Yıllık izin, çalışma hayatının ayrılmaz bir parçasıdır.
Yıllık izin, işçinin Anayasa’dan doğan, 50. Madde ile tüm çalışanlara tanınan ve vazgeçilmesi mümkün olmayan bir haktır.
İş sözleşmesinin devamı sırasında ücrete dönüşmez ve bu haktan vazgeçilemez.
Yıllık izin, İş Kanunu’nda emredici nitelikte düzenlenmiş olup, işçinin belli bir süre çalışması durumunda hak edeceği bu izni ne zaman kullanılacağını belirleme yetkisi işverene tanınmıştır.
İşçinin dinlenmesine yönelik sunulan yıllık izin hakkının uygulanmasında, işverene düşen önemli sorumluluklar vardır.
Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilmesi mümkün olmadığı için, işçi yıllık izni kullanmak istemese dahi işverenin bu izni kullandırması gerekir.
Yıllık izin, vazgeçilemez niteliğinden dolayı işçinin rızası olsa bile çalışırken paraya çevrilemez.
Yıllık izne hak kazanmanın en temel koşulu, işçinin aynı işyerinde 1 tam yıl çalışmasıdır. İş sözleşmesi ya da toplu iş sözleşmelerine konan maddeler ya da tarafların anlaşması ile bu süre daha az olabilir. Yani, yıllık izne hak kazanmak için çalışılması gereken süre 1 yıldan daha az olarak belirlenebilir. Ancak uygulamada böyle bir duruma neredeyse hiç rastlanmamakta, işçinin yılık izne hak kazanabilmesi için 1 tam yıl çalışması gerekmektedir.
Yıllık izin için gereken 1 yıllık sürenin hesabına, deneme süresi çalışmaları da dahildir.
Yıllık ücretli izin hakkı için mutlaka 1 yılın dolması gerekmekte olup, 1 yıldan az süreler için izin hakkının doğması söz konusu değildir.
İşçinin yıllık izninin bir bölümü, en az 10 gün olarak kullandırılmalıdır. Buradaki 10 günlük süre, işverenin inisiyatifine bırakılmış bir husus değildir. İşçi 10 günden daha kısa bir süreyle yıllık izin kullanmak istese dahi işverenin buna izin vermesi doğru olmaz. Bir bölümü 10 gün olarak kullandırılan yıllık izinlerin kalan kısmı, işçinin talebi doğrultusunda ve işverenin uygun görmesi halinde parça parça kullandırılabilir.
Çalışanlar yıllık izinlerini 1 yıllık çalışmalarının sonucunda hak ederler. Hak edilen izinler, hak edildiği günden ileriye doğru hesaplanır. Örneğin işe 01.01. 2021 tarihinde giren bir işçi, ilk yıllık iznine 31.12.2021 tarihinde hak kazanır. Bu iznini 01.01. 2022 tarihinden itibaren kullanabilir.
Ancak bazen işçiler, henüz yıllık izni hak etmeden, yılını doldurduktan sonra hak edeceği izinlerinden düşülmek üzere ‘avans izin’ olarak kullanmak istemektedirler.
4857 Sayılı İş Kanunu’nun 54. Maddesinde, “İşçi yukarıdaki fıkralar ve 55 inci madde hükümlerine göre hesaplanacak her hizmet yılına karşılık, yıllık iznini gelecek hizmet yılı içinde kullanır.” hükmü yer almaktadır.
Bu kanun maddesinden de anlaşılacağı üzere işçi yıllık iznini ancak hak ettikten sonra kullanmalıdır. Avans izin uygulamasına kanunda yer verilmemiştir. Bu süreyi doldurmadan izin talep eden işçiye, işverenin izin verme zorunluluğu yoktur. Aynı şekilde yıllık izin kullanmış olan işçi, çeşitli gerekçelerle yeniden izin talep ederse, işveren bu talebi karşılamak zorunda değildir.
Avans izin uygulamasında en sorunlu husus, işçinin yıllık izine hak kazanmadan işten ayrılması durumunda kullandığı avans izin ücretinin kesilip kesilmeyeceğidir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2016/26145 E., 2020/11957 sayılı Kararında şu ifadelere yer verilmiştir:
“İşverenin işçiye kullandırdığı yıllık ücretli iznin hak edilenden fazla olduğu öne sürülerek karşılığında parasal iade talep etmenin yasal bir dayanağı yoktur. Bu nedenle davacı karşı davalı işverenin davalı karşı davacı işçiye fazladan kullandırdığı 6 gün için talep ettiği alacağın reddi gerekirken kabulü de ayrıca hatalıdır.”
Sonuç olarak işverenin işçiye, avans izin kapsamında henüz hak etmediği bir yıllık izin kullandırması durumunda, eğer işçi yıllık izin mahsuplaşması yapılamadan işten ayrılırsa, işveren fazladan kullandırdığı yıllık izinlerin ücretini geri isteyemez. Dolayısıyla işverenlerin, Yargıtay’ın güncel kararı neticesinde açıklığa kavuşan bu hususu dikkate alarak avans izin uygulamasına gitmemeleri doğru olacaktır.
