tazminat aşağıdakilere ödenir.
– Aylıklarını 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu, 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu, 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu ve 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu’na göre almakta olan personele.
– 22.01.1990 tarihli ve 399 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel Rejiminin Düzenlenmesi ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (II) sayılı cetvelde yer alan personele (sözleşmeli personel pozisyonlarına ait cetvel).
– Kamu kurumlarında işçi olarak istihdam edilenlere.
375 sayılı KHK/Madde 1-D Kapsamındaki Tazminat Hangi Hallerde Ödenir?
375 sayılı KHK/Madde 1-D kapsamındaki tazminat yukarıda 3 madde halinde belirtilen personellerden aşağıdaki durumlarda ödenir.
– Emekliliğini isteyen.
– Emekliye sevk olunanlara.
– Haklarında toptan ödeme hükümleri uygulananlara.
– Emekli iken yeniden hizmete alındıktan sonra cezaen olmamak üzere görevlerine son verilenlere.
– Kendi kusurları olmaksızın sözleşmesi feshedilen veya hizmet sürelerinin bitiminde ayrılan sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler ile terhis olan yedek subaylara, yedek astsubaylara ve bunlardan görevde iken ölenlerin kanuni mirasçılarına.
375 sayılı KHK/Madde 1-D Kapsamındaki Tazminat Hangi Tutarlarda Ödenir?
Bu kapsamdaki tazminat; (12.105) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarda damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tâbi tutulmaksızın ödenir.
(12.105) gösterge rakamı; 01.01.2020 – 31.12.2021 dönemi için 01.09.2019 tarihli 30875 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararı (T:28.09.2019; K:2019/1) ile (13.558) olarak uygulanacaktır.
Emekli olanlara ödenen tazminat
Madde 9- (1) 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 1 inci maddesinin (D) fıkrasında yer alan (12.105) gösterge rakamı (13.558) olarak uygulanır.
Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararının yukarıda yer alan maddesinde geçen (13.558) gösterge rakamı 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu kapsamındaki kamu görevlileri için uygulanacaktır. 4688 sayılı Kanun kapsamında kamu görevlileri; 4688 sayılı Kanun kapsamında yer alan kurum ve kuruluşların kadro veya pozisyonlarında istihdam edilenlerden işçi statüsü dışında çalışanlardır.
696 sayılı KHK Kapsamından Sürekli İşçi Kadrolarına ve Mahalli İdare Şirket İşçiliğine Geçirilenlere Söz Konusu Tazminat Hangi Hallerde Ödenir?
375 sayılı KHK; kamu kurumlarında işçi olarak istihdam edilenlerinden emekliliğini isteyenlere, emekliye sevk olunanlara, haklarında toptan ödeme hükümleri uygulananlara, emekli iken yeniden hizmete alındıktan sonra cezaen olmamak üzere görevlerine son verilenlere 12.105 gösterge rakamının memur aylık katsayısı (01.01.2020-30.06.2020 dönemi için 0,146061) ile çarpımı sonucu bulunacak tutarda (12.105 x 0,146061 = 1.768,06 TL) ödenir. Bu tutardan binde 7,59 oranında damga vergisi (13,41 TL) kesilerek kalan tutar 1.764,65 TL ödenir.
375 sayılı KHK’da yapılan düzenleme ile damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmaksızın ödenir denildiğinden gelir vergisi kesintisi yapılmayacağı gibi hizmet akdinin son bulmasında ödenecek olan bu tazminattan (işçinin hizmet akdi son bulacağından) sigorta primi kesintisi de yapılmayacaktır. Şöyle ki, bahsedilen tazminat emeklilik nedeniyle emekliye ayrılışta ödenmekte, dolayısıyla o anda iş sözleşmesi mevcut olmamaktadır. İş sözleşmesinin mevcut olmaması, kişinin aktif olarak sigortalı sayılmaması anlamına gelmektedir. Ayrıca, ödenecek tazminat kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu bir ödeme olup, kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödemelerin 5510 sayılı Kanun gereğince prime tabi olmadığı dikkate alındığında sigorta prim matrahına dâhil edilmeyeceği ve prim kesilmeyeceği değerlendirilmektedir.
375 sayılı KHK’da bahsedilen tazminat; işçiler açısından sadece ve sadece emeklilik “(sigortalılık süresi, prim ödeme gün sayısı ve yaş şartlarının aynı anda sağlanması normal emeklilik anlamına gelir, bu üç unsurdan herhangi birinin sağlanmaması durumunda söz konusu tazminat ödenmez, vergi indirimi ve malullükte yaş şartı aranmaz, sürekli iş göremezlik gelirinde sigortalılık süresi, prim ödeme gün sayısı, yaş şartı aranmaz) nedeniyle ister işçi tarafından emeklilik talep edilsin isterse işveren tarafından iş veya toplu iş sözleşmelerinde yapılan düzenlemeler çerçevesinde emekliye sevk edilsin isterse de 5510 sayılı Kanunun 31’inci maddesinde yapılan düzenleme gereği (yaşlılık aylığı bağlanması için gerekli yaş şartını doldurduğu halde malûllük ve yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanamayan sigortalıya kendi adına bildirilen malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerinin her yıla ait tutarı, primin ait olduğu yıldan itibaren yazılı istek tarihine kadar geçen yıllar için, her yılın gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek toptan ödeme şeklinde verilir) haklarında toptan ödeme uygulanmış olsun, emekli iken yeniden işe alındıktan alındıktan (kamu kurum ve kuruluşlarında ve mahalli idare şirketlerinde tekrar istihdam mümkün değildir) sonra cezaen olmamak üzere işlerine son verilmiş olsun” durumunda ödenir.
İşçinin normal ölümünde, iş kazası sonucu ölümünde, SGK’dan kıdem tazminatı yazısı alarak işten ayrılmalarda veya emeklilik nedeni dışında kıdem tazminatına hak kazanacak nedeniyle işten ayrılmalarda söz konusu tazminatın ödenmesi mümkün görülmemektedir. Ayrıca, kıdem tazminatı ödenme şartlarını sağlayanlara söz konusu tazminatın ödenmesi gerektiği şeklinde bir sonuca ulaşılamaz. Konu hakkında, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın 07.03.2019 tarihli 994 sayılı 375 sayılı KHK tazminat konulu Türkiye Ticaret; Kooperatif, Eğitim, Büro ve Güzel Sanatlar İşçileri Sendikası Genel Başkanlığı’na vermiş olduğu görüş yazısında da aynen “…Kanun Hükmünde Kararnamenin 1 inci maddesinin (D) bendi uyarınca tazminat ödenmesine hak kazanıp kazanmadıklarının tespitinde ilgililerin kıdem tazminatlarını alıp almadıklarına göre bir ayrıma gidilemeyeceği değerlendirilmektedir” denilmiştir.
Burada söz konusu tazminat, “şartların sağlanması durumunda mahalli idare şirketlerinde çalışan işçilere ödenir mi? sorusu önemli bir yer tutmaktadır. 375 sayılı KHK’de yer alan düzenlemede “kamu kurumlarında işçi olarak istihdam edilenler” ibaresi geçmektedir. Mahalli idare şirketleri 375 sayılı KHK kapsamında “kamu kurumu” niteliğinde olup olmadığı ortaya konulmalıdır. Genel mevzuata baktığımızda mahalli idare şirketlerinin klasik tanımlama içerisinde yer almadığı yani kamu kurum ve kuruluşları arasında olmadığı görülmektedir. En basit bir örnek olarak, 6772 sayılı Kanun kapsamında yer alan 52 günlük ilave tediyeden mahalli idare şirketlerinde çalıştırılan işçilerin yararlandırılmamaktadır. Bu örnekleri çoğaltmak mümkündür. Mahalli idarede çalışan işçiler (kadrolu-geçici) bu tazminattan yararlanabilirken mahalli idare şirketlerinde çalıştırılan işçilerin emeklilik tazminatından yararlandırılmaması gerektiği düşünülmektedir.
TİS’ten Gelen Ölümü Yardımı SGK Prim Kesintisine Tabi Tutulur mu?
4857 sayılı İş Kanunu’nda işçinin ölümü halinde ölüm yardımı adı altında bir düzenlemeye yer verilmemiş olup, iş veya toplu iş sözleşmeleri ile düzenlemelerin yapıldığı görülmektedir. Örneğin, 696 sayılı KHK kapsamında geçiş yapan işçiler açısından Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan toplu iş sözleşmesinde yapılan düzenleme ile işçilerin iş kazası sonucu ölümleri halinde yasal mirasçılarına 1.200,00 (bin ikiyüz) TL tutarında; normal ölümleri halinde ise 800,00 (sekizyüz) TL tutarında; işçinin eş, çocuklarının, anne ve babasının ölümleri halinde 300,00 (üçyüz) TL tutarında ölüm yardım yapılmaktadır.
Bu ödeme, 5510 sayılı Kanunun 80’inci maddesinde yapılan düzenlemeye göre prime tabi tutulmayacaktır.
Sonuç
Bu çalışmamızda taşerondan sürekli işçi kadrosuna, geçici işçi pozisyonuna, mahalli idare şirket işçiliğine geçirilen işçilerin 375 sayılı KHK/Madde 1-D’de düzenlenen tazminattan (emeklilik-harcırah-yolluk) yararlanıp yararlanamayacağı değerlendirilmiştir. Mahalli idare şirket işçiliğine geçirilen işçiler yönünden söz konusu emekliliğe bağlı tazminattan yararlanamayacakları, merkezi idarelerin sürekli/geçici işçi pozisyonunda çalışan işçilerin yararlanacakları, TİS’ten gelen ölüm yardımından ise herhangi bir ayrım yapılmadan işçi statüsünde olan tüm işçilerin yararlanacakları değerlendirilmektedir. Her iki ödeme de (emeklilik ve ölüm) sigorta primine tabi tutulmayacaktır.
YASAL UYARI
Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır.
Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir.
Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.
