Anayasa Mahkemesi, yüzbinlerce güvenlik görevlisini yakından ilgilendiren önemli bir karar verdi.
AYM’nin kararı, Danıştay 12. Dairesi’nin 5188 sayılı Kanunun 10. maddesinin (h) bendinde yer alan ” Güvenlik soruşturması olumlu olmak” maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğu iddiasıyla Yüksek Mahkemeye yaptığı başvuru sonucu alındı.
Danıştay 12. Dairesi, güvenlik soruşturmasının olumsuz çıkması nedeniyle sürekli işçi kadrosuna geçirilmeyen işçinin davasına bakarken, 5188 sayılı Kanunun “Güvenlik soruşturması olumlu olmak” maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına vararak söz konusu maddesin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştu.
Davayı görüşen AYM, 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunun 10. maddesinin (h) bendinde yer alan “Güvenlik soruşturması olumlu olmak” ibaresinin Anayasa aykırı olduğuna karar vererek söz konusu maddeyi iptal etti.
Anayasa Mahkemesi’nin 21.04. 2022 tarih ve 2021/42 Esas 2022/45 sayılı Kararında; “esasa ilişkin incelemenin mülga 4045 sayılı Kanun uyarınca yapılan güvenlik soruşturması yönünden yapılmasına ve 5188 sayılı Kanunun 10/h bendinin mülga 4045 sayılı Kanun uyarınca yapılan güvenlik soruşturması yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline” oybirliğiyle karar verildi. Bu karar 30.06.2022 tarih ve 31882 sayılı Resmî Gazete ‘de yayımlandı.
AYM iptal kararında;
“Anılan yetkiler gözetildiğinde özel güvenlik görevlileri bakımından güvenlik soruşturması yapılması yönünde düzenlemeler getirilmesi kanun koyucunun takdir yetkisindedir. Ancak bu alanda düzenleme öngören kuralların kamu makamlarına hangi şartlarda ve hangi sınırlar içinde tedbirler uygulama ve özel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkına yönelik müdahalelerde bulunma yetkisi verildiğini yeterince açık olarak göstermesi ve muhtemel kötüye kullanmalara karşı yeterli güvenceleri sağlaması gerekir.
Kuralla güvenlik soruşturmasının olumlu olması özel güvenlik görevlilerinde bulunması gereken şart olarak düzenlenmesine karşın 17/4/2021 tarihinden önceki süreç yönünden kanunda güvenlik soruşturmasına konu edilecek bilgi ve belgelerin ne şekilde kullanılacağına, hangi mercilerin soruşturmayı yapacağına, bu bilgilerin ne suretle ve ne kadar süre ile saklanacağına, ilgililerin söz konusu bilgilere itiraz etme imkânının olup olmadığına, bilgilerin bir müddet sonra silinip silinmeyeceğine, silinecekse bu sırada izlenecek usulün ne olduğuna, yetkinin kötüye kullanımını önlemeye yönelik nasıl bir denetim yapılacağına ilişkin herhangi bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Diğer bir ifadeyle güvenlik soruşturmasının yapılmasına, elde edilecek verilerin kullanılmasına ilişkin temel ilkeler belirlenmeksizin kuralla sadece güvenlik soruşturmasının olumlu olması özel güvenlik görevlisi olmada aranacak şartlar arasında sayılmıştır.
Güvenlik soruşturması sonucunda kişisel veri niteliğindeki bilgilerin alınmasına, kullanılmasına, işlenmesine yönelik güvenceler ve temel ilkeler kanunla belirlenmeksizin bunların alınmasına ve kullanılmasına izin verilmesi Anayasa’nın 13. ve 20. maddeleriyle bağdaşmamaktadır.”
gerekçesine dayanmıştır.
AYM’nin iptaline konu olan davada; hakkında yapılan güvenlik soruşturmasının olumlu bulunmadığı gerekçesiyle işçinin 696 KHK kapsamında kadroya alınmaması sözkonusu olmuş, işçi sürekli işçi kadrosuna geçirilmemesi işleminin iptali istemiyle dava açılmıştır.
Diğer yandan güvenlik soruşturması faaliyetleri 17.04.2021 tarihine kadar mülga 4045 sayılı Kanun uyarınca yapılırken bu tarihten sonra 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu hükümleri esas alınarak yürütülmektedir. Özel güvenlik görevlisi olmak için 5188 sayılı Kanununun 10/h bendindeki güvenlik soruşturması olumlu olmak şartı halen 7315 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmektedir. İtiraza konu olay tarihinde ise 4045 sayılı Kanun yürürlükte olup davada o hüküm uygulaması söz konusu olduğundan Anayasa Mahkemesi kuralı o kanun çerçevesinde değerlendirip iptal etmiştir.
Dolayısıyla AYM’nin iptal kararı; 17.04.2021 tarihine kadar güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlandığı için 696 KHK kapsamında kadroya alınmayan binlerce işçi için durumlarının yeniden değerlendirilmesi ve yeniden yargılama imkanı verecektir.
Ayrıca yine 17.04.2021 tarihine kadar güvenlik soruşturmasından dolayı kimlik kartı iptal olup dava açan fakat kazanamayan kişiler, AYM’nin bu kararı sonrası yeniden dava açabilecektir.
Ancak AYM’nin iptal kararı, özel güvenlik görevlisi olabilmek için 7315 sayılı Kanun kapsamında arşiv araştırma ve/veya güvenlik soruşturması yapılmasının önünde bir engel teşkil etmeyecektir.