Telafi çalışması, çeşitli nedenlerden kaynaklı olarak çalışılmayan sürelerin yerine mesai yapılmasıdır. Ancak yapılan bu çalışmalar, fazla çalışma ya da fazla sürelerle çalışma sayılmamaktadır. Daha basit bir anlatımla, çeşitli nedenlere bağlı olarak işin durması halinde işveren, çalışılmayan süreler için daha sonraki bir tarihte telafi çalışması yaptırabilmektedir. İşveren tarafından hangi nedenlere bağlı olarak telafi çalışması yaptırılabileceği, 4857 Sayılı İş Kanunu’nda sayılmıştır.
Telafi çalışmasının hangi nedenlere bağlı olarak yapılabileceğini ve koşullarını detaylı olarak analiz edeceğiz.
Ancak öncelikle telafi çalışmasına ilişkin yapılan yeni yasal düzenlemeye bakalım.
Telafi çalışmasında değişiklik getiren 7226 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun (Torba Yasa), Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından onaylanarak 26 Mart 2020 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında yayınlandı.
Bu değişiklikle, telafi çalışmasını düzenleyen İş Kanunu’nun 64. Maddesi şu şekilde düzenlenmiştir;
“Telafi çalışması Madde 64 – Zorunlu nedenlerle işin durması, ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi veya benzer nedenlerle işyerinde normal çalışma sürelerinin önemli ölçüde altında çalışılması veya tamamen tatil edilmesi ya da işçinin talebi ile kendisine izin verilmesi hallerinde, işveren dört ay içinde çalışılmayan süreler için telafi çalışması yaptırabilir. (Ek cümle:25/3/2020-7226/43 md.) Cumhurbaşkanı bu süreyi iki katına kadar artırmaya yetkilidir. Bu çalışmalar fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmaz. (1) Telafi çalışmaları, günlük en çok çalışma süresini aşmamak koşulu ile günde üç saatten fazla olamaz. Tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz.”
Peki 7226 sayılı Torba Kanun ile telafi çalışmasına ilişkin hangi değişiklik getirilmiştir?
- Yapılan en önemli değişiklik, 2 ay olan telafi çalışması yapılabilecek sürenin 4 aya çıkarılmasıdır.
- İkinci önemli değişiklik ise; daha önce yasada olmayan bir hüküm ihdas edilerek Cumhurbaşkanına telafi çalışması yapılabilecek süreyi iki katına çıkarma yetkisi tanınmasıdır. Buna göre Cumhurbaşkanı’nın bu yetkiyi kullanması durumunda telafi çalışması yapılabilecek süre 8 aya kadar çıkabilecektir.
HANGİ NEDENLERE BAĞLI OLARAK TELAFİ ÇALIŞMASI YAPTIRILABİLİR?
İlgili mevzuata baktığımızda telafi çalışması için üç ana neden sayılmıştır. Bunlar;
- Zorunlu nedenlerle işin durması,
- Bayram veya genel tatil nedenleriyle işin durması, azalması veya tatil edilmesi,
- İşçinin talebi üzerine kendisine izin verilmesidir.
KORONA VİRÜS NEDENİYLE ÇALIŞILMAYAN SÜRELER İÇİN TELAFİ ÇALIŞMASI YAPILABİLİR Mİ?
İş Kanunu’nda yer verilen ‘zorunlu nedenler’ kavramı oldukça geniştir. Sel ve deprem gibi doğal afet veya iş yerinden kaynaklı bir başka zorunlu nedenle ortaya çıkan çalışılmayan sürelerin karşılığında telafi çalışması yapılabilir. Nitekim son dönemde bütün dünyayı etkisi altına alan korona virüs gibi salgın hastalıklar da bu zorunlu nedenlerden biridir.
Bu nedenle korana virüs salgınına bağlı olarak faaliyetlerine ara veren iş yerleri, salgının geçmesinin ardından bu süreler için telafi çalışması yaptırabilecektir.
-Bayram veya genel tatil nedenleriyle işin durması, azalması ya da tatil edilmesi sıkça rastlanan bir durumdur. İşveren, bayram öncesi veya sonrasında mesai yapılması gereken iki günü hafta tatiliyle birleştirerek çalışanlarına daha uzun tatil yaptırabilmektedir. İşveren bu durumda, fazladan verilen iznin yerine telafi çalışması talep edebilir.
-Üçüncü neden ise işçinin idari izin talebidir. Çalışma hayatında sık sık, çalışanların çeşitli nedenlerle izne ihtiyaç duyduğu durumlar ortaya çıkmaktadır. İşveren işçinin idari izin talebini kabul edip, daha sonra bu iznin yerine telafi çalışması yaptırabilir. İşçiye verilen izne karşılık telafi çalışması yapılabilmesi için bu iznin, İş Kanunu, iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile öngörülen yasal izinlerin dışında olması gerekir.
Telafi çalışmasının ne şekilde olacağı da yine Kanun ve ilgili yönetmelikle belirlenmiştir. Son Kanun değişikliğiyle birlikte telafi çalışması;
- Çalışılmayan süreyi takip eden 4 ay içinde yaptırılır.
- Telafi çalışması, günlük en çok çalışma süresi olan 11 saati aşmamak koşulu ile günde 3 saatten fazla olamaz.
- Tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz.
Ayrıca telafi çalışması yaptıracak işveren; bu çalışmanın 4857 sayılı İş Kanununun 64. maddesinde sayılan nedenlerden hangisine dayandığını açık olarak belirtmek ve hangi tarihte çalışmaya başlanacağını ilgili işçilere bildirmek zorundadır. Telafi çalışması, fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmaz. Bu nedenle telafi çalışması yapılan saatler için fazla mesai ücreti ödenmez.
