Kamu kurumlarında işçi olarak istihdam edilenlere de ödenecek olan emeklilik tazminatı; 375 sayılı KHK’nın 1. maddesinin D bendi ile yasal temele kavuşmuştur.

“(A) bendi kapsamına giren personel ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (II) sayılı cetvelde yer alan personel ve kamu kurumlarında işçi olarak istihdam edilenlerden; emekliliğini isteyen veya emekliye sevk olunanlara, haklarında toptan ödeme hükümleri uygulananlara, emekli iken yeniden hizmete alındıktan sonra cezaen olmamak üzere görevlerine son verilenlere, kendi kusurları olmaksızın sözleşmesi feshedilen veya hizmet sürelerinin bitiminde ayrılan sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler ile terhis olan yedek subaylara , yedek astsubaylara ve bunlardan görevde iken ölenlerin kanuni mirasçılarına damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tâbi tutulmaksızın (12.105) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarında tazminat ödenir.”

Kapsamda Olan Kişiler

   Emeklilik tazminatından faydalanabileceklerin kapsamı 375 sayılı KHK’nın l’inci maddesinin (A) ve (D) bentlerinde açıkça sayılmıştır. İlgili düzenlemeler uyarınca emeklilik tazminatı; aylıklarını 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu, 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu, 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu, 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanununa göre almakta olan personel ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (II) sayılı cetvelde yer alan personel ve kamu kurumlarında işçi olarak istihdam edilenlerden; emekliliğini isteyen veya emekliye sevk olunanlara, haklarında toptan ödeme hükümleri uygulananlara, emekli iken yeniden hizmete alındıktan sonra cezaen olmamak üzere görevlerine son verilenlere, kendi kusurları olmaksızın sözleşmesi feshedilen veya hizmet sürelerinin bitiminde ayrılan sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler ile terhis olan yedek subaylara, yedek astsubaylara ve bunlardan görevde iken ölenlerin kanuni mirasçılarına ödenir.

   Görüldüğü üzere, belediyeler yönünden sadece memurlar ve belediyeye ait işçi kadrolarında daimi işçi olarak istihdam edilen işçiler sayılmaktadır.

Belediye Şirket İşçilerine Ödenen Emeklilik Tazminatına Karşı Sayıştay’ın Tutumu Nedir?

     Emeklilik tazminatı ödemesinde kapsam dahiline alınanlardan belediyeler bakımından yukarıda bahsetmiş olduğumuz üzere yalnızca memurlar ve belediyeye ait işçi kadrolarında daimi işçi olarak istihdam edilen işçiler sayılmaktadır. Belediye şirketleri yönünden bir değerlendirilmeye gidilecek olursa; Sayıştay 7. Dairesi’nin (Karar No: 395 İlam No: 134) 23.06.2020 tarihli kararında personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı kapsamında çalışan personele mevzuata aykırı olarak emeklilik tazminatı ödenmesinin kamu zararı doğurduğu belirlemesi şu doğrultudadır:

“…4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci maddesinin (e) bendi uyarınca personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı kapsamında çalıştırılan personel ise, işçi-işveren ilişkisi bakımından belediyeye değil, belediyenin hizmet alımı yaptığı şirkete bağlı olup, ilgili kişilerin maaş, sigorta primi, izin vb. tüm işçilik haklarından kaynaklanan yükümlülükleri personel çalıştıran şirket tarafından yerine getirilmektedir. Bu şekildeki istihdam ilişkilerinde işçiler, kamu idaresinde görmekte olduğu hizmetleri, bağlı oldukları şirket adına yürütmekte olup, kamu idaresi ile aralarında kıdem tazminatı hariç herhangi bir organik bağ bulunmamaktadır… Bu itibarla; personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı kapsamında çalışan personele mevzuata aykırı olarak emeklilik tazminatı ödemesi yapılmak suretiyle sebep olunan toplam … TL tutarındaki kamu zararının; Harcama yetkilisi … ve Gerçekleştirme Görevlisi …’e müştereken ve mütelsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizleri ile ödettirilmesine…”

    Görüldüğü üzere her ne kadar belediye şirket işçilerine 357 sayılı KHK m.1/D uyarınca emeklilik tazminatı ödenmesi öngörülmemişse ve çerçeveye dahil edilmemişse de Sayıştay kararına konu olayda belediyede personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı kapsamında çalışan şirket elemanı bazı personele mevzuata aykırı şekilde emeklilik tazminatı ödemesi yapıldığı görülmüştür.

    Aynı konuya ilişkin olarak Sayıştay Temyiz Kurulu 15.09.2021 tarihli kararında (Dosya No: 48367 Tutanak No: 50140) 7. Dairece 134 sayılı ilamın 4. maddesi ile verilen tazmin hükmüne ilişkin dilekçelerce ileri sürülen itirazların reddine daire kararının tasdikine karar vermiştir.

 Sayıştay’ın belediye şirket işçilerine mevzuata aykırı olarak ödenen emeklilik tazminatının kamu zararı oluşturduğu kararı nazara alınarak emeklilik tazminatı ödemelerinde 375 sayılı KHK m.1/D kapsamından ayrılmama gerekliliği ve belediyeler yönünden yalnızca memurlar ve belediyeye ait işçi kadrolarında daimi işçi olarak istihdam edilen işçilerin emeklilik tazminatından faydalanabileceği dikkate alınmalıdır.

Emeklilik Tazminatı Hesaplamasında Belirleyici Faktör Nedir?

    Emeklilik tazminatına ilişkin hesaplamayı yine 375 sayılı KHK m.1/D ihtiva etmektedir. Şöyle ki; “…damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmaksızın (12.105) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutar…” Bu bağlamda 12.105 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpılmasıyla belirlenen meblağ üzerinden tazminat hesaplamasına gidilecektir. Burada önem arz eden kıstas memur aylık katsayısı özelindedir. Memur aylık katsayısının, memur maaş artışlarına paralel olarak altı aylık dönemler itibarıyla güncellenmesi, kamu işçilerinin hak kazandığı emeklilik tazminatı tutarının da buna bağlı olarak artmasına neden olmaktadır.

   Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafında 06/01/2026 tarihinde yayınlanan Mali ve Sosyal Haklar Genelgesi ile memur aylık katsayısı 1,387871 olarak belirlenmiştir.

Memurlar İçin Gösterge Rakamındaki Değişiklik Kamu İşçisinin Emeklilik Tazminatında Değişiklik Doğurur mu?

   Uygulamada en sık karıştırılan konulardan biri, Toplu Sözleşme veya Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararlarıyla artırılan gösterge rakamlarının işçilerin emeklilik tazminatında değişiklik yaratıp yaratmayacağı üzerinedir.

   375 sayılı KHK kapsamında belirlenen 12.105 gösterge rakamı, memurlar yönünden Toplu Sözleşme veya Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararları ile artırılabilmektedir. Nitekim, 26/08/2025 tarihli, 2025/1 sayılı Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararı m.9 uyarınca söz konusu gösterge rakamı memurlar için 13.558 olarak uygulanmaktadır. Bu nedenle memurların emeklilik tazminatı hesabında 13.558 gösterge rakamı esas alınmaktadır.

 Gösterge rakamındaki bu artışın işçilere de uygulanabileceği yönündeki değerlendirmeler hukuki dayanaktan yoksundur. Zira 4/D statüsünde yer alan işçiler, 4688 sayılı Kanun kapsamında yer almadığından, memurlar için yapılan gösterge artışları işçiler açısından bağlayıcı değildir. Bu çerçevede her ne kadar memurlar bakımından Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararları ve toplu sözleşmelerle gösterge rakamı artışından bahsedilse de 4/D kapsamındaki işçilere ödenecek emeklilik tazminatının hesabında, herhangi bir artış uygulanmaksızın 375 sayılı KHK m.1/D doğrultusunda 12.105 gösterge rakamının, aylık katsayı ile çarpımı sonucu bulunan tutar esas alınmaya devam edilmelidir.

Söz konusu emeklilik tazminatının yasal dayanağı, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’dir.

375 sayılı KHK’nın 1. Maddesi’nin D bendi şu şekildedir;

“(A) bendi kapsamına giren personel ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (II) sayılı cetvelde yer alan personel ve kamu kurumlarında işçi olarak istihdam edilenlerden; emekliliğini isteyen veya emekliye sevk olunanlara, haklarında toptan ödeme hükümleri uygulananlara, emekli iken yeniden hizmete alındıktan sonra cezaen olmamak üzere görevlerine son verilenlere, kendi kusurları olmaksızın sözleşmesi feshedilen veya hizmet sürelerinin bitiminde ayrılan sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler ile terhis olan yedek subaylara ve bunlardan görevde iken ölenlerin kanuni mirasçılarına damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmaksızın (12.105) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarında tazminat ödenir.”

375 sayılı KHK’nın söz konusu maddesinde, kamu işçilerine ödenecek emeklilik tazminatının ne şekilde hesaplanacağı belirtilmiştir.

Buna göre kamu işçilerine, emekliliğe sevk edilmeleri durumunda 12.105 gösterge rakamının, memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarda tazminat ödenir.

Memur aylık katsayısı her 6 ayda bir memur maaş zammına endeksli olarak güncellendiği için kamu işçilerinin alacağı emeklilik tazminatı da artış göstermektedir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından 05.01.2024 tarihinde yayınlanan Genelge ile memur aylık katsayısı, 1 Ocak 2024 tarihinden geçerli olmak üzere (0,760871) olarak tespit edilmiştir.

Buna göre; kamu işçilerinin emeklilik tazminatı 1 Ocak 2024 tarihinden geçerli olmak üzere şu şekilde hesaplanacaktır:

Sonuç olarak, emekli olan kamu kurumu işçilerine ödenecek emeklilik tazminatı, 1 Ocak 2024 tarihinden geçerli olmak üzere net 9.140,43 TL olacaktır.

 Söz konusu emeklilik tazminatı, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile kamu işçilerine tanınmış bir haktır.

Bu tazminatın yasal dayanağı olan 375 sayılı KHK’nın 1. Maddesi’nin D bendi şu şekildedir;

“(A) bendi kapsamına giren personel ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (II) sayılı cetvelde yer alan personel ve kamu kurumlarında işçi olarak istihdam edilenlerden; emekliliğini isteyen veya emekliye sevk olunanlara, haklarında toptan ödeme hükümleri uygulananlara, emekli iken yeniden hizmete alındıktan sonra cezaen olmamak üzere görevlerine son verilenlere, kendi kusurları olmaksızın sözleşmesi feshedilen veya hizmet sürelerinin bitiminde ayrılan sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler ile terhis olan yedek subaylara ve bunlardan görevde iken ölenlerin kanuni mirasçılarına damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmaksızın (12.105) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarında tazminat ödenir.”

Peki işçilerin emeklilik tazminatı ne kadardır?

İşçilere emeklilik tazminatı ne zaman artmaktadır?

İşçilere ödenecek emeklilik tazminatı 1 Temmuz 2022 tarihi itibariyle ne kadar oldu?

375 sayılı KHK’nın ilgili maddesinde, kamu işçilerine ödenecek emeklilik tazminatının ne şekilde hesaplanacağı belirtilmiştir. Buna göre kamu işçilerine, emekliliğe sevk edilmeleri durumunda 12.105 gösterge rakamının, memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarda tazminat ödenir.

Memur aylık katsayısı her 6 ayda bir memur maaş zammına endeksli olarak güncellendiği için kamu işçilerinin alacağı emeklilik tazminatı da artış göstermektedir.

Nitekim Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayınlanan 04.07.2022 tarihli Genelge ile memur aylık katsayısı, 1 Temmuz 2022 tarihinden geçerli olmak üzere (0,333603) olarak tespit edilmiştir.

Buna göre; kamu işçilerinin emeklilik tazminatı 1 Temmuz 2022 tarihinden geçerli olmak üzere şu şekilde hesaplanacaktır:

Tazminat Gösterge Rakamı (12.105)x Memur aylık katsayısı (0,333603): 4.038,26 (Brüt Tutar)

Emeklilik tazminatından yalnızca damga vergisi kesilmektedir.

Buna göre: 4.038,26 X 7,59/1000: 30,65 TL Damga Vergisi kesilecektir.

Böylece işçilerin eline Temmuz döneminde geçecek olan emeklilik tazminatı:

4.038,26 TL (Brüt Tutar)  – 30,65 TL (Damga Vergisi): 4.007,61 TL (Net Tutar)

Sonuç olarak, emekli olan kamu kurumu işçilerine ödenecek emeklilik tazminatı, 1 Temmuz 2022 tarihinden geçerli olmak üzere net 4.007,61 TL olacaktır.

Çocuk yardımının hesabında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 202’nci maddesi esas alınmaktadır.

Maddeye göre çocuklardan her biri için de 250 gösterge rakamının (72’nci ay dahil olmak üzere 0-6 yaş grubunda yer alan çocuklar için bir kat artırımlı) aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktar üzerinden ödeneceği belirtilmiştir.

Dolayısıyla Gelir Vergisi Çocuk İstisna Tutarı, asgari ücrete göre değil, memur aylık katsayısındaki değişime paralel olarak değişmektedir. Bu nedenle de Gelir Vergisi Çocuk İstisnası, yılda iki kere, memur aylık katsayısına göre değişmektedir.

Ayrıca da Kanun’da yer aldığı üzere, 6 yaşın üstündeki çocuklar için ayrı, 6 yaşın altındaki çocuklar için ayrı Gelir Vergisi İstisna tutarı belirlenmekte, buna “büyük çocuk/küçük çocuk istisnası” denilmektedir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı, 1  Temmuz  2022 tarihi itibariyle geçerli olan 2022 yılı Temmuz ayı Mali ve Sosyal Haklar Genelgesini yayınladı.

Genelge ile 1 Temmuz 2022 ile 31 Aralık 2022 döneminde geçerli olmak üzere uygulanacak katsayılar, sözleşme ücreti artış oranları,  ücret tavanları ve ortalama ücret toplamı üst sınırı ile diğer hususlar belirlendi.

Buna göre 2022 yılı Temmuz dönemi için memur aylık katsayısı (0,333603) oldu.

Böylece devlet memurlarını alacağı çocuk yardımı ve Gelir Vergisi Çocuk Yardımı İstisna Tutarları şöyle oldu:

0-6 Yaş Grubu Gelir Vergisi İstisna Tutarı: 166,80 TL 

6 Yaş üzeri Gelir Vergisi İstisna Tutarı: 83,40 TL.

MEMURLARIN AİLE YARDIMI NE KADAR OLDU?

Memurlar için aile yardımı ve Gelir Vergisi Aile Yardımı istisnası da 657 sayılı Kanun’un 202’nci maddesinde düzenlenmiş olup, bu maddeye göre; evli olan devlet memurlarına aile yardımı, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi için 2.273 gösterge rakamının aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktardır.

Buna göre 1 Temmuz 2022 tarihi itibariyle memurlar için aile yardımı: 2.273 x 0,333603 = 758,27 TL’dir.

İŞÇİLERE ÖDENEN AİLE YARDIMI, MEMURLARDA OLDUĞU GİBİ GELİR VERGİSİNDEN MUAF MIDIR?

Memurlara ödenen aile yardımlarının Toplu İş Sözleşmelerine hüküm konularak işçilere de ödenebilmesi mümkündür. Nitekim pek çok Toplu İş Sözleşmesine bu yönde madde konulduğu ve buna istinaden işçilere aile yardımı ödendiği görülmektedir.

Ancak işçilere ödenen aile yardımlarının memurlarda olduğu gibi Gelir Vergisinden istisna tutulması mümkün değildir. Zira Gelir Vergisi Kanunu gereği, işçilere yapılan aile yardımı ödemeleri, Gelir Vergisine tabidir. Çünkü 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 25. Maddesinde; çeşitli zam ve tazminat adı altında işçilere yapılan ödemelerden hangilerinin Gelir Vergisinden istisna tutulacağı sayılmış olup, aile yardımı ödemeleri için herhangi bir istisna hükmüne yer verilmemiştir. Bu nedenle Toplu İş Sözleşmesi gereği işçilere ödenen aile yardımlarından Gelir Vergisi kesintisi yapılmalı ve ilgili vergi dairesine yatırılmalıdır.

2022 yılı Temmuz ayı itibariyle uygulanacak güncellenmiş temel parametreler aşağıda yer almaktadır:

TEMMUZ 2022 MEMUR MAAŞ KAT SAYILARI

TEMMUZ 2022 SGK PRİME ESAS KAZANÇ TUTARLARI (PEK TUTAR)

TEMMUZ 2022 SGK İSTİSNA TUTARLARI (YEMEK, ÇOCUK, AİLE) 

*SGK Aile Yardımı Prim İstisnası, çalışmayan eş için verilen Aile Yardımlarında uygulanır.

TEMMUZ 2022 GELİR VERGİSİ ÇOCUK İSTİSNASI

TEMMUZ 2022 AİLE YARDIMI

KIDEM TAZMİNATI TAVANI 

GENEL SAĞLIK SİGORTASI PRİMİ

İşte Hazine ve Maliye Bakanlığı‘nın Genelgesi!