İçerik
- 1. ÖZETİ
- 2. ENGELLİ VATANDAŞLARIN ÜCRETSİZ SEYAHAT HAKKI
- 3. NAKDİ YOL YARDIMININ ENGELLİ İŞÇİLERE ÖDENMEYECEĞİ YÖNÜNDE İHALE DOKÜMANINDA DÜZENLEME YAPILABİLİR Mİ?
- 4. SONUÇ
Ali Hikmet UĞURLU
Kamu İhale Mevzuatı Uzmanı
1. ÖZETİ
Engelli vatandaşlarımızın yaşam koşullarını iyileştirmek ve çalışma hayatında daha fazla yer almalarını teşvik etmek amacıyla çeşitli yasal düzenlemeler yapılmıştır.
Bu düzenlemeler arasında engelli personelin toplu taşıma araçlarından ücretsiz olarak yararlanmasını düzenleyen “Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliği” de bulunmaktadır.
Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı işlerinde, genellikle işçilere nakdi yol yardımı yapılmaktadır. Söz konusu yol yardımı, sözleşme kapsamında çalışan tüm işçilere engelli işçiler de dahil olmak üzere tüm işçilere ödenmektedir.
Uygulamada bazı İdarelerin, ücretsiz seyahat hakkına sahip engelli personellere nakdi yol ücreti ödenmesinin kamu zararına sebebiyet verebileceği konusunda bazı tereddütleri olduğu görünmektedir.
Bu makalede konuyla ilgili değerlendirmelerimizi bulabilirsiniz.
Makalenin PDF halini indirmek için tıklayınız.
2. ENGELLİ VATANDAŞLARIN ÜCRETSİZ SEYAHAT HAKKI
Engelli personellerin ücretsiz veya indirimli seyahat etmelerini düzenleyen Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliğinin 4’ncü maddesinin (e) bendinde hangi engellilerin bu kapsamda olduğu şöyle ifade edilmiştir;
“Engelliler için sağlık kurulu raporuyla % 40 ve üzerinde engelli olduğunu belgeleyen Türk vatandaşlarının kendileri, ağır engellilerin ise kendileri ile birlikte birden fazla olmamak üzere beraber seyahat ettikleri refakatçileri” ücretsiz seyahat hakkından yararlanacak kişiler
Ücretsiz şehir içi toplu taşıma hizmetlerinin kapsamı ise Yönetmeliğin 3’ncü maddesinin (d) bendinde;
“Şehir içi kara ve deniz taşımacılığında taksi, taksi dolmuş, dolmuş, rekreaktif, turistik ve servis amaçlı kullanılan araçlar hariç olmak üzere; demiryolları ve denizyollarının şehiriçi hatlarında sunulan toplu insan ulaşımına yönelik hizmetler ile belediyelere, belediyeler tarafından kurulan şirketlere, birlik, müessese ve işletmelere veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs veya şirketlere ait olup da mevzuatına göre ayakta yolcu taşıyabilen araçlar ya da demiryolları ve denizyolları araçları kullanılmak suretiyle sunulan şehir içi toplu insan ulaşımına yönelik hizmetleri”
şeklinde tanımlanmıştır.
Buna göre %40 ve üzerinde engelli olduğunu belgeleyen engelli vatandaşlar taksi, taksi dolmuş, dolmuş, rekreaktif, turistik ve servis amaçlı kullanılan araçlar hariç olmak üzere şehiriçi toplu insan ulaşımına yönelik hizmetlerden ücretsiz olarak yararlanabilmektedir.
Burada kara taşımacılığı ile ilgili özel olarak altı çizilmesi gereken husus, belediyeler, belediye şirketleri, birlik, müessese ve işletmeler ile belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs/şirketlere ait ayakta yolcu taşınan araçlar şeklinde, kara taşımacılığı yönünden sınırlı bir tanımlama yapılmış olmasıdır.
3. NAKDİ YOL YARDIMININ ENGELLİ İŞÇİLERE ÖDENMEYECEĞİ YÖNÜNDE İHALE DOKÜMANINDA DÜZENLEME YAPILABİLİR Mİ?
İdarelerce, ihale dokümanında işçilere nakdi yol yardımı yapılacağı yönünde düzenlemeler aşağıdaki mevzuat hükümleri çerçevesinde yapılmaktadır;
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinde “…İhale konusu işte çalışacak personele ilişkin yemek, yol gibi maliyetlerin teklif fiyatına dahil edilmesinin öngörüldüğü hallerde, yukarıda yapılan hesaplamalara; bu maliyetlerin brüt tutarları da eklenir.”
Kamu İhale Genel Tebliğinde “…Yemek ve yol bedelinin nakdi olarak ödeneceği öngörülen ihalelerinin idari şartnamelerinde, yemek ve yol bedelinin günlük brüt tutarları ve ayda kaç gün ödeneceği yazılacak, bu brüt tutarların nakdi olarak ödeneceği ve ücret bordrosunda gösterileceği açıkça belirtilecektir”
“…Çalışacak personelin yemek ve yol maliyetlerinin isteklilerce ayni olarak karşılanmasının öngörüldüğü işlerde, bu ihtiyaçların isteklilerce ayni olarak karşılanacağı idari şartnamelerin ilgili maddesinde belirtilecek ve aylık gün sayısı gösterilecek, ancak buna ilişkin bir bedel öngörülmeyecek, personelin bu ihtiyaçlarının karşılanmasına ilişkin kriterler ve asgari standartlar (yemek çeşidi, kalori vb.) ise ihale dokümanının ilgili bölümünde belirlenecektir.”
Tip İdari Şartname 25.3.2. dip not açıklamasında “…Bu maddede, yemek ve/veya yol giderinin personele nakdi olarak ödenmesi ve bordroda gösterilmesi isteniyorsa bu giderlerin nakdi olarak ödeneceği ve bordroda gösterileceği, ayrıca söz konusu giderlerin günlük brüt tutarı ile ayda kaç gün üzerinden hesaplanarak personele ödeneceği belirtilecektir. Yemek ve/veya yol giderinin ayni olarak karşılanması öngörülüyorsa, bu giderin ayni olarak karşılanacağı ve ayda kaç gün üzerinden hesaplanacağı burada belirtilecektir. Yemek ve/veya yol bedelinin net olarak hesaplanacağına dair düzenleme yapılmayacaktır.”
Nakdi yol yardımı öngörülen ihalelerde, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, Kamu İhale Genel Tebliği ve Tip İdari Şartnamede belirtildiği şekliyle ihale kapsamındaki tüm işçilere yönelik bir düzenlemeden bahsedilmektedir.
Bu durumda engelli işçilere yol ücreti ödenmeyecek şekilde bir düzenleme yapılması, öncelikle mevcut mevzuat hükümlerine aykırı olacaktır.
Ayrıca Kamu İhale Genel Tebliğ 79.3.3. maddesinde “Kurumca hazırlanan “İşçilik Hesaplama Modülü” ne (www.ihale.gov.tr) adresinden ulaşılabilecek olup, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde tekliflerin değerlendirilmesi bağlamında sözleşme ve genel giderler dahil asgari işçilik maliyeti hesabında işçilik hesaplama modülünün kullanılması zorunludur” denilmektedir.
KİK İşçilik Hesaplama Modülü nakdi yol ücretlerinin hesaplanmasında engelli personeller için ayrı bir düzenleme yapılması söz konusu olmayıp, Asgari İşçilik Maliyeti içinde engelli işçilere ödenen yol ücretleri de dahildir. Dolayısıyla İdarenin engelli işçilerin yol ücretlerini düşerek hesaplayacağı yaklaşık maliyet, KİK İşçilik Hesaplama Modülü üzerinden belirlenen Asgari İşçilik Maliyetinin altında olacağından, geçerliliği olmayacaktır.
Bu konuyla ilgili olarak verilmiş emsal KİK Uyuşmazlık Kararı aşağıdaki gibidir;
Kamu İhale Kurulu uyuşmazlık kararında özetle, engelli personelin ücretsiz seyahat hakkına yönelik mevzuat düzenlemesinin sadece belediyelere ait toplu insan ulaşım araçları ile sınırlı olduğunu, oysaki engelli personelin almış olduğu nakdi yol ücreti ile dilediği ulaşım aracıyla (dolmuş, özel servis) seyahat etme imkânının bulunduğu, dolayısıyla aksi yönde bir düzenleme yapılmasının engelli personelin sadece belediye toplu ulaşım araçlarını kullanmaya zorlanması anlamına geleceği ifade edilmektedir.
4. SONUÇ
İdarelerce, nakdi yol yardımının ödenmesine ilişkin olarak, ihale dokümanında engelli işçilere yönelik farklı bir düzenleme yapılmasının mevzuata aykırı olduğu açıktır. Keza sözleşmenin uygulanması sürecinde de bu yönde bir işlem yapılması hatalı olacaktır.
4857 Sayılı İş Kanununda “Eşit Davranma İlkesi” başlıklı 5’nci maddesinde işveren ile işçi arasındaki iş ilişkisinde engelli işçilere yönelik bir ayrım yapılamayacağı açıkça belirtilmiştir. Ayrıca 5378 Sayılı Engelliler Hakkında Kanunda; “Engellilerin tüm hak ve hizmetlerden yararlanması için fırsat eşitliğinin sağlanması esastır.”
“Engelliliğe dayalı ayrımcılık yapılamaz, ayrımcılıkla mücadele engellilere yönelik politikaların temel esasıdır”
“Engellilerin bağımsız yaşayabilmeleri ve topluma tam ve etkin katılımları için erişilebilirliğin sağlanması esastır” hükümlerine yer verilmiştir.
Yukarıda ifade edilen mevzuat hükümleri ve emsal KİK uyuşmazlık kararı incelendiğinde, ihale kapsamında çalışan engelli işçilerin yol ücretlerinin diğer işçilerle eşit şartlarda ödenmesi gerektiğini düşünmekteyiz.
Makalenin PDF halini indirmek için tıklayınız.
