Zorunlu Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) olarak bilinen Otomatik Katılım Sistemi (OKS) milyonlarca çalışanı yakından ilgilendiren bir uygulamadır.
1 Ocak 2017 tarihinde yürürlüğe giren yasal düzenleme ile işverenler çalışanlarını Otomatik Katılım Sistemi’ne (OKS) dahil etmekle yükümlüdür. Uygulamanın resmi adı Otomatik Katılım Sistemi (OKS) olmakla birlikte bu yazıda, kamuoyunda bilinen adıyla, “zorunlu BES” şeklinde kullanılacaktır.
Son dönemde en çok sorulan sorulardan biri, zorunlu BES’ten cayanların tekrar sisteme alınıp alınmayacağıdır. Bu sorunun cevabına geçmeden önce uygulamaya ilişkin bazı temel bilgileri hatırlamak faydalı olacaktır.
Zorunlu BES kapsamında işverenler çalışanlarının; özel sektör için prime esas kazançlarının, kamu için ise emeklilik keseneğine esas aylığın en az %3’ünü sisteme aktarırlar. Zorunlu BES, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı ya da mavi kart sahibi olan, 45 yaşını doldurmamış, kamuda veya özel sektörde bir işverene bağlı olarak ücretli çalışanları (işçi ve memurları) kapsamaktadır.
Zorunlu BES kapsamına giren işverenler, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş en az bir emeklilik şirketi belirlemek ve bu emeklilik şirketiyle sözleşme yapmakla yükümlüdür.
İşveren tarafından çalışanın maaşından kesilerek emeklilik şirketine aktarılan katkı payları, herhangi bir kesintiye tabi tutulmaksızın emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilir. Zorunlu BES’te, ilk giriş tarihinden itibaren 10 yıl süreyle sistemde kalanlar ve 56 yaşını dolduranlar devlet katkısının tamamını alabilirler.
Özel sektörde çalışanların zorunlu BES’e dahil edilmesinde aşağıdaki kademeli geçiş öngörülmüştür.
| Özel Sektör Çalışanlarının Zorunlu BES Kapsamına Dahil Edileceği Geçiş Takvimi | |
| Çalışan Sayısı (*) | Kapsama Alınma Tarihi |
| 1.000 ve üzeri | 01.01.2017 |
| 250-999 arası | 01.04.2017 |
| 100-249 arası | 01.07.2017 |
| 50-99 arası | 01.01.2018 |
| 10-49 arası | 01.07.2018 |
| 5-9 arası | 01.01.2019 |
(*) Çalışan sayısının belirlenmesinde, birden fazla iş yeri olan işverenler için bütün iş yerlerindeki çalışanların toplamı göz önünde bulundurulmaktadır. Ayrıca, yine çalışan sayısının tespitinde, kapsama alınma tarihleri itibarıyla geçerli olan en güncel Sosyal Güvenlik Kurumu verisi dikkate alınacaktır.
Kamu için kademeli geçiş ise aşağıdaki şekilde öngörülmüştür.
| Kamu Çalışanlarının Zorunlu BES Kapsamına Dahil Edileceği Geçiş Takvimi | |
| Kapsama Alınma Tarihi | Kamu Kurum / Kuruluşu |
| 01.04.2017 | 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun eki (I), (II), (III) ve (IV) sayılı cetvellerde yer alan kamu idareleri |
| 01.01.2018 | Yerel Yönetimler, KİT’ler, BİT’ler ve Diğer Kamu Kurum ve Kuruluşları |
Dolayısıyla kamu kuruluşlarında çalışanlar 1 Nisan 2017 ve 1 Ocak 2018 tarihi itibariyle sisteme alındılar. Özel sektör çalışanları ise sisteme kademeli dahil edilirken en son, 5-9 kişinin çalıştığı işyerleri 1 Ocak 2019 tarihi itibariyle zorunlu BES’e alınmıştır.
Öte yandan zorunlu BES’e dahil edilen çalışanların iki ay içinde sistemden çıkma (cayma hakkı) hakkı söz konusudur.
4 Ocak 2019 tarihi itibariyle zorunlu BES istatistikleri şöyledir;
Çalışanların Fon Tutarı: 4.642,9 milyon TL
Katkı Payı Tutarı: 4.184,3 milyon TL
Çalışan Sayısı: 5.000.094 kişi
Görüldüğü gibi zorunlu BES kapsamındaki kişi sayısı 5 milyondur. Kamuda çalışan sayısının yaklaşık 4 milyon, özel sektör çalışan sayısının ise 14,5 milyon olduğunu dikkate aldığımızda milyonlarca çalışanın cayma hakkını kullandığını görüyoruz.
CAYMA HAKKINI KULLANANLAR, TEKRAR NE ZAMAN SİSTEME ALINACAKTIR?
Cayma hakkını kullananlar, yeniden sisteme alınıp alınmayacağını merak etmektedir. Evet, cayma hakkını kullanan çalışanlar yeniden zorunlu BES’e dahil edilecektir. Peki ne zaman ve nasıl?
27 Aralık 2018 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan yönetmelik değişikliği ile sistemden çıkanların yeniden zorunlu BES’e dahil edilmesine ilişkin düzenleme yapıldı.
Yönetmeliğe eklenen ilgili madde şöyle;
“MADDE 8/C- (1) Daha önce işverenleri tarafından bu Yönetmelik kapsamında emeklilik planına dahil edilmiş ancak cayma veya ayrılma hakkını kullanmış olan çalışanlar, Bakanlığın belirleyeceği esaslar dahilinde 3 yıl içinde bir defalığına otomatik olarak emeklilik planına tekrar dahil edilir. Bakanlık bu süreyi 1 yıla kadar azaltmaya ve 5 yıla kadar artırmaya yetkilidir.”
Buna göre zorunlu BES’e dahil edildikten sonra cayma veya ayrılma hakkını kullanmış olan çalışanlar, Maliye ve Hazine Bakanlığı’nın belirleyeceği esaslar dahilinde;
– 3 yıl içinde bir defalığına otomatik olarak emeklilik planına tekrar dahil edilecektir.
– Bakanlık bu süreyi 1 yıla kadar azaltmaya, yani 2 yıla indirmeye yetkilidir.
– Yine Bakanlık bu süreyi 5 yıla kadar artırmaya yetkilidir.
Sonuç olarak; Maliye ve Hazine Bakanlığı, en geç 5 yıl içinde, cayma hakkını kullananların yeniden sisteme dahil edilmesine ilişkin düzenleme yapacaktır. Bakanlık bu süreyi 2 yıla indirip 2017’de sistemden çıkanları hemen, yeniden kapsama da alabilir. Ancak aksi bir düzenleme yapılmazsa, 2017 yılı içinde zorunlu BES’e dahil edilip kesinti yapılanlardan cayma hakkını kullananlar, cayma tarihine göre 2020 yılı içinde tekrar sisteme alınacaklar. Şu an itibariyle ise cayma hakkının kullanan hiçbir çalışan yeniden sisteme alınmayacaktır. Bu konuda Maliye ve Hazine Bakanlığı’nın yapacağı duyuru ve düzenlemeler takip edilmelidir.
